เวียนมาบรรจบและผ่านพ้นไปอีกครั้งกับ “วันนักข่าว”5 มีนาคม ของทุกปี อันเป็นวันสำคัญของคนทำงานด้านสื่อซึ่งปีนี้ประเด็นร้อนในแวดวงสื่อสารมวลชน คงหนีไม่พ้น“ร่างรัฐธรรมนูญฉบับ 2559” ที่มีมือกฎหมายชั้นเซียนอย่าง มีชัย ฤชุพันธุ์ นั่งหัวโต๊ะในฐานะประธานคณะกรรมการยกร่างฯ (กรธ.) โดยร่างฯ ฉบับนี้ ประเด็นหนึ่งที่มีการตั้งข้อสังเกตและมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง..

นั่นคือในหมวดว่าด้วย “สิทธิเสรีภาพ”..ทั้งของ “สื่อมวลชน” และของ “ประชาชน”!!!

26 ก.พ. 2559 มีงานเสวนาเรื่อง “ทางเลือกในการปฏิรูปสื่อกับร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่” จัดโดยสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ร่วมกับสำนักงานกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ณ โรงแรมสวิสโซเทล เลอ คองคอร์ด ห้วยขวาง กรุงเทพฯ ซึ่งมีการวิเคราะห์สิ่งที่อาจ “กระทบ” ต่อการทำหน้าที่ของสื่อมวลชน รวมถึงสิทธิเสรีภาพในการรับรู้ข่าวสารและแสดงความคิดเห็นของประชาชน

ผศ.ดร.พิรงรอง รามสูต อาจารย์ภาควิชาวารสารสนเทศ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปรียบเทียบ “ข้อแตกต่างที่น่าสนใจ” ระหว่างรัฐธรรมนูญฉบับ 2540, ฉบับ 2550 และร่างรัฐธรรมนูญฉบับ 2559 ไว้หลายประการ อาทิ “ขอบเขตในการจำกัดเสรีภาพสื่อ” รธน. ฉบับ 2540 ระบุว่าทำได้หากเป็นไปเพื่อรักษาความมั่นคงของรัฐ, เพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพและความเป็นอยู่ส่วนตัวของบุคคล,

เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน และเพื่อป้องกันหรือระงับความเสื่อมทรามทางจิตใจหรือสุขภาพของประชาชน ส่วน รธน. ฉบับ 2550 ได้เพิ่มเรื่องของ “ข้อมูลส่วนบุคคล” มาด้วยอีกหัวข้อหนึ่ง ทว่าในร่างฯ ฉบับ 2559 ได้ “ตัด” ประเด็นสิทธิในความเป็นอยู่ส่วนตัวของบุคคลทิ้ง แต่ “เพิ่ม” ประเด็นการป้องกันสุขภาพของประชาชน รวมถึงป้องกัน “ความแตกแยกเกลียดชัง” ในสังคม

“การโฆษณาประชาสัมพันธ์หน่วยงานของรัฐผ่านสื่อ”ร่างฯ ฉบับ 2559 ส่วนที่เป็น “ข้อดี” คือระบุว่าการใช้จ่ายงบประมาณเพื่อโฆษณาประชาสัมพันธ์หน่วยงานของรัฐ ต้องแจ้งรายละเอียดต่อคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) และต้องเปิดเผยให้ประชาชนทราบด้วย ซึ่งทำให้เกิดความ “โปร่งใส” มากขึ้น แต่ในทางปฏิบัติยังต้องดูกันต่อไปว่าจะทำได้หรือไม่? มากน้อยเพียงใด?

“การทำงานของพนักงานในองค์กรสื่อของรัฐ” รธน. ทั้งฉบับ 2540 และ 2550 ระบุไว้ชัดเจนว่าแม้จะเป็นองค์กรสื่อในสังกัดของรัฐ แต่การทำงานของพนักงานในการนำเสนอข่าวสารจะต้อง “ไม่ถูกแทรกแซงขัดขวาง” และได้รับการคุ้มครองเช่นเดียวกับพนักงานในองค์กรสื่อของเอกชน แต่ในร่างฯ ฉบับ 2559 กลับระบุข้อความว่า “เจ้าหน้าที่ของรัฐซึ่งปฏิบัติหน้าที่สื่อมวลชนมีเสรีภาพในการแสดงออก แต่ต้องปฏิบัติหน้าที่ให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์และภารกิจของหน่วยงานที่ตนสังกัดอยู่”ซึ่งเป็นข้อความที่ดูคลุมเครือและน่าเป็นห่วง

“อันนี้อาจจะเป็นลักษณะที่ว่าคุณมีเสรีภาพ แต่คุณอยู่ในองค์กรสื่อของรัฐ ซึ่งอาจจะไม่อยากให้ประชาชนรู้เท่าทันก็ได้ แล้วคุณจะใช้เสรีภาพในการแสดงออกเพื่อให้ประชาชนรู้เท่าทันได้อย่างไร?” อาจารย์พิรงรอง ตั้งข้อสังเกต

เช่นเดียวกับ “บุญเลิศ ช้างใหญ่” นายบุญเลิศ คชายุทธเดช อดีตสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.)ในฐานะผู้อาวุโสคนหนึ่งของแวดวงสื่อสารมวลชน ตั้งข้อสังเกตร่างรัฐธรรมนูญฉบับ 2559 ในหลายประเด็น ไล่ตั้งแต่ มาตรา 25 ที่ระบุว่าการใช้สิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยต้องไม่กระทบต่อความมั่นคงของรัฐ แต่คำถามคือ “นิยามความมั่นคงของรัฐอยู่ตรงไหน?” เพราะในอดีตที่ผ่านมา รัฐบาลหรือผู้ปกครองในประเทศไทย มักคิดว่าความมั่นคงของรัฐหมายถึงตัวรัฐบาลหรือผู้ปกครองเองด้วย

“พอพูดถึงการกระทบกระเทือนเป็นอันตรายต่อความมั่นคงของรัฐ ในอดีตมักจะถูกตีความว่าผู้มีอำนาจปกครองประเทศ หรือหน่วยงานความมั่นคง เขาคือรัฐ ซึ่งประชาชนที่ต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมมองว่าไม่ใช่ แล้วสื่อมวลชนเขาก็เห็นว่ามันเป็นสิทธิเสรีภาพที่จะต้องวิพากษ์วิจารณ์ ต้องตรวจสอบ” นายบุญเลิศ ให้ความเห็น

มาตรา 34 ระบุว่าการแสดงความคิดเห็นต้องไม่ทำให้“เกิดความแตกแยก” ในสังคม ประเด็นนี้แม้จะเข้าใจว่าผู้ร่างฯ เป็นห่วงเรื่องการใช้ “วาทกรรมแห่งความเกลียดชัง” (Hate Speech) จนเกิดความรุนแรง ซึ่งสังคมไทยประสบมาแล้วในวิกฤติทางการเมืองที่ผ่านๆ มา แต่อีกมุมหนึ่งก็อาจเป็นช่องทางให้ฝ่ายรัฐ “ปิดกั้นความเห็นต่าง” ได้เช่นกัน

“เรื่องนี้ต้องไปอยู่ในจริยธรรมของสื่อ ไม่ควรที่จะมาเปิดช่องให้นำไปสู่การตรากฎหมายว่าด้วยการกระทำที่มีลักษณะก่อให้เกิดความแตกแยกและเกลียดชัง ซึ่งไม่รู้ว่าจะไปเขียนกฎหมายยังไงพูดนิดพูดหน่อยเขาก็บอกว่ากำลังสร้างความแตกแยก” อดีต สปช. รายนี้ ระบุ

หรือประเด็นในมาตรา 34 เช่นกัน ที่ระบุว่า “เสรีภาพทางวิชาการย่อมได้รับการคุ้มครอง แต่การใช้เสรีภาพนั้นต้องไม่ขัดต่อหน้าที่ของปวงชนชาวไทย หรือขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชน” จุดนี้ก็เป็นเรื่องน่าห่วง เพราะในแวดวงวิชาการ การเรียนการสอนต้องสามารถ “ศึกษาค้นคว้าได้อย่างเสรี” จึงจะนำมาซึ่งองค์ความรู้ใหม่ๆ ที่หลากหลาย แต่หน้าที่ของปวงชนชาวไทย
ดังกล่าวเน้นเรื่องต้องไม่สร้างความแตกแยกเป็นสำคัญ..

“การศึกษาการค้นคว้าในเรื่องของภูมิปัญญา ซึ่งต้องมีความกล้าหาญ แม้แต่การวิพากษ์วิจารณ์คำตัดสินของศาล หากทำอย่างมีหลักวิชาการแล้วก็ทำได้ แต่ถ้ามาเขียนว่านี่ความแตกแยก ผมว่าก็คงไม่ถูกต้อง” นายบุญเลิศ กล่าว

เรื่องของการปฏิรูปวงการสื่อมวลชนไทยที่พูดถึงมาอย่างยาวนาน..ถูกวางเป้าหมายหลักไว้ 3 ประการ คือ 1.เสรีภาพบนความรับผิดชอบ 2.การกำกับดูแลสื่อที่มีประสิทธิภาพ และ 3.การป้องกันการแทรกแซงสื่อ ซึ่งในช่วงก่อนที่ สปช. จะพ้นวาระ ได้เสนอ ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน พ.ศ. ... อย่างไรก็ตาม..ประเด็นหมวดว่าด้วยสิทธิและเสรีภาพในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ถือเป็นข้อกังวลอย่างกว้างขวางทั้งของแวดวงสื่อและของประชาชนในภาคส่วนอื่นๆ

ดังนั้น “คณะผู้ร่างรัฐธรรมนูญ” จึงควร “พิจารณา” อย่างรอบคอบ!!!

SCOOP@NAEWNA.COM