นกพญาไฟสีกุหลาบ หรือ Rosy Minivet มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Pericrocotus roseus จัดอยู่ในวงศ์ นกเฉี่ยวและนกพญาไฟ (Campephagidae) ประเทศไทยเราพบนกในวงศ์นี้อยู่ทั้งหมด 18 ชนิดด้วยกัน ได้แก่ นกเขนน้อยคิ้วขาว Pied Triller, นกเขนน้อยปีกแถบขาว Bar-winged Flycatcher-shrike, นกเขนน้อยปีกดำ Black-winged Flycatcher-shrike, นกเฉี่ยวดงหางสีน้ำตาล Large Wood-shrike, นกเฉี่ยวดงธรรมดา Common Wood-shrike, นกขี้เถ้าใหญ่ Large Cuckoo-shrike, นกขี้เถ้าลายขวาง Bar-bellied Cuckoo-shrike,นกเฉี่ยวบุ้งกลาง Indochinese Cuckoo-shrike, นกเฉี่ยวบุ้งใหญ่ Black-winged Cuckoo-shrike, นกเฉี่ยวบุ้งเล็ก Lesser Cuckoo-shrike, นกพญาไฟสีเทา Ashy Minivet , นกพญาไฟสีกุหลาบ Rosy Minivet, นกพญาไฟเล็ก Small Minivet, นกพญาไฟเล็กคอดำ Fiery Minivet นกพญาไฟคอเทา Grey-chinned Minivet, นกพญาไฟแม่สะเรียง Short-billed Minivet, นกพญาไฟพันธุ์เหนือ Long-tailed Minivet และนกพญาไฟใหญ่ Scarlet Minivet,

คำว่า “นกพญาไฟ” ลักษณะส่วนใหญ่แล้วเหล่านกพญาไฟจะมีชื่อที่ดุดัน ร้อนแรง นกตัวผู้ที่ลำตัวจะเป็นสีแดงสดราวกับเปลวเพลิง และตัวเมียจะมีสีเหลืองสด แต่นกพญาไฟบางชนิดที่มีสถานภาพเป็นนกอพยพนอกฤดูผสมพันธุ์สีจะไม่สด แม้ชื่อหน้าจะเป็นพญาไฟ แต่ชื่อตามหลังกลับแสนหวานหอมซึ่งหมายถึง “นกพญาไฟสีกุหลาบ Rosy Minivet” นั่นเอง

นกพญาไฟสีกุหลาบเป็นนกอพยพเข้ามาช่วงนอกฤดูผสมพันธุ์ซึ่งเป็นช่วงของฤดูหนาวของไทย เป็นนกที่มีขนาดเล็ก วัดความยาวจากปลายปากถึงปลายหางยาว 20 ซม. ตัวผู้ที่หัวและลำตัวด้านบนเป็นสีเทาอมน้ำตาล ตรงโคนปากมีเส้นคาดโค้งไปที่รอบวงตาสีขาวอมชมพู ใต้คอสีขาว ช่วงอกถึงท้องสีชมพูอ่อน ทีปีกสีดำมีแถบสีชมพูออกแดง สะโพกด้านบนและขนคลุมโคนหางมีสีชมพูอมส้มอ่อนๆ ก้นสีชมพูอ่อนออกขาว หางด้านบนสีดำ ใต้หางด้านล่างสีชมพูออกแดง ขาและนิ้วสีดำ ส่วนนกตัวเมียสีที่อกถึงท้องเป็นสีเหลืองอ่อน ใต้คอสีขาว ปีกสีดำมีแถบสีเหลือง ตะโพกและใต้หางเป็นสีเหลือง หางด้านบนมีสีดำ ขาและนิ้วสีดำ นกที่ยังโตไม่เต็มวัยจะมีสีน้ำตาลอมเหลืองอ่อนๆ ช่วงอกและท้องสีขาว

ถึงแม้นว่านกพญาไฟสีกุหลาบจะเป็นนกที่ย้ายถิ่นเข้ามาในช่วงฤดูหนาว เรายังพบนกชนิดนี้ได้บ่อยทั่วประเทศ ตามป่าเต็งรัง ป่าดงดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ รวมทั้งป่าสนเขา ทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงใต้และภาคใต้ ออกหากินอยู่รวมกับนกพญาไฟชนิดอื่น และบางครั้งอาจพบนกกินแมลงบางชนิดรวมอยู่ด้วย อาหารส่วนใหญ่เป็นพวกแมลงต่างๆ มักสร้างรังเป็นรูปถ้วยตื้นๆ ไว้ตามกิ่งไม้ และวางไข่ครั้งละ3-4 ฟอง แต่ยังไม่มีรายงานการจับคู่สร้างรังวางไข่ในประเทศไทย

ปัญจพร ศรีบุญช่วย

ฝ่ายเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)