ท่ามกลางความโศกเศร้าของพสกนิกรชาวไทย วันนี้ 'แนวหน้าออนไลน์' ขอพาทุกท่านย้อนรำลึกถึงพระเกียรติประวัติอันทรงคุณค่า พระปณิธานอันแน่วแน่ในการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสในสังคม ตลอดจนสรุปลำดับเหตุการณ์พระอาการประชวรอย่างเป็นระบบ เพื่อเป็นการน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและเกียรติประวัติของการทรงงานที่อุทิศเพื่อปวงชนชาวไทยมาโดยตลอด

พระประวัติอันล้ำเลิศและการหล่อหลอมสู่ขัตติยนารีผู้ทรงปรีชา

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา หรือที่พสกนิกรชาวไทยมักเรียกพระนามด้วยความผูกพันและเป็นกันเองว่า "พระองค์ภา" ทรงเป็นพระราชธิดาพระองค์โตในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 10) กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ทั้งยังทรงเป็นพระราชนัดดา (หลานตา) พระองค์แรกในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

พระองค์ประสูติเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พุทธศักราช 2521 ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงประกอบพระราชพิธีสมโภชเดือนและขึ้นพระอู่ตามโบราณราชประเพณี ซึ่งถือเป็นวันเริ่มต้นของขัตติยนารีที่จะเติบโตมาเป็นกำลังสำคัญของแผ่นดินในเวลาต่อมา

รากฐานการศึกษาที่มั่นคง

พระองค์ภาทรงเริ่มเข้ารับการศึกษาในประเทศไทย ณ โรงเรียนราชินี จนถึงระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 จากนั้นได้เสด็จไปทรงศึกษาต่อในต่างประเทศ ณ โรงเรียนฮีทฟิลด์ เมืองแอสคอต สหราชอาณาจักร ก่อนจะเสด็จกลับมาสืบสานการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายที่โรงเรียนจิตรลดา การศึกษาในสถาบันที่หลากหลายทั้งในและต่างประเทศนี้ ทำให้นอกจากจะทรงซึมซับวัฒนธรรมไทยอย่างลึกซึ้งแล้ว ยังทรงเปิดรับวิสัยทัศน์ในระดับสากลอันเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อพระราชกรณียกิจในอนาคต

เมื่อเข้าสู่ระดับอุดมศึกษา พระองค์ภาทรงเลือกทางเดินที่สะท้อนถึงความมุ่งมั่นในการทำความเข้าใจโครงสร้างสังคมและกฎหมายอย่างแท้จริง โดยทรงสำเร็จการศึกษาในระดับปริญญาตรีพร้อมกันถึง 2 สาขา จากสถาบันชั้นนำของไทย:

• ปริญญานิติศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทรงสำเร็จการศึกษาด้วยคะแนนเกียรตินิยมอันดับสอง
• ปริญญารัฐศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ทรงสำเร็จการศึกษาด้วยคะแนนเกียรตินิยมอันดับหนึ่ง

ความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายของพระองค์ไม่ได้หยุดอยู่เพียงเท่านี้ พระองค์เสด็จไปทรงศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยคอร์แนล รัฐนิวยอร์ก ซึ่งเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยชั้นนำกลุ่มไอวีลีก (Ivy League) ของสหรัฐอเมริกา พระองค์ทรงใช้เวลาศึกษาในระดับปริญญาโท สาขานิติศาสตร์ (LL.M.) เพียง 1 ปี และทรงศึกษาต่อจนสำเร็จปริญญาเอกด้านนิติศาสตร์ (J.S.D.) ได้สำเร็จ ควบคู่ไปกับการศึกษากฎหมายที่สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภาในประเทศไทย ความมานะบากบั่นนี้ทำให้พระองค์ทรงมีฐานความรู้ทางกฎหมายที่แน่นหนาทั้งในภาคทฤษฎีระดับสากลและภาคปฏิบัติในระบบกฎหมายไทย

จาก "เจ้าหญิงนักกฎหมาย" สู่ "ราชองครักษ์ผู้เด็ดเดี่ยว"

ด้วยพระปรีชาสามารถที่โดดเด่น หลังจากทรงสำเร็จการศึกษา พระองค์ภาทรงเลือกที่จะนำความรู้มาใช้พัฒนาประเทศผ่านกระบวนการยุติธรรมโดยตรง โดยทรงเข้ารับราชการในตำแหน่งอัยการผู้ช่วย สถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายอัยการ สำนักงานอัยการสูงสุด และได้เติบโตในสายงานนี้ตามลำดับ ตั้งแต่รองอัยการจังหวัดไปจนถึงอัยการจังหวัด การลงพื้นที่ทำงานจริงในฐานะผู้บังคับใช้กฎหมาย ทำให้พระองค์ทรงได้รับคำชื่นชมและได้รับการขนานพระนามจากสื่อทั้งในและต่างประเทศว่าเป็น "เจ้าหญิงนักกฎหมาย"

ต่อมา พระองค์ทรงได้รับความไว้วางใจให้โอนย้ายไปดำรงตำแหน่งสำคัญในกระทรวงการต่างประเทศ โดยทรงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูต ประจำคณะกรรมาธิการแห่งสหประชาชาติว่าด้วยการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา ณ กรุงเวียนนา สาธารณรัฐออสเตรีย และทรงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตวิสามัญผู้มีอำนาจเต็มประจำสาธารณรัฐออสเตรีย ประเทศสโลวะเกีย และประเทศสโลวีเนีย บทบาททางการทูตนี้ทำให้พระองค์สามารถนำเสนอมุมมองด้านความยุติธรรมของไทยสู่เวทีสากลได้อย่างสง่างาม นิตยสารวิเคราะห์ข่าวระดับโลกอย่าง นิคเคอิ เอเชีย (Nikkei Asia) เคยเผยแพร่บทความยกย่องพระองค์โดยอ้างคำกล่าวของนักการทูตอาวุโสท่านหนึ่งว่า พระองค์ภาทรงเป็นพระบรมวงศานุวงศ์ที่ทรงพระปรีชาสามารถที่สุดพระองค์หนึ่งด้วยพระราชประวัติและชื่อเสียงที่สั่งสมมา

จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญสู่บทบาททหาร

ภาพจำของพสกนิกรต่อพระองค์ภาเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงและสร้างความประทับใจครั้งใหม่เมื่อต้นปี พุทธศักราช 2564 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รับโอนข้าราชการฝ่ายอัยการมาเป็นข้าราชการในพระองค์ฝ่ายทหาร โดยทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการ กองบัญชาการ ทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ และได้รับพระราชทานพระยศเป็น พลเอกหญิง

การก้าวเข้าสู่รั้วทหารของพระองค์ไม่ได้เป็นเพียงแค่ตำแหน่งทางเกียรติยศ แต่พระองค์ทรงเข้ารับการฝึกฝนตามหลักสูตรทักษะทางทหารอย่างเข้มงวดจริงจัง ในช่วงเทศกาลตรุษจีน ปี 2564 ภาพของพระองค์ภาที่ปรากฏพระองค์พร้อมกับ "ทรงพระเกศาตัดสั้นสไตล์ทหาร" และฉลองพระองค์ชุดกี่เพ้าสีแดงแฝงความทะมัดทะแมง ได้กลายเป็นกระแสที่ถูกพูดถึงในสังคมอย่างกว้างขวาง

พระองค์ได้ทรงโพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กส่วนพระองค์อย่างเป็นกันเองและเรียบง่ายเพื่อตอบคำถามยอดฮิตของประชาชนเกี่ยวกับทรงพระเกศาใหม่ โดยระบุว่าเหตุผลหลักมาจากความชอบส่วนพระองค์และความสะดวก เนื่องจากทรงมีเส้นผมหยิกฟูตามธรรมชาติที่ต้องไดร์และยืดมาตั้งแต่อายุ 12 ปี ประกอบกับในช่วงวิกฤตการณ์โควิด-19 ร้านทำผมปิดทำให้ดูแลยาก และเมื่ออายุย่างเข้า 43 ปี จึงตัดสินใจตัดสั้น ยิ่งไปกว่านั้น พระองค์ทรงอธิบายด้วยความมุ่งมั่นว่าเป็นการ "ตัดเผื่อ" เพื่อความสะดวกในการเข้าฝึกหลักสูตรทักษะทางทหารเพิ่มเติม โดยไม่คาดคิดว่าจะต้องออกสื่อ สะท้อนให้เห็นถึงเนื้อแท้ของขัตติยนารีที่ทรงพร้อมตรากตรำและอุทิศตนเพื่อหน้าที่ราชองครักษ์อย่างแท้จริง

พระปณิธานด้านสิทธิมนุษยชน สิ่งที่ยังคงขับเคลื่อนอย่างไม่หยุดนิ่ง

แม้ว่าพระองค์ภาจะอยู่ระหว่างการรักษาพระองค์จากพระอาการประชวร แต่สิ่งหนึ่งที่พิสูจน์ถึงความยิ่งใหญ่ของพระองค์คือ "พระปณิธานและโครงการในพระดำริยังคงได้รับการสืบสานและขับเคลื่อนไปข้างหน้าอย่างต่อเนื่อง" โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่ได้ปล่อยให้งานของพระองค์หยดชะงักลง งานสิทธิมนุษยชนและกฎหมายที่พระองค์ทรงสร้างไว้ ได้กลายเป็นรากฐานที่ยั่งยืนในการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาสในสังคมไทย

1. โครงการกำลังใจในพระดำริฯ (Inspire Project)

นี่คือโครงการที่พระองค์ทรงก่อตั้งขึ้นด้วยพระทัยที่เต็มไปด้วยความเมตตา ทรงเล็งเห็นว่ากลุ่มผู้ต้องขังหญิงและเด็กที่ติดมากับมารดาในเรือนจำ คือกลุ่มผู้ด้อยโอกาสในกระบวนการยุติธรรมที่มักถูกมองข้าม โครงการกำลังใจฯ เข้าไปมีบทบาทสำคัญในการปรับปรุงคุณภาพชีวิต ยกระดับสุขอนามัยภายในทัณฑสถาน และที่สำคัญที่สุดคือการประทานโอกาสทางอาชีพ เพื่อให้ผู้ต้องขังเหล่านั้นมีวิชาชีพติดตัว สามารถกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรีและมีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยไม่ต้องหวนกลับไปกระทำความผิดซ้ำเดิม

2. ข้อกำหนดกรุงเทพ (Bangkok Rules)

จากความสำเร็จภายในประเทศ พระองค์ภาทรงผลักดันแนวคิดการดูแลผู้ต้องขังหญิงเข้าสู่เวทีระดับโลก ทรงเป็นแกนหลักในการยกร่างและผลักดันจนกระทั่งที่ประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติให้การรับรองมาตรฐานนี้ ซึ่งเป็นข้อกำหนดว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่ไม่ใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำผิดหญิง ความสำเร็จนี้ยกระดับประเทศไทยให้เป็นผู้นำด้านสิทธิมนุษยชนในระดับสากล และส่งผลให้องค์กรระดับโลกอย่างกองทุนการพัฒนาเพื่อสตรีแห่งสหประชาชาติ (UNIFEM) ทูลเกล้าฯ ถวายตำแหน่ง "ทูตสันถวไมตรี" รวมถึงสำนักงานป้องกันยาเสพติดและปราบปรามอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) ได้ทูลเกล้าฯ ถวายรางวัล Medal of Recognition แก่พระองค์ในฐานะผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงในระดับนานาชาติ

3. นวัตกรรมล่าสุดที่เพิ่งเปิดตัว การสืบสานพระปณิธานอย่างเป็นรูปธรรม

เพื่อให้เห็นว่าโครงการกำลังใจฯ ยังคงเดินหน้าเคียงข้างสังคมไทย ต่อไปนี้คือโปรเจกต์ใหม่และนวัตกรรมสร้างสรรค์ที่เพิ่งมีการขับเคลื่อนและเปิดตัวอย่างเป็นทางการ:

• โครงการ “กำลังใจ…THAI FIGHT” (หมัดเดียว...เปลี่ยนได้) โปรเจกต์สำคัญที่เพิ่งมีการแถลงข่าวเปิดตัว ณ ทัณฑสถานวัยหนุ่มกลาง คลองหก จังหวัดปทุมธานี เป็นการจับมือกันระหว่างกองทุนกำลังใจฯ และพันธมิตร เพื่อนำกีฬามวยไทยมาเป็นเครื่องมือในการขัดเกลาพฤติกรรม สร้างระเบียบวินัย และสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ผู้ต้องขัง โดยมีการคัดเลือกผู้ต้องราชทัณฑ์ที่มีทักษะและความประพฤติดีจากเรือนจำต่างๆ มารับการฝึกซ้อมโดยยอดมวยระดับประเทศ เพื่อเตรียมตัวเข้าร่วมการแข่งขันชกมวยคาดเชือกรอบพิเศษ ถือเป็นเส้นทางอาชีพใหม่ที่สร้างความหวังและการยอมรับจากสังคมอย่างเป็นรูปธรรม
• เทคโนโลยีจับคู่งาน (Job Matching Platform) สำหรับผู้พ้นโทษ

การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลเพื่อแก้ปัญหาการตกงานของผู้พ้นโทษ กองทุนกำลังใจฯ ได้ร่วมมือกับกระทรวงยุติธรรม พัฒนาระบบบันทึกและวิเคราะห์ข้อมูลทักษะ ความชำนาญ และพฤติกรรมของผู้ต้องขังที่กำลังจะพ้นโทษ นำมาจับคู่กับความต้องการของสถานประกอบการและนายจ้างในภาคเอกชน นวัตกรรมนี้ช่วยลดอคติในการจ้างงาน และทำให้ผู้พ้นโทษสามารถเข้าสู่ระบบการทำงานที่สุจริตได้ทันทีหลังได้รับอิสรภาพ โดยได้เริ่มทดลองใช้ระบบนี้ในทัณฑสถานหญิงและประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี

• การยกระดับฝีมือแรงงานสู่สากลในโอกาสก้าวสู่ทศวรรษที่ 2

โครงการกำลังใจฯ ได้จัดการแข่งขันพัฒนาทักษะวิชาชีพ โดยเฉพาะการประกอบอาหารและการทำเครื่องดื่มเพื่อรับรางวัลถ้วยพระราชทาน เพื่อยกระดับฝีมือและมาตรฐานการฝึกอาชีพภายในเรือนจำให้สอดคล้องกับมาตรฐานอุตสาหกรรมบริการภายนอก ทำให้ผู้ต้องขังมีความมั่นใจและเพียบพร้อมด้วยทักษะเมื่อออกไปเผชิญโลกกว้าง

เจาะลึกรายละเอียดและลำดับพระอาการประชวร (Medical Timeline)

เพื่อให้สาธารณชนได้รับทราบข้อมูลทางการแพทย์ที่ถูกต้องและชัดเจน สามารถสรุปลำดับเหตุการณ์และรายละเอียดของพระอาการประชวรตามแถลงการณ์สำนักพระราชวังตั้งแต่อดีตจนถึงฉบับล่าสุด (ฉบับที่ 7) ได้ดังนี้

จุดเริ่มต้นของพระอาการประชวร (ธันวาคม 2565)

เหตุการณ์เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พุทธศักราช 2565 เวลา 18.20 น. ขณะที่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ ทรงทำการฝึกสุนัขทรงเลี้ยงที่จะเข้าแข่งขันสุนัขใช้งานตามมาตรฐานสากล ณ สนามฝึกกองพันสุนัขทหาร อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา ในระหว่างการฝึกพระองค์ทรงมีพระอาการประชวรหมดพระสติเฉลบพลัน คณะแพทย์ประจำพระองค์ได้เชิญเสด็จไปปฐมพยาบาล ณ โรงพยาบาลปากช่องนานา จนพระอาการคงที่ในระดับหนึ่ง ก่อนจะเชิญเสด็จประทับเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งเข้ารับการรักษาอย่างละเอียด ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

ต่อมาในแถลงการณ์ฉบับที่ 2 และ 3 คณะแพทย์ได้สรุปผลการวินิจฉัยว่า พระอาการหมดพระสติดังกล่าว เกิดจากการเต้นผิดจังหวะของพระหทัย (หัวใจ) แบบรุนแรง ซึ่งมีสาเหตุมาจากการอักเสบของพระหทัยจาก เชื้อไมโคพลาสมา (Mycoplasma) ส่งผลให้พระอาการโดยรวมในขณะนั้นยังไม่ทรงรู้พระองค์ คณะแพทย์จึงต้องถวายพระโอสถ (ยา) และใช้เครื่องมือแพทย์เพื่อช่วยพยุงการทำงานของอวัยวะสำคัญ ได้แก่ พระหทัย (หัวใจ) พระปัปผาสะ (ปอด) และพระวักกะ (ไต) พร้อมทั้งถวายยาปฏิชีวนะอย่างใกล้ชิด

ภาวะแทรกซ้อนระลอกแรก (สิงหาคม 2568)

หลังจากการรักษาพยาบาลผ่านมาเป็นระยะเวลาหนึ่ง แถลงการณ์ฉบับที่ 4 และ 5 (ออกประกาศในช่วงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568) ได้รายงานความคืบหน้าว่า คณะแพทย์ตรวจพบพระอาการแทรกซ้อนที่สำคัญคือ "การติดเชื้อที่รุนแรงในกระแสพระโลหิต" การติดเชื้อนี้ส่งผลกระทบทำให้ความดันพระโลหิต (ความดันเลือด) ตกลงอย่างมาก คณะแพทย์จำเป็นต้องถวายยาปฏิชีวนะหลายขนานร่วมกัน พร้อมทั้งถวายยาเพื่อกระตุ้นและประคับประคองความดันพระโลหิตให้คงที่ ควบคู่ไปกับการใช้เครื่องช่วยหายใจและอุปกรณ์ทดแทนการทำงานของไตอย่างต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม ในแถลงการณ์ฉบับที่ 6 (วันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2568) คณะแพทย์ได้แจ้งข่าวดีว่าพระอาการติดเชื้อโดยรวมได้รับการควบคุมจนดีขึ้นตามลำดับ ความดันพระโลหิตกลับมาคงที่จนสามารถหยุดถวายยากระตุ้นความดันได้ แต่ยังคงต้องใช้เครื่องช่วยทำงานของปอดและไตเพื่อระวังรักษาสภาพพระวรกายให้แข็งแรง

รายละเอียดพระอาการประชวรฉบับล่าสุด (ฉบับที่ 7 - พฤษภาคม 2569)

ตามแถลงการณ์สำนักพระราชวัง ฉบับที่ 7 ซึ่งเป็นข้อมูลล่าสุด คณะแพทย์ผู้ถวายการรักษาได้รายงานความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญทางพระวรกายว่า ตั้งแต่ช่วงเดือนเมษายน พุทธศักราช 2569 คณะแพทย์ได้ตรวจพบอาการติดเชื้อตำแหน่งใหม่ คือ "การติดเชื้อในพระนาภี (ช่องท้อง)" ซึ่งมีสาเหตุสืบเนื่องมาจาก "การอักเสบของพระอันตะ (ลำไส้ใหญ่)"

การติดเชื้อในช่องท้องรอบใหม่นี้ ส่งผลรบกวนและกระทบต่อระบบอวัยวะสำคัญหลายระบบภายในพระวรกายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทำให้เกิดพระอาการแทรกซ้อนตามมา ดังนี้:

1. พระอาการไม่คงที่ พระวรกายมีปฏิกิริยาต่อการติดเชื้อที่รุนแรง
2. ความดันพระโลหิตต่ำ ระบบไหลเวียนโลหิตอ่อนกำลังลงจากพิษของการติดเชื้อ
3. พระหทัยเต้นผิดจังหวะ ระบบควบคุมการเต้นของหัวใจเกิดความปรวนแปร
4. การแข็งตัวของพระโลหิตผิดปกติ ระบบเลือดในพระวรกายทำงานไม่เป็นไปตามธรรมชาติ

เพื่อเผชิญหน้ากับวิกฤตการณ์ติดเชื้อที่รุนแรงและยังควบคุมไม่ได้นี้ คณะแพทย์ผู้ถวายการรักษาได้ดำเนินการระดมสรรพกำลังทางการแพทย์อย่างเต็มความสามารถ โดยมีการปรับเปลี่ยนและเพิ่มมาตรการการรักษา ดังนี้:

• ยังคงถวายการทำงานด้วยเครื่องช่วยพยุงการทำงานของ พระปัปผาสะ (ปอด) และพระวักกะ (ไต) อย่างต่อเนื่องเพื่อไม่ให้อวัยวะทั้งสองทำงานหนักเกินไป
• ถวาย พระโอสถปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อ) หลายขนานร่วมกัน เพื่อครอบคลุมและกำจัดเชื้อโรคในช่องท้อง
• ถวาย พระโอสถกระตุ้นความดันพระโลหิต เพื่อพยุงความดันเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัย
• ถวาย พระโอสถควบคุมจังหวะการเต้นของพระหทัยเพิ่มเติม เพื่อปรับการเต้นของหัวใจให้กลับมาเป็นปกติและมีประสิทธิภาพ

สถิตในดวงใจตราบนิรันดร์ ร่วมน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ

ความโศกเศร้าจากการสูญเสียที่เกิดขึ้น ไม่เพียงแต่นำมาซึ่งความอาลัยอย่างหาที่สุดมิได้ แต่ยังได้หลอมรวมดวงใจของพสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่าให้เป็นหนึ่งเดียว ภาพความจงรักภักดีตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ที่ประชาชน คณะบุคคลจากทุกภาคส่วน ตลอดจนผู้นำทุกศาสนา ต่างพร้อมใจกันประกอบพิธีทางศาสนาและทำบุญตักบาตรเพื่อถวายเป็นพระราชกุศลนั้น คือประจักษ์พยานแห่งความรัก ความผูกพัน และความเทิดทูนอันลึกซึ้งที่แผ่นดินไทยมีต่อพระองค์

พระราชกรณียกิจอันเป็นรูปธรรมที่ทรงสร้างไว้ ไม่ว่าจะเป็นด้านกฎหมาย ด้านการทหาร หรือด้านสิทธิมนุษยชน ย่อมเป็นเครื่องยืนยันถึงการอุทิศพระองค์เพื่อประโยชน์สุขของปวงชนตลอดพระชนม์ชีพ ในวันนี้ สิ่งที่พสกนิกรชาวไทยสามารถทำได้เพื่อเป็นการแสดงความจงรักภักดีขั้นสูงสุด คือการร่วมกันน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณ และสืบสานพระปณิธานในการทำความดี พร้อมทั้งหยิบยื่นโอกาสให้แก่ผู้ด้อยโอกาสตามรอยเบื้องพระยุคลบาท เพื่อให้พระเกียรติคุณและผลงานของ "เจ้าหญิงนักกฎหมาย" ผู้เป็นที่รักยิ่ง สถิตอยู่ในความทรงจำและดวงใจของคนไทยตลอดกาล