อย่ารอให้พร้อมค่อยมี เสี่ยงมีลูกยากกว่าที่คิด! รายการ MY DADDY James เปิดความจริงเรื่องภาวะมีบุตรยาก ที่ไม่ได้เกิดแค่กับผู้หญิง แต่ผู้ชายที่ดูแข็งแรงก็อาจมีปัญหาโดยไม่รู้ตัว เผยเทรนด์การฝากไข่และเทคนิคการฟื้นฟูไข่ แม้จะมีไข่แค่ใบเดียวก็ท้องได้ และการเซฟชีวิตคู่ก่อนครอบครัวพัง กับ “หมอม้อน มัธชุพร” แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ รักษาผู้มีบุตรยาก จาก N.I.C IVF CLINIC พร้อมเล่าเคสมีลูกยาก พยายามมา 27 รอบจนเกือบถอดใจ แต่สุดท้ายได้เป็นพ่อแม่สมใจในวัย 45

ภาวะการมีบุตรยากตรวจเช็กยังไง ?

หมอม้อน : ภาวะมีบุตรยากต้องแต่งงานกันแล้ว ถึงจะนับว่าเป็นภาวะมีบุตรยาก เพราะว่ามันต้องใช้อสุจิกับไข่ผสมกัน คือแต่งงานกัน มีเพศสัมพันธ์กันสม่ำเสมอ คือ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ โดยที่ไม่คุมกำเนิด ในระยะเวลา 1 ปี ถ้าไม่ท้องภายในระยะเวลาเท่านี้ จะวินิจฉัยว่าคู่นี้มีบุตรยาก ยกเว้นผู้หญิงบางคนแบบมีภาวะ อย่างเช่น ช็อกโกแลตซีสต์ หรือโรคถุงน้ำรังไข่ เขามีโรคอยู่อันที่รู้ว่าตัวเองจะมีลูกยาก ก็แนะนำว่าถ้าแต่งงาน 6 เดือนแล้วไม่มีลูก โดยที่มีโรคประจำตัวควรพบแพทย์ อันนี้คือคำจำกัดความของการมีบุตรยาก

คัดกรองเบื้องต้นก่อนโดยที่เรายังไม่ได้ตรวจอะไรเลยก็คือต้องทำกิจวัตรไปเรื่อย ๆ แล้วถ้าเกิดว่ายังไม่มี แสดงว่าอาจจะเข้าข่าย ?

หมอม้อน : ใช่ เพราะจริง ๆ 1 ปี โอกาสท้อง 85% ถ้าไม่มีปัญหาอะไร จริง ๆ เวลามาตรวจภาวะมีบุตรยาก เราจะตรวจทั้งผู้ชายและผู้หญิงค่ะ เพราะผู้ชายส่วนใหญ่มักไม่มีอาการอะไรเลย มักคิดว่าไม่มีปัญหาแน่ ๆ แต่ฝั่งผู้หญิงจะตระหนักกับตัวเองมากกว่า ผู้หญิงสมัยนี้แต่งงานช้าลงก็เลยเริ่มกังวลว่าไข่จะมีปัญหาไหม หรือร่างกายตัวเองมีอะไรผิดปกติหรือเปล่า แต่จริง ๆ แล้วต้องตรวจทั้งคู่ค่ะ

ค่าฮอร์โมนรังไข่ควรอยู่ที่ประมาณเท่าไหร่ ?

หมอม้อน : ในแต่ละช่วงอายุ มันจะตัดอาจจะทุกแบบ 10 ปี 5 ปี ค่ามันจะต่างกันอยู่แล้ว      กับคนอายุ 30 กับคนอายุ 42 ซึ่งค่า Rotterdam criteria คือกำหนดไว้ว่าค่า AMH หรือค่าตรวจวัดฮอร์โมนรังไข่ที่เสื่อม คือน้อยกว่า 1.1 น้อยกว่า ถ้าเอามาตรฐานทั่วไปเลย ถ้าไม่นับที่อายุนะคะ แต่ว่าโดยการตัด มันจะมีรายละเอียดของอายุเพิ่มเติม ซึ่งพี่คิดว่าอันนั้นมันละเอียดไป แต่ว่าให้ผู้หญิงเราจำง่าย ๆ ว่า ถ้าเราไปเจาะมาแล้วมันต่ำกว่า 1.1 เราเข้าข่ายรังไข่เสื่อม และยิ่งถ้าอายุมากกว่า 35 คือ  2 ข้างรวมกัน น้อยกว่า 5 ใบ ซ้าย ขวา ถือว่ารังไข่เสื่อม

เทรนด์การฝากไข่ในปัจจุบัน ?

หมอม้อน : มากค่ะ เพราะตอนพี่จบใหม่ ๆ ยังแทบไม่มีคนไข้เดินเข้ามาฝากไข่ที่นี่ พี่เรียนพอดีจบที่อเมริกาค่ะ Weill Cornell Medical College ที่นิวยอร์ก เพราะฉะนั้นอยู่ที่นั่น พี่งงมากเพราะว่าเจอผู้หญิงเข้ามาฝากไข่ทุกวันเลย แล้วผู้หญิงแต่ละคน พี่ก็ถามเขาว่าคุณเรียนอะไร เขาบอกว่าจะเรียน PhD เพราะฉะนั้น PhD ที่อเมริกา มันอีก 5 ปี เขาไม่มีแผนจะมีลูกตอนเรียน เพราะฉะนั้นเขาตระหนักได้ว่าควรแช่ไข่ไว้ตอนอายุน้อย ๆ นะ พออายุมากเรียนจบแล้วค่อยมีลูก สมมุติเราจบที่อายุ 40 เราไข่แช่ไว้ที่ 35 ไข่มันก็จะเป็นไข่อายุ 35 ต่อให้ละลายมาใช้ตอนอายุ 40  อาจจะมีทั้งแบบคนที่เรียนยังไม่จบ คนที่หาสามียังไม่ได้ มาฝากไข่ตลอดทุกวัน แล้วพอพี่กลับมาไทยไม่มีเลย ผ่านมาปีแรกมีประมาณ 1-2 คนต่อปีในยุคแรกน้อยมาก เพราะว่าไม่มีใครกระตุ้นเรื่องการฝากไข่เลย เหมือนกับผู้หญิงไม่รู้เลยว่ามีเทคโนโลยีนี้ขึ้นมาแล้ว แล้วพอผ่านไป เกือบ 10 ปี กลายเป็นว่าตอนนี้คนไข้ที่เข้ามาฝากไข่ บางวันมีนัดเยอะกว่าคนไข้ที่มาทำ ICSI หรือเด็กหลอดแก้วเสียอีก แต่ว่าคนที่เขามาฝากจริง ๆ  คือคนที่ตระหนักได้เอง บางคนมีแฟนแล้วแต่ยังไม่อยากมีลูกก็มาแช่ไข่เก็บไว้เยอะขึ้นมาก

ช่วงอายุที่ควรฝากไข่ ?

หมอม้อน : ทุกกลุ่มอายุเลยค่ะ ถึง 47 ตอนนี้ก็ยังฝากให้ อย่างเช่นเคสนี้เขาเพิ่งมีแฟน แต่ว่าแฟนเขาอายุน้อยกว่าเกือบ 10 ปี เพราะฉะนั้นตอนแรกเขาไม่มีไอเดียเรื่องการฝากไข่เลย ก็คุยกันว่ามาฝากไหมคะ เขาตอบกลับมาว่าไม่เป็นไรยังไม่มีแฟน อยู่ ๆ วันหนึ่งก็มีแฟนขึ้นมา แล้วได้แฟนเด็ก เพราะฉะนั้นก็อยากที่จะมีลูกก็มาฝากเดือนละใบทุกเดือนเลย จริงๆ อยากจะให้ผู้หญิงเราตระหนักว่า ควรฝากไว้ก่อนเหมือนเราทำประกันชีวิตใช้ไม่ใช้ช่างมัน แต่ว่าลงในโปรไฟล์ได้เลยว่าฉันมีไข่ ตอนโสดปัดขวา (Tinder) อยากมีลูก ฉันก็มีไข่แบบฝากไว้แล้วนะ เป็นโปรไฟล์ให้ผู้ชายเลือกกับกลุ่มอายุที่เหมาะสมที่ควรจะฝากจริง ๆ แนะนำว่าก่อน 35 ตอนนี้ที่เจอจะอยู่ในช่วง 31-35 แต่ว่าที่เจอบ่อยกว่าคือเกิน 35 เพราะว่าเทคโนโลยีมันเพิ่งมาบูมในช่วงท้าย เพราะฉะนั้นบางคนอายุ 40 กว่าก็อยากมาฝากเหมือนกัน อย่างน้อยก็เขาก็ขอมา แต่เราต้องบอกเขาว่าอาจจะต้องกระตุ้นหลายรอบถึงจะได้ไข่จำนวนแบบเพียงพอสำหรับมีลูก

ปัญหาแบบไหนที่ควรรีบมาฝากไข่ ?

หมอม้อน : คนที่มีปัญหาเรื่องรังไข่มีอาการเลย อย่างที่พี่บอกว่าร้อนวูบวาบ หงุดหงิดง่าย นอนไม่หลับ นี่คืออาการวัยทองเลย แสดงว่าฮอร์โมนแทบจะไม่ผลิตแล้ว 2. คือคนที่เป็นโรคที่ช็อกโกแลตซีสต์ หรือถุงน้ำรังไข่ บางทีเขาโดนผ่าตัดไป ซึ่งเนื้อรังไข่เขาหายไปเลย เมื่อเทียบกับคนธรรมดา เพราะฉะนั้นมีแนวโน้มที่เขาเจาะแล้วค่ารังไข่มันจะเสื่อม ดังนั้นก็กลุ่มพวกนี้ถ้ารู้ตัวเองว่า ฉันเคยผ่าตัดไข่ไปนะ ไข่ฉันหายไป แล้วก็กลุ่มที่รังไข่มีอาการว่ารังไข่เสื่อม รีบมาได้เลยค่ะ ควรจะรีบ

ความสมบูรณ์ของอสุจิต้องเป็นแบบไหน ?

หมอม้อน : ความสมบูรณ์ของอสุจิ เหมือนที่เจมส์บอกเลย มามั่นใจในตัวเองมากเกินไป พอตรวจผลออกมา หน้าเหวอเลย เพราะการออกกำลังกายทุกวันมันเยอะไป คือชีวิตมันต้องพอดี เพราะฉะนั้นแบบว่าเวลาเราดูพารามิเตอร์ของอสุจิง่าย ๆ เลยค่ะ 3 อย่าง ถ้าอิงตาม องค์การอนามัยโลก คือ 1. เรื่องความเข้มข้นของอสุจิ ปริมาณจะต้องเยอะพอ ก็คือมากกว่า 16 ล้าน 2. คือ ออกมาเยอะ แต่ไม่วิ่งก็จบ เพราะฉะนั้นต้องดูเรื่องการเคลื่อนที่ของตัวอสุจิที่วิ่งเร็วเกรด A เพราะมันมี A B C D เพราะฉะนั้นมันควรจะมากกว่า 42% สุดท้าย วิ่งดี แต่ว่าหัวเยิน หางขาด มี 2 หัว มี 3 หาง อันนี้ก็จะเข้าไปผสมเหมือนกันค่ะ รูปร่างไม่สมบูรณ์ ซึ่งเราเอาแค่จริงๆ แค่ 4% เอง เพราะฉะนั้นถ้า 3 พารามิเตอร์นี้ ปกติถือว่าคุณผ่านแล้ว

ยาปลูกผมทำลายอสุจิจริงไหม ?

หมอม้อน : ตอนนี้ที่เจอบ่อยมากคือกินยาปลูกผม วัยรุ่นปลูกผมตั้งแต่อายุน้อย เพราะฉะนั้นเวลาคนเรากินยาปลูกผม มันต้องกินตัว Finasteride กับ Minoxidil ซึ่งเป็น แอนตี้แอนโดรเจน เป็นสารต้านฮอร์โมนเพศชาย เพราะฉะนั้นมันจะไปทำลายอสุจิด้วย หลาย ๆ เคส ตอนนี้พี่ตรวจสัก 10 เจอสัก 8 เลยว่าปลูกผมมา พี่ถามเลยว่ากินยาใช่ไหม แต่พวกนี้โชคดีถ้าเกิดหยุดกินสักพักประมาณ 2-3 เดือน อสุจิจะกลับมา เดี๋ยวพอเก็บเสร็จ ทำเด็กหลอดแก้วเสร็จ ค่อยกลับไปกินยาใหม่

พักผ่อนน้อย ความเครียด ปาร์ตี้ มีผลต่ออสุจิ ?

หมอม้อน : จริง ๆ มี เพราะว่ามันมี ROS (Reactive Oxygen Species) ตัว Oxidative stress ที่ทำให้อสุจิ มันถูกทำลายจากเม็ดเลือดขาว ซึ่งการพักผ่อน การนอนน้อย มีผลหมด แต่มันมักจะไม่ได้ทำลายอสุจิไปจนกระทั่งแบบจาก 15 ล้าน ลงมาเหลือ 1 ล้าน ไม่ใช่อย่างงั้น พวกนี้มักจะผิดปกติตรงนี้นิดตรงนั้นหน่อย แค่นั้นเอง หมายถึงถ้าเขา recovery เสริมกลับมาได้ ก็คือมันสามารถกลับมาดีได้ แต่ถ้ากลุ่มที่มันผิดปกติเลยจริง ๆ จากตัวเขาที่เป็นโรค อย่างเช่น โรคบางโรคเขาเรียกว่า Klinefelter คือเหมือนกับเป็นผิดปกติของโครโมโซม ทำให้เป็นหมัน หรือคนไข้ที่เคยเป็นคางทูม คือคางทูมลงลูกอัณฑะบวมด้วย ไม่ได้บวมแค่คอ อักเสบที่ลูกอัณฑะด้วย มันจะทำลายอสุจิหมดเลย หรือโรคบางโรคที่มีการอักเสบที่ลูกอัณฑะจากเชื้อรา Chlamydia ตรวจมาว่าเป็นศูนย์เหมือนกัน ก็คือเหมือนเป็นหมันเหมือนกัน แต่ว่าจะมีหลายแบบ เป็นหมันแบบที่สามารถยังเจาะอสุจิจากลูกอัณฑะได้ หรือว่าเป็นหมันที่เป็นหมันจริง ๆ เลย คือเจาะแล้วไม่มีตัวเลย

คนที่เป็น ช็อกโกแลตซีสต์ มะเร็ง สามารถกระตุ้นไข่ได้ไหม ?

หมอม้อน : กระตุ้นได้ แต่ว่าคนที่มีช็อกโกแลตซีสต์ ต้องดูค่าตรวจประกอบด้วย ถ้าค่าไม่ได้ต่ำมาก ก็ยังสามารถกระตุ้นไข่และเก็บไข่ได้เหมือนคนปกติ แต่ส่วนใหญ่คุณภาพไข่ของกลุ่มที่เป็นช็อกโกแลตซีสต์ มักจะไม่ค่อยดี กลุ่มที่เป็นมะเร็ง แนะนำเลยว่าให้มาเก็บแช่ ถ้าแต่งงานแล้วก็คือผสมไปเลย ทำ ICSI เป็นตัวอ่อนเก็บไว้ แล้วรอโรคมะเร็งหาย แล้วค่อยย้าย ถ้าเป็นผู้หญิงที่ยังไม่ได้แต่งงาน ก็คือฟรีซไข่ ใช้ไข่เก็บไว้เลย ตอนนี้จริง ๆ มันเป็น guideline เลยค่ะ ว่าคุณหมอมะเร็งทุกสาขา ควรยื่น option ให้คนไข้ว่า คุณยังมีสิทธิ์ที่จะมีลูกได้ก่อนเริ่มการรักษา ด้วยการไปเก็บไข่ หรือผสมตัวอ่อนเก็บไว้ก่อน เพราะจริง ๆ การฉีดกระตุ้นไข่ใช้เวลาแค่ประมาณ 10 วัน แล้วก็เก็บไข่ได้เลย ดังนั้นการรักษามะเร็งไม่ได้ถูกดีเลย์ หรือเลื่อนออกไปจนโรคลุกลามจากระยะ 2 เป็นระยะ 3 อะไรแบบนั้น มันไม่ใช่ เพราะฉะนั้นคนไข้ยังสามารถเก็บไข่ไว้ก่อนได้ แล้วในวันที่เขาหายจากโรค กลับมาใช้ตัวอ่อน แล้วมีลูกได้จริง ๆ พี่เจอหลายคู่มาก แล้วรู้สึกแฮปปี้มาก ที่หมอมะเร็งแนะนำเขามา เพราะถ้าไม่ได้ทำไว้ก่อน พอได้รับเคมีบำบัด มันจะไปทำลายเซลล์ที่แบ่งตัวเร็วในร่างกายทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นเซลล์ผม เซลล์ไข่ พวกนี้ตายแน่นอน รวมถึงอสุจิด้วย ถ้าฝ่ายชายได้รับเคมีบำบัด

การกระตุ้นก่อนที่จะเก็บไข่มีผลต่อร่างกายและฮอร์โมนไหม ?

หมอม้อน : ถ้าคนที่ฮอร์โมนดี ช่วงท้ายของการกระตุ้นไข่ ประมาณวันที่ 8–10 จะเริ่มมีอาการเหมือนท้องอืด เพราะไข่มันโต ถ้าฮอร์โมนดี แปลว่าเขามีไข่เยอะอยู่แล้ว ลองจินตนาการเหมือนมีไข่ลูกอ๊อดเต็มท้อง แต่ละใบขนาดประมาณ 17–20 มม. อยู่ข้างละ 10 ใบ คนไข้ก็จะเริ่มรู้สึกอืดท้อง หน่วงท้อง ปวดท้อง หรือมีมูกออกจากช่องคลอด ซึ่งเป็นมูกจากฮอร์โมนเอสโตรเจนค่ะ แต่ถ้าเป็นคนที่ไข่น้อย หรืออยู่ในกลุ่มรังไข่เสื่อม กระตุ้นเสร็จแทบไม่มีอาการอะไรเลย เพราะไข่โตแค่ 3–4 ใบ ซึ่งก็ใกล้เคียงกับภาวะปกติที่ร่างกายมีไข่โตอยู่แล้ว 1 ใบ ดังนั้นอาการจะมากหรือน้อย ก็ขึ้นอยู่กับจำนวนไข่ที่มีค่ะ

วิธีบำรุงอสุจิของผู้ชายให้แข็งแรง ?

หมอม้อน : ผู้ชายจริง ๆ มีแค่ปรับเรื่องการสูบบุหรี่ การกินแอลกอฮอล์ แล้วก็การนอน ที่เจอบ่อยคือผู้ชายที่อ้วน บางคนจะเรียก Sleep Apnea คือนอนแล้วลิ้นตก แล้วออกซิเจนในเลือดมันลดลง เหมือนกับหยุดหายใจไปชั่วขณะ โดยที่เขาไม่รู้ตัว กรนบางคนก็เป็นนะ แต่ว่าบางคนก็ไม่เป็น คนละอันกัน คือต้องไปทำเรียกว่า Sleep Test เพื่อดูว่าเขาอยู่ในภาวะ Sleep Apnea คือมีการหยุดหายใจไปในบางช่วงบ้างหรือเปล่า ที่ลิ้นตกไปขวางทางเดินหายใจ อันนั้นมีผลต่ออสุจิค่ะ พอตรวจแล้วพบว่าอสุจิอ่อน ถ้ามีภาวะแบบนี้ คนไข้ก็อาจต้องใช้เครื่อง CPAP เพื่อช่วยปั๊มออกซิเจนเข้าไป แล้วผลอสุจิก็จะค่อย ๆ ดีขึ้น ดังนั้นจริง ๆ ผู้ชายบำรุงง่ายมาก วิตามินที่มักแนะนำก็จะเป็น Zinc, Selenium และ Biotin ซึ่งอาจช่วยเสริมให้คุณภาพอสุจิดีขึ้นได้บ้าง แต่หลัก ๆ แล้วจะเป็นเรื่องการปรับพฤติกรรมมากกว่า ส่วนการออกกำลังกายก็เหมือนกัน คืออย่าหนักมากเกินไป เพราะเมื่อไหร่ก็ตามที่อุณหภูมิของลูกอัณฑะสูงขึ้นประมาณ 1–2 องศา การผลิตอสุจิก็จะลดลงค่ะ

สิ่งที่อยากแนะนำคนที่กำลังวางแผนในการมีลูก ?

หมอม้อน : จากประสบการณ์ที่ผ่านมา อยากฝากถึงคนที่วางแผนจะมีลูกนะคะ เพราะ ปัจจุบันคนมีลูกกันช้าขึ้นซึ่งมันก็จริง แล้วคนส่วนใหญ่ชอบคิดว่ายังไม่พร้อม ไม่ว่าจะเรื่องงาน เรื่องบ้าน เรื่องการเงิน หรือรอให้ทุกอย่างสมบูรณ์ก่อน แต่บอกเลยว่าชีวิตจริงไม่มีคำว่าพร้อม 100% ดังนั้นพอแต่งงานหรือเริ่มมีแพลนจะแต่งงาน อยากแนะนำให้จูงมือกันเข้ามาตรวจก่อนเลย ทั้งตรวจอสุจิและตรวจฮอร์โมนรังไข่ จริง ๆ ไม่ได้แปลว่าคุณมีปัญหา แค่มาตรวจสุขภาพของตัวเอง เพื่อให้รู้ว่า จริง ๆ เราก็ยังดีอยู่นี่ แล้วจะรอให้พร้อมก่อนค่อยมีลูกก็ยังได้ แต่ถ้าวันหนึ่งมาตรวจแล้วพบว่าฮอร์โมนเริ่มถดถอยไปแล้ว คราวนี้สิ่งที่ตามมาคือเราอาจต้องเข้าสู่กระบวนการรักษาที่ยากขึ้น ต้องทำ ICSI หลายรอบ แล้วก็เสียทั้งเวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่าการดูแลตั้งแต่ตอนที่ร่างกายยังพร้อมอยู่ ดังนั้นอยากฝากถึงคู่สมรสทุกคู่เลยว่าไม่ต้องรอครบ 1 ปีแล้วค่อยมาปรึกษา เพราะปัจจุบันอายุที่แต่งงานและมีลูกมันมากขึ้นจริง ๆ จะเป็นผู้หญิงที่อยากแช่ไข่ไว้ก่อน หรือคู่ที่เพิ่งแต่งงานแล้วอายุมาก ก็สามารถจูงมือกันเข้ามาปรึกษาได้เลยค่ะ