ด้วยพระมหากรุณาธิคุณและพระปรีชาสามารถของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทยทั่วประเทศ ทำให้เกิดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำรินับพันโครงการ และหนึ่งในโครงการที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชนและเกษตรกรอย่างมากคือ โครงการชลประทานซึ่งทำให้การบริหารจัดการน้ำเป็นระบบ สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งภัยแล้งและน้ำท่วม

การเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในชนบททุกครั้ง พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้พระราชทานพระราชดำริในการพัฒนาแหล่งน้ำ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพระราชดำริในพระองค์ และอีกส่วนเป็นพระราชดำริอันเนื่องมาจากการกราบบังคมทูลขอพระราชทานความช่วยเหลือของราษฎรให้ช่วยจัดหาแหล่งน้ำในท้องถิ่นต่างๆ

ก่อนที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรหมู่บ้านใด พระองค์จะทรงศึกษาสภาพภูมิอากาศ แหล่งน้ำ สภาพเศรษฐกิจ และสังคมในหมู่บ้านใกล้เคียง แล้วจึงทรงพิจารณาวางโครงการพัฒนาแหล่งน้ำในเบื้องต้น โดยอาศัยแผนที่และภาพถ่ายทางอากาศประกอบเพื่อเตรียมจัดหาแหล่งน้ำ

อย่างไรก็ตาม จากผลกระทบหลายประการโดยเฉพาะปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา ซึ่งส่งผลกระทบรุนแรงขึ้น ทำให้ ฯพณฯ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีเกิดความวิตกกังวล โดยเห็นว่าพื้นที่ที่ประสบปัญหาน้ำท่วมประจำยังเกิดซ้ำซาก โดยเฉพาะปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา จึงได้สั่งกำชับให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือร่วมกันเพื่อหาวิธีเร่งผลักดันโครงการก่อสร้างระยะสั้น กลาง และระยะยาว ภายใต้แผนยุทธศาสตร์น้ำ 12 ปี โดยเฉพาะจัดการน้ำของพื้นที่ฝั่งตะวันตกและตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ตลอดจนการบริหารจัดการน้ำทั้งระบบให้มีประสิทธิภาพ มีความรวดเร็ว และเท่าทันสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงมากขึ้น

ที่สำคัญคือ การเร่งสานต่อโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ แนวคิดหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เพื่อสานต่องานพัฒนาแหล่งน้ำให้เกิดความยั่งยืนในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นโครงการพัฒนาแหล่งน้ำน้อย-ใหญ่ ซึ่งล้วนเป็นประโยชน์อย่างมากสำหรับประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศ และช่วยให้เกษตรกรทำการเพาะปลูกได้อย่างสอดคล้องกับช่วงการทำเกษตรกรรมในแต่ละพื้นที่

ล่าสุด พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ประชุมหารือกับผู้ทรงคุณวุฒิทั้งนักวิชาการ อาจารย์ผู้มีประสบการณ์ด้านน้ำ เพื่อร่วมกันพิจารณาแก้ไขปรับปรุงแผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการน้ำ 12 ปีให้มีความสมบูรณ์และปรับให้เข้ากับสถานการณ์จริงมากขึ้น โดยเฉพาะเร่งรัดโครงการระยะยาวให้มีความรวดเร็วขึ้น พร้อมสั่งการกรมชลประทานไปทำแผนงานให้ชัดเจน เพื่อเป็นการป้องกันปริมาณน้ำจากตอนเหนือตั้งแต่จังหวัดนครสวรรค์ ทั้งการทำแก้มลิงเพิ่มเติมในพื้นที่ตอนบน และการกักเก็บน้ำและระบายน้ำในพื้นที่ตอนล่าง เป็นต้น

ด้าน นายสัญชัย เกตุวรชัย อธิบดีกรมชลประทาน เผยว่า แผนระยะยาวที่กรมชลประทานกำลังเร่งผลักดันขณะนี้ ประกอบด้วย 3 โครงการ ได้แก่ 1.โครงการเพิ่มความมั่นคงแข็งแรงของคันกั้นน้ำริมน้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออกและตะวันตก จากเดิมที่รับน้ำได้ 2,300 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.) ต่อวินาทีเพิ่มเป็น 2,800 ล้าน ลบ.ม./วินาที วงเงิน 316.409 ล้านบาท 2.แผนปรับปรุงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำสู่แก้มลิงของมหาชัย-คลองสนามชัย ออกสู่ทะเล โครงการเดิมระบายสู่แก้มลิงได้ 18 ลบ.ม./วินาที เป็น 36 ลบ.ม./วินาที และจากอ่าวไทยเดิม 20 ลบ.ม./วินาที เป็น 36 ลบ.ม./วินาที วงเงิน 637 ล้านบาท และ 3.แผนปรับปรุงคลองระพีพัฒน์ และโครงข่ายโดยปรับปรุงปากคลองระพีพัฒน์ จากเดิมรับน้ำได้ 210 ลบ.ม./วินาที เป็น 300 ลบ.ม./วินาที นอกจากนี้ ยังขุดลอกคลองพร้อมทำอาคารชั่วคราวเพื่อระบายน้ำในข้างแม่น้ำเจ้าพระยา 100 ลบ.ม./วินาที ส่วนนครนายกและบางปะกง 140 ลบ.ม./วินาที อ่าวไทย 60 ลบ.ม.เมตร/วินาที วงเงิน 2,360.85 ล้านบาท

นายสัญชัย กล่าวด้วยว่า ในการประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตรภัยแล้ง 59/60 เมื่อเร็วๆ นี้ ที่ประชุมมีมติเห็นชอบแผนบริหารจัดการน้ำฤดูแล้งปี’59/60 ในเขตพื้นที่ชลประทาน โดยเขื่อนขนาดใหญ่ ขนาดกลางและแหล่งน้ำอื่นๆ มีปริมาณน้ำทุนเพื่อใช้บริหารจัดการ 31,245 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.)แบ่งเป็นจัดสรรน้ำเพื่อใช้ฤดูแล้ง 17,673 ล้าน ลบ.ม.และสำรองน้ำไว้ในช่วงต้นฤดูฝนเดือนพ.ค.-ก.ค.ปี’60 จำนวน 13,205 ล้าน ลบ.ม. นอกจากนี้ในส่วนอื่นๆ กรมชลประทานยังได้เร่งรัดต่อยอดโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ด้วยการเดินเครื่องเจาะอุโมงค์ส่งน้ำโครงการเพิ่มปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา มีกำหนดแล้วเสร็จในปี 2564

ทั้งนี้ อ่างเก็บน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธาราเป็นโครงการในพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สร้างฝายลุ่มน้ำแม่กวงตั้งแต่ปีพ.ศ.2519 เพื่อประโยชน์ด้านอุปโภค-บริโภคและการเกษตรครอบคลุมพื้นที่ประมาณ175,000 ไร่ ในเขตพื้นที่ จ.เชียงใหม่