เบื่อไหม??? กับคำที่ได้ยินบ่อยๆว่า...ไม่มีข้อมูล!!!

ที่ทำให้ใครหลายคน “คันในหัวใจ” โดยเฉพาะ “เครือข่ายภาคประชาชน” ที่เฝ้าติดตามนโยบายและแผนพัฒนาต่างๆของภาครัฐ รวมถึงตรวจสอบ “ธรรมาภิบาล” การทำธุรกิจของภาคเอกชน ที่บ่อยครั้งมักเกิด “ข้อพิพาท” ว่าโครงการนั้นๆ “ได้คุ้มเสียหรือไม่” และเมื่อสอบถามผู้มีหน้าที่ดูแลมักได้คำตอบข้างต้น

“ตั้งแต่อดีต เวลาเราจะทำอะไรสักอย่างหนึ่งคำแรกที่พูดกันก่อนเลย คือ ไม่มีข้อมูล แล้วมันก็จบทุกอย่าง ทำอะไรไปก็สะเปะสะปะทั้งนั้น”...

ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

“ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์” รองคณบดีฝ่ายกิจการพิเศษและประชาสัมพันธ์คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวถึงสิ่งที่เกิดขึ้นตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ที่พอบอกว่าไม่มีข้อมูล ก็มักไม่มีการดำเนินการใดๆ ต่อ หรือถ้าดำเนินการไปก็มักทำกันแบบ “ไม่ครบถ้วน”

“อาจารย์ธรณ์” ยกตัวอย่างกรณี “โรงแรมหรูกับสระว่ายน้ำในทะเล” ณ เมืองพัทยา จ.ชลบุรีที่สร้าง “รุกล้ำ” ลงไปในทะเล ตั้งแต่ปี 2538แต่กว่า “เรื่องจะแดง” ต้องรอ 2 ทศวรรษ แถมผู้ที่แจ้งเบาะแสให้ทางการรับทราบเป็นเพียง “ชาวประมง”ธรรมดาๆที่ไม่ได้มีอุปกรณ์ “ไฮเทค” ตรวจสอบแต่อย่างใด

กระทั่งเมื่อสังคมไทยเริ่มให้ความสนใจและนำ “ภาพถ่ายดาวเทียม” มาใช้เป็นหลักฐานในประเด็นข้อพิพาทต่างๆ รวมถึงการเกิดขึ้นของ “GISTDA” สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) ที่นำภาพถ่ายดาวเทียมมา “ประยุกต์” เข้ากับเทคโนโลยีหลายแขนง เกิดเป็น “ฐานข้อมูล” ที่นำไปใช้ได้หลากหลายภารกิจ

“ดร.อานนท์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา”ผู้อำนวยการ GISTDA เล่าว่า ย้อนไปปี 2554ปีที่คนไทย “จมน้ำกันค่อนประเทศ” จากเหตุมหาอุทกภัยใหญ่ หลังจากนั้น GISTDA ก็ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากรัฐบาล ให้จัดทำ “โครงการระบบเตือนภัยพิบัติ” ครบวงจรซึ่งภัยพิบัตินั้นครอบคลุมทั้ง “บนผืนดิน-ในทะเล”

ผอ.GISTDA ยกตัวอย่าง “การหาทิศทางของน้ำทะเล” ในอดีตการวัดกระแสน้ำทะเล จำเป็นต้องนำเรือพร้อมอุปกรณ์ออกไปทำงานในทะเล ซึ่งทำได้ไม่ครอบคลุม แต่ปัจจุบันปัญหานี้ถูกแก้ไขด้วยการใช้ “คลื่นวิทยุ” ส่งจากสถานีชายฝั่งลงไปในทะเล คลื่นวิทยุจะไปสะท้อนกับผิวน้ำทะเล ส่งย้อนกลับมาที่สถานีบนฝั่งเรื่อยๆ ซึ่งสามารถนำความถี่เหล่านี้มา “คำนวณ” หาความเร็วกระแสน้ำได้ เรียกว่าปรากฏการณ์ “ดอปเปลอร์” (Doppler Effect)

ขณะที่ “วัชระ เกษเดษ” นักภูมิสารสนเทศชำนาญการ GISTDA อธิบายว่า สถานีเรดาร์ชายฝั่งใช้ 2 ความถี่คือ “HF-Band” กับ “X-Band” ซึ่งผู้สนใจสามารถเข้าไปดูแบบ Real Time ได้ที่ http://coastalradar.gistda.or.th นอกจากนี้ยังมีแอพพลิเคชั่นโทรศัพท์มือถือ “ThaiCoast”ทั้งระบบ IOS และ Android ซึ่งมีความ “พิเศษ”คือ ถ่ายภาพและ “แชร์” พิกัดของภาพได้ เนื่องจากโทรศัพท์มือถือแบบสมาร์ทโฟน ระบุพิกัดได้ว่าตัวเครื่องอยู่จุดใด ประชาชนจึง “ร่วมแจ้งเหตุ”ได้ เมื่อพบสิ่ง “ผิดปกติ”

ระบบนี้มีประโยชน์อย่างไร???

“ดร.อานนท์” ระบุว่า ที่เห็นกันบ่อยๆ คือ กรณี “น้ำมันรั่ว-ลักลอบทิ้งขยะ” ลงสู่ทะเล ด้านหนึ่งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถ “คาดการณ์” ได้ว่าของเสียเหล่านี้จะไหลตามกระแสน้ำไปทางใด เพื่อวางแผนจัดเก็บได้ “ถูกที่-ทันเวลา” หรือการก่อสร้างโครงการขนาดใหญ่ที่จำเป็นต้องล้ำลงไปในทะเล อาจมีผลต่อทิศทางการไหลของกระแสน้ำ การมีข้อมูลอยู่ในมือจะสามารถวางมาตรการได้อย่าง “ครบทุกมิติ”

“ผลกระทบนั้น ถ้าเราบริหารจัดการรู้ล่วงหน้า แล้วทำให้คนที่ได้รับผลกระทบได้รับการชดเชย มีอะไรทดแทนให้เขา ถ้าตอบคำถามตรงนั้นได้ ปัญหาจะลดไปได้เยอะ” ดร.อานนท์ ให้ความเห็น

สถานีเรดาร์ชายฝั่ง ณ หาดพยูนจ.ระยอง...

เป็นหนึ่งในตัวอย่างของการนำระบบดังกล่าวมาใช้ ซึ่ง “ดร.อานนท์” บอกว่า ที่เลือกระยอง เป็นพื้นที่ “ชูธง” ของการใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ ทั้ง “ภาพถ่ายดาวเทียม” และ “ระบบตรวจวัดกระแสน้ำทะเล”เนื่องจาก จ.ระยอง มีความสำคัญในแง่ “เส้นทางอุตสาหกรรม” มีเรือสินค้าแล่นผ่านจำนวนมาก เพราะมีทั้งนิคมอุตสาหกรรมและท่าเรือน้ำลึก

อานนท์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา

“ระยองมีกิจกรรมทางทะเลที่เป็นกิจกรรมขนาดใหญ่อยู่เยอะ เรือสินค้าขนาดใหญ่ ท่าเรือน้ำลึกที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาค มูลค่าการใช้งาน จำนวนการขนส่ง การจราจรในทะเล เกิดขึ้นเยอะ ที่นี่ขนน้ำมันกันเป็นแสนตัน ฉะนั้นถ้าเกิดอะไรขึ้นความเสียหายจะเป็นวงกว้าง” ผอ. GISTDAอธิบายที่มาที่ไป

ขณะที่ “พัลลภ อัมพรไพบูลย์” นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 13 กล่าวว่า ทางสำนักงานฯได้นำเทคโนโลยีต่างๆ ของ GISTDA มาใช้จัดเก็บข้อมูลแหล่งน้ำในเขตรับผิดชอบตั้งแต่ “ปากแม่น้ำบางปะกง” จนถึง อ.คลองใหญ่ จ.ตราด รวม 60 สถานีวัดคุณภาพน้ำ มีการนำ“แผนที่ดาวเทียม” มาใช้เพื่อป้อนข้อมูลเข้าไป จนเจ้าหน้าที่สามารถเห็นภาพรวมได้ว่าจุดใดมีสภาพน้ำเป็นอย่างไร และวางแผนเก็บตัวอย่างน้ำจุดใดบ้าง นอกจากนี้ยังใช้ตรวจสอบ “ข้อร้องเรียน” กรณีการรั่วไหลของ...

“กากของเสีย”!!!

“กรณีลักลอบทิ้งกากของเสีย มีการแสดงจุดทิ้ง จุดที่เก็บตัวอย่างน้ำ เพื่อให้เห็นว่าจุดเก็บตัวอย่างน้ำห่างจากจุดทิ้งมากน้อยแค่ไหน เพื่อดูว่าผลกระทบของการลักลอบทิ้งกระจายตัวไปแค่ไหน” พัลลภ ระบุ

ท้ายที่สุด...ในภาพรวม “อาจารย์ธรณ์” กล่าวว่า การใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศจะทำให้การ “จัดระเบียบ” การใช้ประโยชน์ทรัพยากรทางทะเลดำเนินไปอย่างถูกต้อง อาทิ เมื่อมีเหตุ “น้ำมันรั่ว” หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะมองเห็นทั้งปริมาณ คำนวณเวลาและทิศทางการเคลื่อนตัว ทำให้เลือกใช้วิธีแก้ปัญหาได้ “ถูกจุด” และ “มีประสิทธิภาพ” อาทิ เมื่อเกิดเหตุปลาตาย มีชาวประมงร้องเรียน ที่ผ่านมาเมื่อเป็นคดีความ มักใช้ “พยานบุคคล” แตกต่างจากการใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เป็น “พยานหลักฐาน”ที่ชัดเจนเป็นที่ประจักษ์ เชื่อถือได้มากกว่า

“การทำงานทางวิทยาศาสตร์นี้สำคัญมากไม่เช่นนั้นปลากระเบนก็ตายไป 40 กว่าตัว แล้วปรับได้ 150,000 บาท อันนี้มันสำคัญในการใช้จับกุมผู้กระทำผิด และปรับได้ถูกต้อง ไม่เช่นนั้นคดีก็หลุด” ผู้เชี่ยวชาญทางทรัพยากรทะเล กล่าว

อีกด้านหนึ่งคือ “เป็นธรรม” เมื่อมีโครงการเศรษฐกิจขนาดใหญ่ อาทิ ล่าสุดกับ “โครงการระเบียงเศรษฐกิจตะวันออก” ที่จะใช้เงินลงทุนถึง 7 แสนล้านบาท…“คำถาม” คือ จะมั่นใจได้อย่างไรว่าไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม อาทิ ท่าเรือน้ำลึกกับการกัดเซาะชายฝั่ง หากรัฐบาลยืนยันว่าการก่อสร้างจะมีประโยชน์ทางเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศ คนเล็กคนน้อยที่อาจได้รับผลกระทบต้องไม่ถูก “หลงลืม”

“ขนาดเราเวนคืนที่ดินไปสร้างถนน ยังได้เงินค่าเวนคืน ฉะนั้นถ้ารู้ว่าต้องกัดเซาะก็ต้องชดเชยให้เขา ถ้าคิดว่าท่าเรือต้องสร้างเพราะคุ้มค่ากับเศรษฐกิจ ก็ต้องชดเชย ถนนตัดแล้วคุ้มค่าก็ชดเชยผู้ที่เขาเสียประโยชน์ แต่ถ้าคุณบอกว่าคุ้มค่าแล้วไปบอกเขาว่าเสียสละเพื่อชาติ มันไม่ใช่นะ” อาจารย์ธรณ์ กล่าวทิ้งท้าย

ปัจจุบันสถานีเรดาร์ชายฝั่งตรวจจับกระแสน้ำในความดูแลของ GISTDA มี 18 จุด ครอบคลุม “อ่าวตัว ก.” หรืออ่าวไทยตอนบนทั้งหมด เชื่อมโยงกับฐานข้อมูลแผนที่ภาพถ่ายดาวเทียม รายงานข้อมูลทุกๆ 1 ชั่วโมง เป็นดั่ง...

“ตาวิเศษ”!!!

ที่ช่วยบริหารจัดการทรัพยากร โดยเฉพาะ “ทางทะเล” อาทิ เมื่อเกิดเหตุขยะหรือสารพิษรั่วไหลลงทะเล สามารถคำนวณได้ “ล่วงหน้า” ว่ากระแสน้ำจะพัดพาไปทางใด นำไปสู่การจัดเก็บได้ทันการณ์และ “ย้อนกลับ” ว่าต้นตอของเสียมาจากพื้นที่ใดเป็นเบาะแสนำไปสู่การสืบสวนจับกุมผู้กระทำผิดได้ฉะนั้นหลังจากนี้...

ข้อมูล “มีแล้ว”...

แต่ “นำไปใช้” หรือไม่!?!?!