องค์การอนามัยโลกประกาศภาวะฉุกเฉินสูงสุด อีโบลาระบาดข้ามพรมแดน “คองโก-ยูกันดา” พบสายพันธุ์หายากไร้วัคซีนรักษา

วันที่ 17 พฤษภาคม 2569 สถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสอีโบลาในทวีปแอฟริกากำลังสร้างความกังวลไปทั่วโลก หลังองค์การอนามัยโลก หรือ WHO ประกาศให้การระบาดในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก และยูกันดา เป็น “ภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ” (PHEIC) ซึ่งถือเป็นระดับเตือนภัยสูงสุดด้านสาธารณสุขของโลก หลังตรวจพบการแพร่ระบาดข้ามพรมแดนของเชื้อไวรัสสายพันธุ์หายากที่ยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ

รายงานจากศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งแอฟริกา หรือ Africa CDC ระบุว่า เชื้อที่กำลังระบาดคือ “ไวรัสบันดิบูเกียว” (Bundibugyo ebolavirus) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบได้ไม่บ่อย และแตกต่างจากสายพันธุ์ซาอีร์ที่เคยระบาดในอดีตและมีวัคซีนป้องกันรองรับแล้ว

ขณะนี้ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก พบผู้เสียชีวิตต้องสงสัยติดเชื้อแล้วอย่างน้อย 80 ราย มีผู้ป่วยยืนยันทางห้องปฏิบัติการ 8 ราย และผู้ป่วยต้องสงสัยอีก 246 ราย กระจายอยู่ใน 3 เขตสาธารณสุขของจังหวัดอิตูรี ซึ่งเป็นพื้นที่ศูนย์กลางการระบาด

ด้านประเทศยูกันดา พบผู้ป่วยยืนยันแล้ว 2 รายในกรุงกัมปาลา โดยทั้งสองรายไม่มีความเชื่อมโยงกันโดยตรง แต่ต่างเดินทางมาจากคองโก และหนึ่งในนั้นเสียชีวิตแล้ว นอกจากนี้ ยังพบผู้ติดเชื้อยืนยันอีก 1 รายในกรุงกินชาซา เมืองหลวงของคองโก ซึ่งเดินทางกลับมาจากจังหวัดอิตูรีเช่นกัน

WHO ระบุว่า แม้สถานการณ์ยังไม่เข้าข่าย “การระบาดใหญ่ทั่วโลก” หรือ Pandemic แต่การประกาศภาวะฉุกเฉินครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อเร่งการประสานงานระหว่างประเทศ รวมถึงการจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน เพื่อควบคุมการแพร่ระบาดไม่ให้ลุกลามหนักกว่าเดิม

อย่างไรก็ตาม การควบคุมโรคกำลังเผชิญอุปสรรคสำคัญ เนื่องจากจังหวัดอิตูรี ซึ่งเป็นพื้นที่หลักของการระบาด กำลังเผชิญเหตุความไม่สงบจากกลุ่มติดอาวุธที่มีความเชื่อมโยงกับกลุ่มรัฐอิสลาม หรือ IS ส่งผลให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเข้าพื้นที่เฝ้าระวังและสอบสวนโรคได้อย่างยากลำบาก

นอกจากนี้ จุดเริ่มต้นของการระบาดยังอยู่ในเขตเหมืองแร่และชุมชนเมืองที่มีการเดินทางหนาแน่น ทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายประชากรข้ามพรมแดนอย่างรวดเร็ว เพิ่มความเสี่ยงในการแพร่เชื้อไปยังประเทศเพื่อนบ้าน

WHO แนะนำให้ประเทศต่างๆ แยกกักตัวผู้ป่วยยันทันที พร้อมติดตามเฝ้าระวังผู้สัมผัสใกล้ชิดเป็นเวลา 21 วัน และห้ามผู้ที่มีความเสี่ยงเดินทางระหว่างประเทศในช่วงเวลาดังกล่าว รวมถึงขอให้ประเทศที่มีพรมแดนติดกับคองโกเปิดใช้กลไกจัดการภัยพิบัติแห่งชาติ และเพิ่มมาตรการคัดกรองตามเส้นทางหลักและด่านชายแดน

อย่างไรก็ตาม WHO ยังร้องขอให้ทุกประเทศหลีกเลี่ยงการปิดพรมแดน หรือใช้มาตรการจำกัดการค้าและการเดินทางระหว่างประเทศอย่างเด็ดขาด เพราะอาจทำให้ประชาชนหันไปใช้เส้นทางธรรมชาติที่ไม่สามารถควบคุมและตรวจสอบโรคได้ ซึ่งอาจยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการแพร่ระบาดในวงกว้างมากขึ้น