ประเทศไทยตั้งอยู่ในภูมิยุทธศาสตร์ที่สำคัญของโลกที่ทางด้านเหนือและอีสานสามารถเชื่อมต่อกับอาเซียนตอนบนไปยังประเทศจีนและเชื่อมต่อไปทั่วโลกได้ จะทำให้นักท่องเที่ยวทั่วโลกเดินทางมาท่องเที่ยวในทางบกได้ และทำให้ไทยสามารถขนส่งสินค้าทุกประเภทไปยังจีนและทั่วโลกโดยทางบกได้

การขนส่งทางบกต้นทุนถูกกว่าทางเรือ ขนส่งได้รวดเร็วกว่าทางเรือ และไปได้ไกลกว่าทางเรือ ดังนั้นเมื่อเกิดความคิดริเริ่มหนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทาง หรือยุทธศาสตร์เส้นทางสายไหมที่เชื่อมต่อการคมนาคมทางบกทั่วแผ่นดินใหญ่ของโลกแล้ว ประเทศต่างๆ จึงเข้าร่วมโครงการเส้นทางสายไหมกันอย่างคึกคักกว่าร้อยประเทศแล้ว

ทำให้การขนส่งทางเรือซึ่งเหลืออยู่เพียงการขนส่งสินค้าก็ได้รับผลกระทบ และไทยก็เป็นประเทศหนึ่งที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง เพราะประเทศไทยขนส่งสินค้าออกหลักโดยทางทะเลซึ่งมีท่าเรือหลักคือแหลมฉบังและมาบตาพุด

ภูมิยุทธศาสตร์สำคัญของประเทศไทยทางใต้คือเป็นประเทศ Ocean link เป็นประเทศที่เชื่อมต่อสองฝั่งฟากมหาสมุทรคือมหาสมุทรอินเดียกับมหาสมุทรแปซิฟิก โดยมีทะเลอันดามันและอ่าวไทยเป็นจุดเชื่อมต่อ

เมื่อใดก็ตามที่ประเทศไทยสามารถเชื่อมสองฝั่งฟากมหาสมุทรได้ เมื่อนั้นการคมนาคมขนส่งทางทะเลและการลงทุนในประเทศไทยก็จะเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุด เพราะสามารถเดินทางไปทางตะวันตกและตะวันออกที่สั้นที่สุด ใช้เวลาเร็วที่สุด และค่าใช้จ่ายน้อยที่สุดกว่าการขนส่งผ่านช่องแคบมะละกา ช่องแคบซุนดาหรือช่องแคบแลมบอร์ก

ดังนั้นถ้าใครคิดจะให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการขนส่งทางน้ำก็ต้องคิดถึงการเชื่อมต่อสองฝั่งฟากมหาสมุทร ซึ่งสามารถทำได้โดยเร็วและโดยที่ประเทศไทยแทบไม่ต้องลงทุนเลย แต่ถึงวันนี้ก็ยังโต้เถียงกันไม่เลิก ทำให้ประเทศไทยไม่สามารถใช้ศักยภาพขั้นสูงสุดนี้ได้

พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา เพิ่งแถลงว่าจะพัฒนาประเทศไทยให้เป็น Hub การคมนาคมทางน้ำ ซึ่งจำเป็นจะต้องเชื่อมต่อสองฝั่งฟากมหาสมุทรในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศ ถ้าทำได้สำเร็จก็เป็นรากฐานในการเป็นศูนย์กลางการคมนาคมทางน้ำ มิฉะนั้นก็จะกลายเป็นความเพ้อฝัน

ประเทศไทยยังมีเส้นทางขนส่งทางน้ำทางด้านเหนือคือทางลุ่มแม่น้ำโขง ที่เชื่อมโยงจากประเทศจีน พม่า ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม เป็นเส้นทางเดินเรือที่เชื่อมต่ออาเซียนตอนบน โดยมีไทยเป็นศูนย์กลางกับประเทศจีนไปยังทั่วโลก

ซึ่งแม่น้ำโขงสายนี้แต่ก่อนมาได้ชื่อว่าเป็นแม่น้ำแห่งอาชญากรรมและยาเสพติด และด้วยปัญญาทัศน์อันล้ำเลิศของบุคคลสำคัญของไทยที่ชี้ให้เห็นว่าถึงเวลาต้องเปลี่ยนสภาพแม่น้ำสายนี้ให้เป็นแม่น้ำแห่งสันติภาพและการพัฒนา

ข้อหารือนี้เกิดขึ้นที่มหาศาลาประชาชนกรุงปักกิ่งในวันที่ 9 เมษายน 2558 หลังจากนั้นประเทศจีนได้รับเป็นเจ้าภาพประสานงานประเทศที่เกี่ยวข้องเพื่อพัฒนาแม่น้ำโขงเอื้อ 6 ประเทศ ให้เป็นแม่น้ำแห่งสันติภาพและการพัฒนา

ประเทศจีน พม่า ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ได้เล็งเห็นประโยชน์ร่วมกันของการปรับสภาพแม่น้ำโขงตามแนวความคิดดังกล่าว ดังนั้น จึงมีการบรรจุวาระเรื่องนี้เข้าสู่ที่ประชุมกลุ่มประเทศแม่น้ำโขง 6 ประเทศในการประชุมที่เมืองซานย่า เกาะไหหลำ ประเทศจีน

จึงเกิดเป็นปฏิญญาซานย่าเพื่อพัฒนาลุ่มแม่น้ำโขงให้เป็นแม่น้ำแห่งการเดินเรือและการท่องเที่ยว และเป็นแม่น้ำขนส่งสินค้าระหว่าง 6 ประเทศ โดยจีนจะรับภาระในการขุดลอกแม่น้ำโขงให้รองรับการเดินเรือท่องเที่ยวขนาดยักษ์ และเรือขนส่งสินค้าระดับ 500 ตันได้

ประเทศภาคีปฏิญญาซานย่าตกลงที่จะร่วมตามแผนซานย่ากันในการประชุมกลุ่มลุ่มแม่น้ำโขงที่กัมพูชา แต่พอถึงเวลาลงนามประเทศไทยก็เบี้ยวไม่ร่วมลงนามในแผนปฏิบัติการนั้น ทำให้ 5 ประเทศที่เหลือร่วมกันพัฒนาลุ่มแม่น้ำโขงตามปฏิญญาซานย่าต่อไป

การขุดลอกแม่น้ำโขงที่กั้นชายแดนไทย-ลาว จึงดำเนินการเฉพาะฝั่งลาว ซึ่งแดนอธิปไตยของลาวมาถึงเกาะแก่งริมแม่น้ำโขงฝั่งไทย ทำให้แม่น้ำโขงฝั่งลาวลึกแม่น้ำเต็มเปี่ยม แต่ฝั่งไทยแห้งขอด ถึงเทศกาลหน้าแล้งก็ลงไปเดินเล่นกันได้

เมื่อไทยไม่เข้าร่วม การขุดลอกแม่น้ำโขงจากจีนลงมาเกือบจะถึงช่วงที่เป็นแม่น้ำกั้นเขตแดนไทย-ลาวก็วกเข้าประเทศลาวไปยังเมืองหลวงพระบางและมาออกที่หนองคาย เป็นแม่น้ำกั้นชายแดนไทย-ลาว จนถึงมุกดาหารก็วกเข้าประเทศลาวไปยังประเทศกัมพูชาและเวียดนาม ไปออกทะเลที่โฮจิมินห์ซิตี้

จึงทำให้เรือท่องเที่ยวขนาดยักษ์ไม่มีท่าจอดที่ฝั่งไทย เรือขนส่งสินค้าระวางขับน้ำ 500 ตันก็เข้ามาจอดฝั่งไทยไม่ได้ จึงต้องย้ายท่าเรือทั้งหมดตามแผนปฏิบัติการไปอยู่ฝั่งลาวทั้งหมด

ผลก็คือนักท่องเที่ยวทั่วโลกที่จะมาท่องเที่ยวในลำน้ำโขงโดยเรือท่องเที่ยวขนาดยักษ์และการขนส่งสินค้าด้วยเรือใหญ่ระวางขับน้ำ 500 ตัน ก็ใช้กันเฉพาะ5 ประเทศ และไม่รวมประเทศไทย มีผลเท่ากับประเทศไทยปิดการคมนาคมทางน้ำด้านลุ่มแม่น้ำโขง หากมีสินค้าใดต้องขนส่งก็ต้องขนส่งไปยังประเทศลาว จากนั้นก็มีทางเลือกสองทางคือไปขึ้นรถไฟที่ชายแดนลาว เวียดนาม ที่เมืองดังดง หรือไม่ก็จากเวียงจันทน์ไปลงเรือหรือขึ้นรถไฟที่เมืองบ่อเต็น ห่างออกไปจากชายแดนไทยนับร้อยกิโลเมตร ซึ่งการขนส่งยากลำบากหลายทอดหลายต่อเสียเบี้ยบ้ายรายทางและเสียเวลามาก

นี่คือความฉิบหายของการปิดประเทศทางน้ำโดยทางลุ่มแม่น้ำโขง 6 ประเทศอีกทางหนึ่งที่เป็นปัญหาใหญ่ที่จะต้องเร่งรีบแก้ไขให้เร็วที่สุด