บรรยากาศภายในศูนย์นันทนาการคลองเตย เมื่อวันที่ 26 มีนาคมที่ผ่านมา อาจไม่ใช่ภาพที่ชาวชุมชนคลองเตยคุ้นตา เพราะพื้นที่แห่งนี้เต็มไปด้วยแพทย์ พยาบาล และเจ้าหน้าที่ ที่มาให้บริการตรวจสุขภาพและฉีดวัคซีน ราวกับเป็นการย้ายโรงพยาบาลมาตั้งอยู่ที่หน้าบ้านของพวกเขา เบื้องหลังกิจกรรมนี้ คือ การทำงานเชิงรุกของสภากาชาดไทย ที่พยายามลดช่องว่างระหว่างการบริการสุขภาพกับชีวิตประจำวันของผู้คนที่มีข้อจำกัด และเชื่อว่าความ Strong เริ่มต้นได้ที่ ตรวจเร็ว รู้ไว รักษาทัน และนี่คือโครงการ “คลองเตย Strong”

“เราตรวจผู้ป่วยอยู่ที่โรงพยาบาลจุฬาฯ พบผู้ป่วยวัณโรคและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นประจำ จึงมองว่าการให้บริการในอนาคตไม่ควรจำกัดอยู่แค่ในโรงพยาบาล แต่ควรออกมาสู่ชุมชน เพื่อค้นหาโรคได้เร็ว รักษาได้ไว และป้องกันได้ดีขึ้น” รศ.นพ.โอภาส พุทธเจริญ รองผู้อำนวยการศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย กล่าวถึงโครงการ “AIDSID Community Screening: คลองเตย Strong” ซึ่งเป้าหมายไม่ใช่แค่เพียงการรักษาเท่านั้น แต่ยังเป็นการยกบริการทางการแพทย์เชิงรุกลงสู่พื้นที่

รศ.นพ.โอภาส พุทธเจริญ

“เราตั้งต้นจากการคัดกรองวัณโรค เพราะยังเป็นโรคที่สำคัญของประเทศไทย โดยเฉพาะชุมชนเมืองที่อาศัยกันอย่างแออัด เป็นการเร่งค้นหา และรักษาอย่างรวดเร็ว อีกหนึ่งปัญหา คือ เรื่องของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างเอชไอวี ในปัจจุบันการตรวจนั้นง่ายขึ้น โดยชุดตรวจด้วยตัวเองได้ ก็เลยใช้โอกาสนี้มาแนะนำให้ชุมชนรู้จักเรื่องของการตรวจเอชไอวีโดยใช้ HIV Self-test อีกด้วย” รศ.นพ.โอภาส กล่าว

เพื่อให้ชุมชนรู้สถานะสุขภาพของตนเองได้เร็วขึ้น และเข้าถึงการดูแลได้ทันเวลา โดยไม่ต้องรอให้ป่วยก่อนจึงค่อยไปโรงพยาบาล กิจกรรมครั้งนี้จึงเป็นพื้นที่ที่ศูนย์โรคอุบัติใหม่ด้านคลินิก โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ผนึกกำลังภาคีเครือข่าย นำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการตรวจคัดกรองวัณโรค ที่ทำให้รู้ผลได้เร็ว และหากพบเชื้อสามารถเข้าสู่การรักษาได้ทันที

“สัญญาณเตือนของวัณโรค คือ ไข้เรื้อรัง ไอเรื้อรัง เหงื่อออกตอนกลางคืน น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ และอาจมีอาการไอเป็นเลือดในบางราย แต่เรากลับพบว่า มีผู้ป่วยที่มีเชื้อวัณโรคประมาณ 20-30% ไม่แสดงอาการ การคัดกรองจึงสำคัญมาก เพราะคนไข้ส่วนใหญ่เข้าไม่ถึงการคัดกรองที่โรงพยาบาล หลายคนมีอาการแล้วไม่มาโรงพยาบาล เพราะต้องเดินทางมาต่อคิวเอกซเรย์ หรือเก็บเสมหะ ซึ่งใช้เวลามากพอสมควร โครงการนี้เหมือนกับการที่เรายกโรงพยาบาลจุฬาฯ มาไว้ที่ชุมชนคลองเตย” รศ.นพ.กำพล สุวรรณพิมลกุล แพทย์สาขาวิชาโรคติดเชื้อ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวถึงความยินดีในการได้ลงพื้นที่จริง

 รศ.นพ.กำพล สุวรรณพิมลกุล 

“เรามีการเอกซเรย์ปอดด้วยเครื่องเอกซเรย์ดิจิทัลที่ใช้ AI ช่วยอ่านผล ทำให้คัดกรองและรู้ผลได้เร็วขึ้น รวมถึงมีการตรวจเสมหะด้วยเทคนิคอณูชีววิทยา ที่สามารถวินิจฉัยวัณโรคได้ไวมากขึ้น ถ้าพบเชื้อวัณโรค เราก็จะทำการรักษาโดยทันที จบในที่เดียว” รศ.นพ.กำพล กล่าว

นอกจากทีมจากสภากาชาดไทยที่ลงพื้นที่ด้วยใจมุ่งมั่น บริเวณนั้นยังเต็มไปด้วยชาวชุมชนคลองเตยที่มาด้วยความหวังและรอยยิ้ม เพราะกิจกรรมนี้ไม่เพียงแต่สะดวกใกล้บ้าน แต่ยังเป็นความอุ่นใจ ที่ได้มีคนมาดูแลพวกเขาถึงที่ “ปกติพวกเราต้องไปถึงโรงพยาบาล วันนี้ท่านมาหาเราถึงบ้านเลย ดีใจมาก” เสียงสะท้อนจาก น.อ.ประเสริฐ เพียรบุญ ประธานสหกรณ์เคหสถานชุมชนคลองเตย บอกเล่าถึงความพิเศษที่ได้รับในวันนี้ พร้อมเสริมว่า “พอกาชาดมาตรงนี้ พวกเราก็มีกำลังใจว่ามีคนมาดูแลถึงบ้าน และมีความสุขว่าคนไม่ได้ทอดทิ้งเขา ขอบคุณที่มาดูแลพวกเรา”

“การทำให้ประชาชนเข้าถึงการรับบริการสุขภาพที่ได้มาตรฐาน เป็นภารกิจของสภากาชาดไทยอยู่แล้ว โดยเฉพาะการทำงานกับชุมชนครั้งนี้เป็นมิติใหม่ในการทำงานป้องกันรักษาโรค แทนที่จะตั้งรับอยู่ในโรงพยาบาล เราก็ออกไปที่ชุมชน คลองเตยในวันนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้น ต่อไปจะมีการกระจายไปยังชุมชนอื่น ๆ และขยายการรักษาไปยังโรคอื่น ๆ มากขึ้นด้วย เช่น โรคเบาหวาน โรคเรื้อรังต่าง ๆ ที่อยู่ในชุมชนครับ” รศ.นพ.โอภาส กล่าวทิ้งท้าย

 ความ Strong ในวันนี้ ไม่ได้วัดกันที่ความแข็งแรงของร่างกายเพียงอย่างเดียว แต่คือ การทำให้ช่องว่างระหว่างระบบสุขภาพกับผู้คนนั้นค่อย ๆ แคบลง ด้วยการตรวจ ป้องกัน และรักษา โดยเริ่มจากสังคมเล็กๆ “คลองเตย Strong”  จึงเป็นจุดเริ่มต้นของโมเดลใหม่ ที่เตรียมขยายไปสู่ชุมชนอื่นในอนาคต และจะเป็นต้นแบบของระบบสุขภาพที่เข้าถึงผู้คนได้อย่างแท้จริง โดยไม่มีใครที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังอีกต่อไป