‘อว.’ผนึกกำลังภาครัฐ-เอกชน-วิจัย ขับเคลื่อน Positive Lists เร่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ ลดต้นทุน ยกระดับอาหารอนาคตไทยสู่มูลค่าสูง ดันไทยมุ่งเป้าเป็น Future Food Innovation Hub ของเอเชีย

24 กรกฎาคม 2569 กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถการแข่งขัน (บพข.) สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร องค์การมหาชน (สวก.) สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) สถาบันอาหาร สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย สมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย ที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย และภาคีเครือข่าย จัดงาน “From Science to Shelf: Positive Lists เร่งพัฒนาผลิตภัณฑ์ ลดต้นทุน และยกระดับอุตสาหกรรมอาหารอนาคตไทยสู่มูลค่าสูง” ณ อาคารจัตุรัสจามจุรี ชั้น 14 สอวช. เพื่อแถลงความร่วมมือการบูรณาการการทำงานข้ามหน่วยงาน และเร่งผลักดันบัญชีรายการสารสำคัญสำหรับการกล่าวอ้างหน้าที่อื่นของอาหารและส่วนประกอบของอาหาร หรือ Positive Lists for Other Function Claims ให้เป็นกลไกกลางในการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารอนาคตของไทย

การจัดงานครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อแถลงความร่วมมือการบูรณาการระหว่างภาครัฐ หน่วยงานวิจัย และภาคเอกชน เพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมอาหารอนาคตของไทย รวมถึงรายงานผลการดำเนินงาน ความก้าวหน้า และถอดบทเรียนจากการขับเคลื่อน Positive Lists ให้ข้อมูลและแนวทางปฏิบัติแก่ผู้ประกอบการในการนำ Positive Lists ไปใช้พัฒนาผลิตภัณฑ์และสื่อสาร Health Claims อย่างถูกต้อง และสร้างกลไกติดตามข้อมูลการใช้ประโยชน์จาก Positive Lists เพื่อนำไปสู่การประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจ

ภายในงาน ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. ได้กล่าวแสดงความยินดีและประกาศความร่วมมือ โดยย้ำว่า Positive Lists เป็นก้าวสำคัญของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านนวัตกรรมของประเทศ เพราะช่วยลดต้นทุน ลดระยะเวลา และเพิ่มประสิทธิภาพในการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารอนาคต สอดคล้องกับนโยบายของกระทรวง อว. ที่มุ่งผลักดันงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์จริง สร้างเศรษฐกิจฐานนวัตกรรม และยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

“Positive Lists เป็นกลไกเชิงระบบที่ช่วยเพิ่มความคล่องตัวในการพัฒนานวัตกรรม สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ประกอบการและผู้บริโภค และเปลี่ยนผ่านอุตสาหกรรมอาหารไทยจากการผลิตและส่งออกสินค้าเกษตรขั้นต้น  ไปสู่อุตสาหกรรมเกษตรอาหารมูลค่าสูงด้วยเศรษฐกิจฐานนวัตกรรม” ศ. ดร.ยศชนัน กล่าว

ทั้งนี้ กระทรวง อว. จะเดินหน้าสนับสนุนการขับเคลื่อน Positive Lists อย่างต่อเนื่อง โดยส่งเสริมความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และฐานข้อมูลที่ทันสมัยและได้มาตรฐาน สนับสนุนการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ ส่งเสริมผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะ SMEs และ Startup ให้สามารถพัฒนานวัตกรรมและแข่งขันได้ในตลาดโลก และสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมที่เอื้อต่อการเติบโตของอุตสาหกรรมอาหารอนาคต

ด้าน ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวว่า ประเทศไทยประสบความสำเร็จในฐานะ “ครัวของโลก” มาอย่างยาวนาน จากความแข็งแกร่งด้านเกษตรกรรม ความหลากหลายทางชีวภาพ และศักยภาพของผู้ประกอบการ โดยข้อมูลในปี 2568 พบว่าตลาดอาหารอนาคตไทยมีมูลค่าประมาณ 356,000 ล้านบาท และเติบโตเฉลี่ย 8.6% ต่อปี ซึ่งอาหารสุขภาพและสารประกอบเชิงฟังก์ชันมีสัดส่วนสูงถึง 89% ของตลาด สะท้อนโอกาสของผู้ประกอบการไทยในการสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบไทย เช่น กระชายดำ ขิง กะเพรา ขมิ้นชัน โกโก้ ไปสู่สารประกอบเชิงฟังก์ชันและผลิตภัณฑ์อาหารสุขภาพมูลค่าสูง โดยโจทย์สำคัญคือไทยต้องยกระดับจาก Food Producer ไปสู่ Food Innovator 

ดร.สุรชัย ยังระบุว่า ระบบอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) มีบทบาทสำคัญในการเปลี่ยนผ่านดังกล่าว โดยตั้งเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ร่วมกับภาคีเครือข่ายว่า ภายในปี พ.ศ. 2575 ประเทศไทยจะมีมูลค่าตลาดเกษตรและอาหารรวม 4.7 ล้านล้านบาท และผลักดันสัดส่วนอาหารอนาคตให้เติบโตเป็น 1.2 ล้านล้านบาท หรือร้อยละ 25 ของตลาดทั้งหมด พร้อมก้าวสู่การเป็น Future Food Innovation Hub of Asia โดยการขับเคลื่อนจะดำเนินผ่าน 3 มิติ ได้แก่ การสร้างอุตสาหกรรมอาหารอนาคต การสร้างเทคโนโลยีของประเทศไทยเอง และการสร้างคนควบคู่กับการสร้างตลาดอนาคต

ด้าน เภสัชกรมรกต จรูญวรรธนะ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านความปลอดภัยและประสิทธิผลของผลิตภัณฑ์และการใช้ผลิตภัณฑ์ด้านสาธารณสุข อย. กล่าวว่า Positive Lists เป็นตัวอย่างของการเชื่อมโยง Science to Shelf หรือการนำวิทยาศาสตร์ งานวิจัย และข้อมูลเชิงหลักฐาน ไปสู่ผลิตภัณฑ์จริงในตลาด ความสำเร็จของ Positive Lists คือการสร้างเครื่องมือกลางของประเทศที่เกิดจากการทำงานร่วมกันของพันธมิตร ด้วยเป้าหมายเดียวกัน คือการเพิ่มโอกาสในการสร้างผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง และเปลี่ยนความหลากหลายทางชีวภาพ ความเข้มแข็งของภาคเกษตร และศักยภาพด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม สู่ความได้เปรียบในการแข่งขันของประเทศ

สำหรับ Positive Lists for Other Function Claims เป็นบัญชีรายการกล่าวอ้างหน้าที่ของอาหารและส่วนประกอบของอาหารที่พัฒนาขึ้นเพื่อสนับสนุนการใช้สารสำคัญที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ ช่วยให้ผู้ประกอบการ สามารถนำสารสำคัญที่ผ่านการรับรองไปใช้พัฒนาผลิตภัณฑ์ได้สะดวกขึ้น ลดภาระการจัดทำหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รายกรณี และช่วยเร่งการนำสินค้าเข้าสู่ตลาด ปัจจุบันมีการประกาศ Positive Lists แล้ว 16 รายการกล่าวอ้าง ครอบคลุมสารสำคัญหลายชนิด เช่น เบต้า-กลูแคนจากข้าวโอ๊ตและข้าวบาร์เลย์ อินูลินจากชิคอรี โกโก้ฟลาวานอล คาเทชินจากชาเขียว ขณะเดียวกันยังมีสารสำคัญจากวัตถุดิบไทยอีกกว่า 48 ชนิด ที่อยู่ระหว่างการวิจัยและจัดเตรียมข้อมูลทางวิชาการ รวมถึงหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ เพื่อสนับสนุนการขึ้นทะเบียนรายการกล่าวอ้างทางสุขภาพเพิ่มเติม โดยมีเป้าหมายพัฒนาให้ได้ 150 รายการกล่าวอ้าง

ในงานครั้งนี้ยังได้จัดเวทีเสวนา “Synergistic Government: บูรณาการยกระดับอาหารอนาคตไทยสู่เป้าหมาย 500,000 ล้านบาท” โดยผู้แทนจากภาครัฐ ระบบอาหารแห่งชาติ สอวช. อย. มกอช. และหอการค้าไทย เพื่อหารือแนวทางบูรณาการข้ามหน่วยงาน ซึ่ง ดร. วิศิษฐ์ ลิ้มลือชา รองประธานหอการค้าไทยและสมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย มองว่าเป้าหมาย 500,000 ล้านบาท ภายในปี 2570  มีความเป็นไปได้สูง เนื่องจากอุตสาหกรรมอาหารอนาคตของไทยมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะกลุ่ม Functional Food & Functional Ingredients ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนหลักในการส่งออกสินค้าอาหารอนาคตของไทย นอกจากนี้ยังมีเวทีเสวนา “Winning the Claim Game: Positive List สินค้าผ่านเคลมไว เพิ่มโอกาสใหม่ให้ผู้ประกอบการไทยได้เร็วขึ้น” ซึ่งมุ่งให้ข้อมูลเชิงปฏิบัติแก่ผู้ประกอบการในการใช้ Positive Lists เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสื่อสารประโยชน์ทางสุขภาพอย่างถูกต้อง พร้อมกิจกรรมบูธและพื้นที่ให้คำปรึกษาเรื่องการใช้ Positive Lists จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ความร่วมมือในครั้งนี้เป็นหมุดหมายสำคัญของการสร้างระบบ From Science to Shelf ให้เกิดขึ้นจริงในประเทศไทย โดยเชื่อมโยงงานวิจัย วัตถุดิบไทย หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ กฎระเบียบ มาตรฐาน และตลาด เพื่อผลักดันอุตสาหกรรมอาหารอนาคตไทยให้เติบโตสู่มูลค่าสูง เพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการและ SMEs สร้างผลิตภัณฑ์ใหม่บนฐานวิทยาศาสตร์ และนำไทยไปสู่เป้าหมายการเป็น Future Food Innovation Hub of Asia อย่างมั่นคงและยั่งยืน