“ภัยแล้ง” ยังลุกลามไปเกือบทุกหย่อมหญ้า ท่ามกลางข้อเสนอจากนักวิชาการที่แนะให้รัฐบาลจัดตั้ง “คณะกรรมการบริหารจัดการน้ำ” ระดับชาติขึ้นมาดูแลปัญหา แต่ข้อเสนอยังไม่ “ตกผลึก” พี่น้องชาวไทยส่วนใหญ่จึงต้อง “รอ” ความหวังจากรัฐบาลต่อไป

ทว่า...ชาวบ้าน “โนนเขวา” หมู่บ้านเล็กๆ แห่งหนึ่งใน จ.ขอนแก่น ไม่อาจรอคอยความหวังไปวันๆ ได้ พวกเขาจึงจัดตั้งคณะกรรมการการบริหารจัดการน้ำขึ้น เพื่อ “ฝ่า...วิกฤติ” ด้วยตัวเอง!!!

“พิชาญ ทิพย์วงษ์” ผู้ประสานงานลุ่มน้ำชีและคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำชุมชนป่าภูถ้ำ ภูกระแต (บ้านป่าเป้ง-
บ้านโนนศิลา) บอกกับ “สกู๊ปแนวหน้า” ว่า บ้านโนนเขวามีพื้นที่ติดกับ “แม่น้ำชี” จึงมักประสบปัญหา “น้ำท่วม-ภัยแล้งซ้ำซาก” คือ เวลาน้ำหลากน้ำจะท่วมสูง และน้ำลดจะแห้งขอด เพราะแหล่งกักเก็บน้ำที่มีอยู่เดิมตื้นเขินเก็บกักน้ำไม่ได้ ชาวบ้านไม่มีน้ำทำการเกษตร ขาดแคลนน้ำผลิต “น้ำประปา”

ความเจ็บปวดที่ต้องเผชิญภัยพิบัตินานนับสิบปี กลายเป็น “ยาขนานหนึ่ง” ที่ทำให้ชาวบ้านเข้มแข็ง ลุกขึ้นเรียนรู้กระบวนการจัดการปัญหา และเกิดการรวมกลุ่มจัดตั้ง “คณะกรรมการบริหารน้ำ” ขึ้น!!!

“พิชาญ” บอกว่า ชาวบ้านต้องเจอภาวะน้ำท่วมน้ำแล้งตลอด จึงมาสังเกตว่าช่วงใดน้ำท่วม-น้ำแล้ง ทดลองให้ชาวบ้าน
ทุกคนเก็บข้อมูล ทำบันทึกเอาไว้ จากเมื่อก่อนที่ชาวบ้านไม่สนใจ เมื่อประชุมร่วมกันจึงเกิดการจัดตั้งคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำชุมชนขึ้น ภายใต้แนวคิด “เรียนรู้ เข้าใจ ลงมือทำ และปรับตัว”

แนวทาง “รับมือ” ภัยแล้งของชาวบ้านโนนเขวา คือ เมื่อเดือนตุลาคม 2558 แม่น้ำชีไม่ล้นตลิ่งเหมือนทุกๆ ปี ชาวบ้าน
จึงประชุมร่วมกับหน่วยงานภาคี เพื่อหาแนวทางบริหารจัดการน้ำ พบว่า มีแหล่งน้ำต้นทุนเดิมและแหล่งน้ำธรรมชาติ 4 แห่ง ประกอบด้วย หนองมีด หนองหญ้าต้อน หนองสรวงน้อย และหนองสรวงใหญ่ จึงนำข้อมูลเสนอไปยังสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร หรือ “สสนก.” และ “มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์” เพื่อให้ช่วยวิเคราะห์ข้อมูล และมีข้อสรุปว่าจะ “เชื่อมโยง” แหล่งน้ำเข้ามายังหนองสรวงใหญ่

จากนั้นชาวบ้านจึง “ขุดคลอง” เชื่อมแม่น้ำชี แล้วสูบน้ำเข้าหนองมีด ไปยังหนองสรวงน้อย และหนองสรวงใหญ่ ตั้งแต่วันที่ 7-25 ตุลาคม 2558 เพื่อ “สำรองน้ำ” ไว้ใช้ในฤดูแล้งปี 2559 โดยขณะนี้มีปริมาณน้ำรวม 190,000 ลูกบาศก์เมตร(ลบ.ม.) บรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำอุปโภคได้ 355 ครัวเรือน ชุมชนมีน้ำเพาะปลูกพืชที่ใช้น้ำน้อยไว้บริโภค จึงมั่นใจว่าปี 2559 จะมีน้ำใช้เพียงพอในช่วงฤดูแล้ง

“ถามว่าอยากให้รัฐบาลช่วยเหลืองบประมาณหรือไม่ ก็อยากให้ช่วย แต่ไม่ได้อยากได้แค่ตัวเงิน เพราะถ้าแค่โยนเม็ดเงินลงมา แล้วไม่สอนชาวบ้านให้เอาปัญหามาเรียนรู้ ความยั่งยืนในการบริหารจัดการน้ำจะไม่เกิดขึ้น” พิชาญ กล่าว

ด้าน “ประเสริฐ ลือชาธนานนท์” รองผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่น กล่าวว่า จ.ขอนแก่น มีพื้นที่ประสบภัยแล้ง 16 อำเภอ 105 ตำบล 1,005 หมู่บ้าน คิดเป็นร้อยละ 9.5 ของหมู่บ้านทั้งจังหวัด ซึ่งจังหวัดได้เร่งให้ความช่วยเหลือประชาชน โดยปีนี้ได้รับการสนับสนุนจากโครงการ “เอสซีจี รวมใจสู้ภัยแล้ง”

ขณะที่ “อาสา สารสิน” ประธานคณะกรรมการกิจการสังคมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน เอสซีจี กล่าวว่า เพื่อบรรเทาภัยแล้งอย่างยั่งยืน เอสซีจีได้ร่วมกับมูลนิธิอุทกพัฒน์ฯ สนับสนุนให้ชุมชนบริหารจัดการน้ำของตัวเอง เช่น “บ้านโนนเขวา” 
ที่จะผลักดันให้เป็นชุมชนต้นแบบการบริหารจัดการน้ำชุมชนอย่างยั่งยืน เพื่อส่งต่อองค์ความรู้ไปสู่ชุมชนใกล้เคียงต่อไป

ทั้งหมดข้างต้นสะท้อนให้เห็นว่าถ้าร่วมมืออย่างจริงจัง “รากหญ้า” ชาวบ้านธรรมดาๆ ก็สามารถบริหารจัดการ
น้ำเพื่อ “สู้...ภัยแล้ง” ได้ด้วยตนเอง อย่างมีประสิทธิภาพ ดังที่หมู่บ้านเล็กๆ อย่าง “บ้านโนนเขวา” ลงมือทำให้เห็นแล้ว...