ในยุคที่ความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ เป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งในการดำเนินงานด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม (วทน.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) จึงเดินหน้า 5 ยุทธศาสตร์ในการขับเคลื่อนองค์กร ภายใต้กรอบระยะเวลา 5 ปี (พ.ศ. 2569-2573)  อันได้แก่ 

เพิ่มมูลค่าวัสดุเหลือทิ้ง

1) ยุทธศาสตร์สร้างผลงานวิจัย วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม 4 กลุ่ม 10 ด้าน 

2) ยุทธศาสตร์พัฒนาและยกระดับโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 

3)  ยุทธศาสตร์สร้างขีดความสามารถของผู้ประกอบการและอุตสาหกรรมด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม 

4) ยุทธศาสตร์สร้างเครือข่ายตอบโจทย์เชิงพื้นที่ ยกระดับคุณภาพชีวิตเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน  

5) ยุทธศาสตร์ปรับระบบการบริหาร วว. ให้พร้อมรับกับการเปลี่ยนแปลงทุกมิติ  

โดรนการเกษตร

โดยยุทธศาสตร์ด้านการสร้างเครือข่ายตอบโจทย์เชิงพื้นที่ ยกระดับคุณภาพชีวิตเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เป็น 1 ใน 5 ยุทธศาสตร์ของการขับเคลื่อนดำเนินงาน วว. ที่สำคัญ  ในบริบทของการสร้างเครือข่ายตอบโจทย์เชิงพื้นที่ (Area-based) โดยใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ซึ่งนับเป็นกุญแจสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชนและสร้างความยั่งยืนให้เกิดขึ้นจริง

โครงการการจัดการระบบน้ำและการจัดการแปลงผลิตไม้ดอกเศรษฐกิจ

วว. มุ่งดำเนินงานภายใต้ยุทธศาสตร์นี้  ผ่าน  2  เสาหลักสำคัญ ที่เป็นหัวใจในการขับเคลื่อน คือ “วิทย์พิชิตภัย” และ “วิทย์ติดดินนวัตกรรมยกระดับ” ที่เปลี่ยนงานวิจัยบนหิ้ง ให้กลายเป็นพลังงานบวกในพื้นที่จริงอย่างเป็นรูปธรรม

พัฒนาผลิตภัณฑ์

วิทย์พิชิตภัย – เมื่อนวัตกรรม

ปัญหาฝุ่น PM 2.5 และความผันผวนของสภาพอากาศนั้นไม่ใช่เรื่องไกลตัว และยังส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยรวมและส่งผลต่อสุขอนามัย  วว. จึงส่งต่อโซลูชันที่แม่นยำเพื่อรับมือกับวิกฤตเหล่านี้ใน  2  มิติหลัก ซึ่งได้รับการสนับสนุนทุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ดังนี้

สวน-ลด PM

1) โมเดลแก้ปัญหา PM 2.5 ภาคเหนือ  ผ่านการดำเนินงาน  2 โครงการหลัก  ได้แก่ 

1.1 โครงการการจัดทำนโยบายการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชนที่ดินเพื่อการบริหารจัดการ PM 2.5 ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ น่าน และแพร่  ลดผลกระทบการผลิตต่อสิ่งแวดล้อม ฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดิน และความสมดุลของระบบนิเวศ เพื่อวางรากฐานนโยบายการใช้ประโยชน์ที่ดินใหม่ มุ่งเน้นการหยุดวงจรการเผาในที่โล่ง

1.2 โครงการนวัตกรรมผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงเพื่อแก้ปัญหา PM 2.5 ในพื้นที่ภาคเหนืออย่างยั่งยืน             

- นวัตกรรมผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง :  เปลี่ยน "วัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร"  ซึ่งเคยเป็นเชื้อเพลิงในการเผา ให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์นวัตกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ช่วยสร้างรายได้ใหม่แทนการสร้างมลพิษ

- การจัดการแบบครบวงจร :  ครอบคลุมทั้งการลดไอเสียจากอุตสาหกรรม/คมนาคม และการบริหารจัดการไฟในพื้นที่ป่าอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศให้กลับมาสมดุลอีกครั้ง

2) เกษตรแม่นยำ  บริหารข้อมูลและดำเนินงานวิจัยพัฒนาให้เกษตรกรนำไปประยุกต์ใช้ทำการเกษตร เพื่อลดการใช้ทรัพยากรอย่างสิ้นเปลือง  โดยดำเนินงานผ่าน 3 โครงการหลัก ดังนี้

2.1 โครงการพัฒนาศักยภาพการผลิตเกษตรแม่นยำสูงสำหรับพืชเศรษฐกิจด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลและอากาศยานไร้คนขับ  นำระบบเกษตรกรรมแม่นยำสูง (Precision Agriculture)  เข้ามาประยุกต์ใช้ ซึ่งเป็นระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และใช้ทรัพยากรให้สอดคล้องกับสภาพของพื้นที่มากที่สุด

2.2 โครงการใช้อากาศยานไร้คนขับเพื่อการบริหารจัดการโรคของทุเรียนในพื้นที่จังหวัดชุมพรอย่างยั่งยืน  ซึ่งจะทำให้มีความแม่นยำสูงต่อการประเมินและวิเคราะห์ความผิดปกติของพืช ช่วยให้เกษตรกรแก้ไขปัญหาได้ตรงจุดก่อนจะลุกลาม

2.3  โครงการจัดการระบบน้ำและการจัดการแปลงผลิตไม้ดอกเศรษฐกิจแบบองค์รวม  นำองค์ความรู้เทคโนโลยี นวัตกรรมต่างๆ ที่พร้อมใช้ ไปส่งเสริมพัฒนาด้านการบริหารจัดการแปลงแบบครบวงจร และมีคุณภาพมาตรฐานสากล

วิทย์ติดดิน

วว. มุ่งเน้นการ "ยกระดับ" เพิ่มศักยภาพชุมชน เกษตรกร ผู้ประกอบการ  ด้วยนวัตกรรม ผ่าน 3 กิจกรรมหลัก ได้แก่

1. ปั้น SMEs สู่มาตรฐานสากล (Halal Beauty)   พัฒนาศักยภาพ สนับสนุนส่งเสริมผู้ประกอบการเครื่องสำอาง CG ให้ก้าวสู่มาตรฐานฮาลาลในระดับอุตสาหกรรม ผลดำเนินการในปี 2568  มีดังนี้

• พัฒนาผู้ประกอบการ SMEs  ผู้ผลิตเครื่องสำอาง  ได้กว่า 50 ราย
• ยกระดับผลิตภัณฑ์คุณภาพสูงได้ถึง 15 ผลิตภัณฑ์
• ช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกที่มีกำลังซื้อสูง

2. Upskill & Reskill  : สร้างคน สร้างปัญญา   ผ่านสถานีวิจัย 2 แห่งหลัก

• สถานีวิจัยลำตะคอง  ถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการเกษตรให้กับนักเรียน นักศึกษา และประชาชนจำนวนกว่า 3,500 รายต่อปี
• สถานีวิจัยสิ่งแวดล้อมสะแกราช  ให้บริการค่ายวิทยาศาสตร์ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ/งานวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพ  นักเรียน 12,000 คน  ECO  Tourism  938  คน  โรงเรียนที่เข้าร่วม 110  โรงเรียนทั่วประเทศ

3.แก้ปัญหาเศรษฐกิจ-สังคมในพื้นที่อย่างตรงจุด   มุ่งเน้นถ่ายทอดเทคโนโลยี เพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ด้านการเกษตรให้แก่เกษตรกรและชุมชนกว่า 1,300 ราย  45 ผลิตภัณฑ์ ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชนให้หมุนเวียนอย่างเข้มแข็ง

สถานีวิจัยลำตะคอง

ความสำเร็จในการดำเนินงานดังกล่าว เป็นส่วนหนึ่งในการทำงานเชิงรุก ซึ่ง วว. มุ่งมั่นดำเนินการให้เป็นรูปธรรม ตอบโจทย์ให้กับพี่น้องประชาชน ผ่านการสร้างเครือข่ายที่แข็งแกร่งระหว่างภาครัฐ เอกชน และชุมชน โดยมี "วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรม" เป็นตัวเชื่อม ซึ่งจะเป็นทางลัดในการนำพาประเทศไทยไปสู่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ได้อย่างแท้จริง

สถานีวิจัยฯสแกราช

วว. พร้อมให้บริการและคำแนะนำปรึกษา เพื่อร่วมขับเศรษฐกิจของประเทศด้วย วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ call center โทร. 0 2577 9000 หรือที่ระบบบริการลูกค้า “วว. JUMP”