คำถาม ขอถามว่าถึงวิธีการปลูกโสนอัฟริกัน และวิธีการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้ต่อไป ต้องทำอย่างไรครับ

พิภพ เมืองสมร อ.พระยืน จ.ขอนแก่น

คำตอบ โสนอัฟริกัน เป็นพืชตระกูลถั่ว ลักษณะลำต้นตั้งตรงแตกกิ่งก้านสาขา สามารถเจริญเติบโตได้ทั้งในสภาพดินไร่และดินนา ในสภาพน้ำท่วมขัง ทนต่อสภาพดินเค็ม มีการเจริญเติบโตเร็ว สามารถเกิดปมได้ทั้งที่ลำต้นและราก ซึ่งสามารถตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้ เหมาะสมใช้เป็นพืชปุ๋ยสดในพื้นที่นาที่เป็นดินเค็มในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

การเตรียมดิน เมื่อถึงฤดูฝน เริ่มไถเตรียมดินครั้งแรก แล้วตากดินไว้เพื่อกำจัดวัชพืช 1-2 สัปดาห์ หลังจากนั้นไถพรวนอีกหนึ่งครั้ง

การเตรียมเมล็ดพันธุ์ นำเมล็ดโสนอัฟริกันแช่ในน้ำร้อน ในอุณหภูมิ 80 องศาเซลเซียส ประมาณ 3-4 นาที จากนั้นเทโสนอัฟริกันลงในน้ำ แช่ไว้ประมาณ 1-2 นาที แล้วจึงนำเมล็ดที่ได้มาผึ่งลมให้เมล็ดพันธุ์แห้ง คลุกเชื้อไรโซเบียม แล้วนำไปปลูก หรือนำเมล็ดพันธุ์โสนอัฟริกันใส่กระสอบแช่น้ำไว้ประมาณ 1 วัน ให้เมล็ดเริ่มอิ่มตัวด้วยน้ำ แล้วคลุกเชื้อไรโซเบียม แล้วนำไปปลูกเมล็ดจะงอกเร็วขึ้น

วิธีการปลูก

1.การปลูกแบบหว่าน จะต้องเตรียมดินให้ดี ใช้เมล็ดพันธุ์ในอัตรา 2-3 กก.ต่อไร่ หว่านให้ทั่วแปลง และการหว่านจะต้องให้เมล็ดกระจายสม่ำเสมอ นิยมทำกันในจังหวัดในภาคอีสานที่มีฝนตกชุก เช่น จังหวัดหนองคาย อุดรธานี สกลนคร การหว่านมักใช้พื้นที่ที่มีบริเวณกว้างขวางมาก เนื่องจากขาดแคลนแรงงาน การปลูกโดยการหยอด และการดูแล

รักษาทำได้ยากไม่สะดวก หากมีแรงงานพอสมควร จะถอนแยกต้นที่ขึ้นหนาแน่นเกินไป ขณะเมื่ออายุ 2-3 สัปดาห์ ให้มีระยะห่างต้นประมาณ 50 ซม. และนำต้นที่ถอนแยกออกไปปักดำซ่อมพื้นที่ที่เมล็ดไม่งอก หรือมีระยะต้นห่างเกินไป ทั้งนี้ ต้นกล้าหรือต้นอ่อนที่จะใช้ปักดำจะต้องไม่ช้ำและรากขาดเกินไป

2.การปลูกแบบหยอดเมล็ดเป็นหลุม ใช้เมล็ดประมาณ 2-3 กก.ต่อไร่ ใช้ระยะปลูกประมาณ 100x50 ซม. (ระหว่างแถว 100 ซม. ระหว่างต้น 50 ซม.) โดยหยอดเป็นหลุมๆ 3-4 เมล็ด แล้วกลบดินบางๆ และหลังจากปลูกโสนอัฟริกันได้ประมาณ 1 เดือน ควรกำจัดวัชพืชถอนแยกต้น โดยหนึ่งหลุมให้เหลือโสนอัฟริกัน 2-3 ต้นต่อหลุม เท่านั้น

3.การปลูกแบบโรยเป็นแถว ใช้เมล็ดพันธุ์ประมาณ 3-4 กก.ต่อไร่ ใช้ระยะปลูกระหว่างแถว 75-100 ซม. โดยโรยเป็นแถวบางๆ แล้วกลบดินให้เรียบร้อย

การใส่ปุ๋ย ใช้ปุ๋ยสูตร 15-15-15 หรือ 12-24-12 อัตรา 20 กก.ต่อครั้ง ครั้งแรกเมื่อโสนอัฟริกันอายุ 30 วัน และครั้งที่ 2 ใส่ปุ๋ยเมื่อโสนอัฟริกันอายุประมาณ 60 วัน ในช่วงออกดอก และใส่ห่างจากโคนต้นโสนอัฟริกันพอประมาณ หรือประมาณหนึ่งคืบแล้วกลบปุ๋ย

การเด็ดยอด เมื่อต้นโสนอัฟริกันอายุ 45 วัน และสูงประมาณ 75 ซม. หรือสูงประมาณระดับเอว จึงทำการเด็ดยอด โดยวิธีใช้ไม้เรียวที่มีความคมหวด ให้ยอดขาดออกจากกันไป เพื่อให้โสนอัฟริกันแตกกิ่งก้าน เป็นการเพิ่มปริมาณฝัก

การกำจัดโรคและแมลง ในช่วงโสนอัฟริกันกำลังออกดอก และฝนทิ้งช่วง จะมีแมลงพวกด้วงน้ำมัน และหนอนจะเข้าไปเจาะทำลายดอก ให้พ่นยาประเภทถูกตัวตาย ผสมกับน้ำยาจับใบ นำไปฉีดพ่น

การเก็บเกี่ยว โสนอัฟริกันอายุ 120-150 วันประมาณปลายเดือนตุลาคมฝักของโสนอัฟริกันจะทยอยแห้งและสุกแก่ ฝักโสนอัฟริกันจะแก่ไม่พร้อมกัน เมื่อฝักแก่เต็มที่จะแตก

เมล็ดจะร่วงหล่น ในช่วงนี้ต้องหมั่นสังเกต ถ้าฝักแห้งแก่ประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ของต้น จึงดำเนินการเก็บเกี่ยว โดยใช้เคียวเกี่ยวโคนต้น แล้วนำไปตากแดดที่ลานตาก ประมาณ 5 หรือ 6 แดด

การนวด ฝัด และบรรจุกระสอบ เมื่อเมล็ดแห้งดีแล้ว ทำการนวดโดยใช้รถยนต์เหยียบย่ำ หรืออาจใช้ไม้ตีนวดก็ได้ จากนั้นฝัดเศษผงออกให้หมด

ฤดูกาลปลูกที่เหมาะสมที่จะปลูกโสนอัฟริกัน ต้องเริ่มปลูกตั้งแต่เดือนมิถุนายนจนถึงปลายเดือนกรกฎาคม นะครับ…