หากย้อนเวลากลับไปเมื่อหลายสิบปีก่อนถ้าพูดถึง “การผ่าตัด” แล้ว สำหรับผู้ป่วยและญาติก็คงเป็นเรื่องใหญ่และน่ากังวลใจพอสมควร แต่เทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ก้าวหน้าในปัจจุบันอย่าง “การผ่าตัดเล็กด้วยการส่องกล้อง” ทำให้การผ่าตัดไม่ใช่เรื่องที่น่ากลัวอีกต่อไป เรียกได้ว่าเป็นทางเลือกใหม่ที่ส่งผลดีต่อผู้ป่วยอย่างยิ่ง

การผ่าตัดแบบส่องกล้องเริ่มเป็นที่รู้จักในวงการศัลยแพทย์ไทยในปี พ.ศ.2536 โดยเริ่มจากการผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดี จากนั้นจึงมีการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง ทำให้การผ่าตัดแบบส่องกล้องได้เข้ามาตอบโจทย์การรักษาโรคต่างๆ มากขึ้น ซึ่งโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ถือเป็นผู้นำในการผ่าตัดแบบส่องกล้องด้วยผลงานที่โดดเด่น นั่นคือ การผ่าตัดไทรอยด์ด้วยการส่องกล้องสำเร็จเป็นรายแรกของประเทศไทย เมื่อปีพ.ศ.2548 โดยรศ.นพ.สุเทพ อุดมแสวงทรัพย์ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดแบบส่องกล้อง ฝ่ายศัลยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และอาจารย์ประจำภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ความก้าวหน้าของวิธีการผ่าตัดแบบนี้ช่วยไม่ให้เกิดแผลเป็นขนาดใหญ่ที่บริเวณต้นคอของผู้ป่วยเหมือนการผ่าตัดด้วยวิธีเดิม เนื่องจากการผ่าตัดแบบส่องกล้องจะผ่าทางผนังทรวงอก ซึ่งจะเกิดรอยแผลเป็นเพียง 1.5 ซม. จำนวน 1แผล และแผลขนาด 0.5 ซม. อีก 2-3 แผลเท่านั้น โดยใช้เวลาผ่าตัดเพียง 2 ชั่วโมงผู้ป่วยจะพักฟื้นในโรงพยาบาลประมาณ 2-3 วันและสามารถกลับไปทำงานได้ภายใน 5-7 วันซึ่งผลการผ่าตัดเป็นที่น่าพอใจของทั้งศัลยแพทย์และผู้ป่วยเองด้วย

รศ.นพ.สุเทพ อุดมแสวงทรัพย์ในฐานะแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการผ่าตัดแบบส่องกล้อง กล่าวว่า หลักการของการผ่าตัดแบบส่องกล้อง คือ การลดขนาดของปากแผลให้เล็กมากด้วยการใช้เครื่องมือที่มีขนาดยาวกว่าปกติ มีลักษณะคล้ายกับหลอดหรือท่อ เพื่อเจาะแล้วสอดกล้องกับอุปกรณ์ผ่าตัดที่ปลายท่อด้านหนึ่งผ่านเข้าไปในร่างกายผู้ป่วย ในขณะที่ปลายอีกด้านหนึ่งเป็นด้ามจับสำหรับแพทย์ ปากแผลผ่าตัดจะมีขนาดเท่ากับเส้นผ่าศูนย์กลางของเครื่องมือคล้ายท่อเหล่านี้ อาจมีตั้งแต่ขนาดเล็กที่สุดเพียง 2 มิลลิเมตร หรือเล็กกว่าด้ามปากกา นอกจากนี้ การมองผ่านกล้องด้วยความละเอียดของกล้องที่สูงถึง 4K ก็จะช่วยให้แพทย์มองเห็นรายละเอียดภายในร่างกายของผู้ป่วยได้ชัดเจนกว่าการมองด้วยตาเปล่าในการผ่าตัดแบบเดิม และยังสามารถแยกแยะเนื้อเยื่อได้ดีขึ้นด้วย

ปัจจุบันการผ่าตัดแบบส่องกล้องจึงกลายเป็นวิธีการรักษาแบบมาตรฐานสำหรับบางอวัยวะและบางโรค เช่น การผ่าตัดถุงน้ำดี (ยกเว้นกรณีที่มีภาวะอักเสบแบบฉุกเฉิน) และการผ่าตัดรักษาโรคอ้วน ซึ่งต้องใช้วิธีการผ่าตัดแบบส่องกล้องกับผู้ป่วยโรคอ้วนทุกราย อีกทั้งยังเป็นวิธีที่ใช้กับอวัยวะที่มีความซับซ้อนและยากต่อการผ่าตัดด้วยวิธีดั้งเดิม ได้แก่ ตับ ซึ่งเป็นอวัยวะชิ้นใหญ่ มีความแข็งกว่าอวัยวะอื่นและเต็มไปด้วยเส้นเลือด

นอกจากนี้ การผ่าตัดแบบส่องกล้องยังเป็นประโยชน์อย่างยิ่งกับบริเวณที่มองเห็นแผลผ่าตัดได้ง่าย เช่น โรคที่เกี่ยวข้องกับต่อมไทรอยด์ ในอดีต ศัลยแพทย์จะต้องผ่าบริเวณคอและผ่านเข้าไปในกล้ามเนื้อซึ่งจะทิ้งรอยแผลเป็นขนาดใหญ่เอาไว้ แต่ปัจจุบันการผ่าตัดแบบส่องกล้อง จะใช้วิธีเจาะเครื่องมือผ่านบริเวณรักแร้ หน้าอก หรือเต้านม เสมือนขุดอุโมงค์มาถึงคอ แล้วตัดซีสต์หรือเนื้องอกออก นอกจากจะช่วยให้ไม่ให้เกิดรอยแผลที่คอแล้ว ยังช่วยให้ผู้ป่วยสามารถฟื้นตัวได้เร็วและลดผลข้างเคียงจากการผ่าตัด เช่น อาการเสียงแหบ หรือการติดเชื้ออื่นๆ ได้อีกด้วย

รศ.นพ.สุเทพ กล่าวเพิ่มเติมว่าอีกหนึ่งโรคที่ใช้วิธีการรักษาด้วยการผ่าตัดแบบส่องกล้องแล้วได้ผลดี ก็คือ โรคอ้วน กลุ่มโรคอ้วนผิดปกติ หมายถึง ผู้ที่มีดัชนีมวลกายมากกว่า 40 หรือผู้ที่มีดัชนีมวลกายมากกว่า 35 ร่วมกับมีโรคแทรกซ้อน เช่น โรคเบาหวาน ความดัน เป็นต้น โดยจะอาศัยหลักการในการรักษา 2 อย่าง คือ การลดขนาดกระเพาะและการลดการดูดซึม ซึ่งทั้งสองหลักการดังกล่าวสามารถใช้การผ่าตัดได้ 3 วิธี คือ การรัดกระเพาะ การตัดกระเพาะส่วนที่ขยายออก และการตัดลดขนาดกระเพาะอาหารและบายพาสลำไส้ วิธีสุดท้ายนี้เป็นวิธีที่ได้ผลดีที่สุดเพราะจะทำให้กระเพาะมีขนาดเล็กลง และการบายพาสลำไส้จะทำให้น้ำย่อยและอาหารพบกันในระดับที่ไกลลงไปอีก 150 เซนติเมตร

แม้ว่าในอดีตค่าใช้จ่ายสำหรับการผ่าตัดแบบส่องกล้องนั้นจะค่อนข้างสูงกว่าการผ่าตัดด้วยวิธีดั้งเดิม แต่ด้วยการพัฒนาทางเทคโนโลยีที่ทันสมัยมากขึ้น ก็ส่งผลให้ต้นทุนของอุปกรณ์ทางการแพทย์มีราคาถูกลงไปกว่าเดิมมาก อีกทั้งอุปกรณ์ยังได้รับการออกแบบให้สามารถฆ่าเชื้อโรคและนำกลับมาใช้ใหม่ได้ ทำให้ปัจจุบันค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดแบบส่องกล้องและการผ่าตัดด้วยวิธีดั้งเดิมไม่ต่างกันมากนัก หากเปรียบเทียบกันด้วยผลการผ่าตัดแล้ว อาจกล่าวได้ว่าการผ่าตัดแบบส่องกล้องเป็นทางเลือกที่คุ้มค่าและส่งผลดีต่อผู้ป่วยมากกว่าวิธีผ่าตัดแบบเดิม

สำหรับผู้ป่วยที่สนใจเข้ารับการผ่าตัดด้วยการส่องกล้อง รศ.นพ.สุเทพ ได้ให้คำแนะนำว่า ก่อนอื่นผู้ป่วยจะต้องได้รับการวินิจฉัยโรคจากแพทย์ เนื่องจากผู้ป่วยแต่ละรายมีความซับซ้อนของโรคและเงื่อนไขทางร่างกายที่แตกต่างกัน ทำให้บางกรณีผู้ป่วยอาจเลือกเข้ารับการผ่าตัดแบบส่องกล้องได้ แต่ในผู้ป่วยมะเร็งอาจจำเป็นต้องเข้ารับการผ่าตัดด้วยวิธีเดิม ทั้งนี้ศัลยแพทย์จะเลือกให้การรักษาด้วยวิธีที่เหมาะสมที่สุดกับผู้ป่วยนั่นเอง