หมาหริ่ง Burmese Ferret Badger หรือ Large-toothed Ferret Badger  มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Melogale personata  เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดหนึ่งที่ไม่ใช่สัตว์ในตระกูลสุนัข เนื่องจากที่มันมีรูปร่าง หน้าตา คล้ายสุนัข จึงได้ชื่อว่า หมาหริ่ง จัดอยู่ในวงศ์ Mustelidae ซึ่งประกอบด้วย นาก เพียงพอน หมาไม้ และหมูหริ่ง แต่หมาหริ่งมีลักษณะที่พิเศษกว่าชนิดอื่นในวงศ์เดียวกันคือ เมื่อถูกรบกวนจากศัตรูหรือมีการประกาศอาณาเขตมันจะปล่อยกลิ่นเหม็นออกมาจากต่อมกลิ่นที่อยู่บริเวณก้นของมัน พบการกระจายพันธุ์ตั้งแต่ตะวันออกของประเทศเนปาล อินเดีย มาเลเซีย พม่า ลาว เวียดนาม กัมพูชา และประเทศไทย

หมาหริ่ง ส่วนใหญ่จะมีน้ำหนักประมาณ ๑-๓ กิโลกรัม วัดขนาดความยาวจากหัวถึงลำตัว ประมาณ ๓๒-๓๙ ซม. ลักษณะใบหน้าแหลมมีสีขนน้ำตาลเข้มออกดำ จมูกโต จากปลายหัวไปถึงต้นคอด้านบนมีขนสีน้ำตาลเข้มออกดำ หน้าผากมีแถบขาวสีขาวพาดแนวขวาง และมีแถบสีน้ำตาลอ่อนออกขาวพาดตามแนวยาวจากกลางหัวไปถึงสันหลัง แก้มทั้งสองข้างสีขาวนวล ช่วงคางถึงใต้คอสีขาวนวล ส่วนลำตัวมีขนยาวสีน้ำตาลอมเทา ขาสั้นมีสีน้ำตาลเข้มอมเทา มีเล็บยาวแหลมคมเพื่อขุดดินทำโพรงรังและจับเหยื่อกิน ส่วนหางยาวประมาณ ๑๕-๒๑ ซม. เส้นขนหยาบเป็นพวงสีน้ำตาลเข้มอมเทา ปลายหางสีขาว

โดยทั่วไปหมาหริ่งมีถิ่นอาศัยอยู่ในป่าดิบแล้ง ป่าดิบชื้นและป่าเต็งรัง บริเวณที่ใกล้แหล่งน้ำ และลำห้วย แต่เราจะพบตัวมันได้ยากมาก มักออกหากินตามลำพังตั้งแต่ช่วงเวลาเย็นจนถึงตลอดทั้งคืน กินอาหารจำพวกกุ้ง หอย ปู ปลา และสัตว์เลื้อยคลานขนาดเล็ก จำพวก เขียด กบ อึ่งอ่าง ไส้เดือน บางครั้งกินแมลงปีกแข็งบางชนิดที่อยู่ตามใต้ดินด้วย มันจะดมกลิ่นตามพื้นดินและใช้เล็บขุดเอาเหยื่อมากิน ส่วนเวลากลางวัน จะหลบหลับนอนตามโพรงไม้หรือโพรงดินในป่าที่มีต้นไม้ปกคลุม  ช่วงฤดูผสมพันธุ์ของหมาหริ่งจะอยู่ในเดือนมิถุนายน และหมาหริ่งจะออกลูกครอกละ ๒-๓ ตัว

แม้นว่า “หมาหริ่ง” จะถูกกำหนดให้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตาม พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า ๒๕๓๕ แล้วก็ตาม ปัจจุบันหมาหริ่ง ในประเทศไทยเราได้ลดจำนวนลงไปมาก  อยู่ในระดับขั้นของความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์อย่างยิ่ง  สืบเนื่องมาจากพื้นที่ของป่าที่เป็นถิ่นอาศัยของหมาหริ่ง ถูกบุกรุกและถูกทำลายโดยฝีมือมนุษย์ เพียงเพื่อการใช้ประโยชน์ของที่ดินพื้นป่าโดยมิได้คำนึงถึงผลเสียที่กระทบต่อระบบนิเวศน์ของป่าและสัตว์ป่าแต่อย่างใดเลย

ปัญจพร  ศรีบุญช่วย

ฝ่ายเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)