3 กุมภาพันธ์ 2569 สำนักข่าวขแมร์ ไทม์ส รายงานว่า เอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำกัมพูชา อุเอโนะ อัตสึชิ ได้กล่าวเรียกร้องให้ไทย-กัมพูชาแก้ไขข้อพิพาททางดินแดนผ่านการเจรจาและเปิดพรมแดนทางบกอีกครั้ง 

เอกอัครราชทูตอุเอโนะ อัตสึชิ ได้กล่าวว่า การปิดพรมแดนทางบกระหว่างไทยและกัมพูชาอย่างต่อเนื่องกำลังส่งผลกระทบต่อเครือข่ายการผลิตในภูมิภาค โดยบริษัทญี่ปุ่นที่ดำเนินงานภายใต้โมเดล Thailand-Plus-One กำลังเผชิญกับต้นทุนการขนส่งที่สูงขึ้นและความไม่แน่นอนด้านโลจิสติกส์ การปิดพรมแดนเป็นเวลานานได้ส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานและสร้างความยากลำบากอย่างร้ายแรงให้กับบริษัทญี่ปุ่นที่ดำเนินงานในราชอาณาจักรกัมพูชา

ตั้งแต่เดือน กันยายน 2568 รัฐบาลญี่ปุ่นและนักลงทุนได้เรียกร้องให้ไทยและกัมพูชาเปิดพรมแดนอีกครั้งเพื่อฟื้นฟูการค้า การปิดพรมแดนได้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อห่วงโซ่อุปทานของผู้ผลิตชาวญี่ปุ่น ทำให้เกิดความต้องการให้กลับมามีการไหลเวียนของสินค้าเพื่อป้องกันการย้ายฐานการผลิต

ในการบรรยายเรื่อง กัมพูชา-ญี่ปุ่นในโลกใหม่ เอกอัครราชทูตอุเอโนะ อัตสึชิ ได้กล่าวถึงความกังวลเกี่ยวกับความเชื่อมั่นของนักลงทุนท่ามกลางความตึงเครียดบริเวณชายแดนระหว่างไทยและกัมพูชา การปิดพรมแดนทางบกระหว่างไทยและกัมพูชาทำให้ห่วงโซ่อุปทานของบริษัทญี่ปุ่นเสียหาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริษัทที่เข้ามาลงทุนในกัมพูชาเพื่อพยายามกระจายห่วงโซ่อุปทาน และเราเรียกสิ่งนี้ว่า ‘Thailand-Plus-One

บริษัทญี่ปุ่นหลายแห่งที่มีโรงงานในประเทศไทยได้ย้ายส่วนหนึ่งของการผลิตไปยังกัมพูชาเพื่อลดต้นทุน ดังนั้นบริษัทญี่ปุ่นหลายแห่งที่ได้ตั้งโรงงานในประเทศไทยแล้ว แต่เนื่องจากค่าแรงหรือต้นทุนในประเทศไทยเพิ่มสูงขึ้น บริษัทญี่ปุ่นบางแห่งจึงย้ายส่วนหนึ่งของการผลิตไปยังกัมพูชาโดยหวังว่าจะลดต้นทุน

การขนส่งทางบกเชื่อมโยงระหว่างสองประเทศมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินงานเหล่านี้ การปิดพรมแดนคุกคามโมเดลธุรกิจ Thailand-Plus-One ซึ่งบริษัทญี่ปุ่นใช้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางและขยายการดำเนินงานไปยังประเทศเพื่อนบ้านอย่างกัมพูชา

การขนส่งทางบกระหว่างไทยและกัมพูชามีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับบริษัทเหล่านี้ และน่าเสียดายที่นับตั้งแต่เดือน มิ.ย. ปีที่แล้ว เนื่องจากการปิดพรมแดนทางบก บริษัทเหล่านี้กำลังประสบปัญหาอย่างหนักและมีต้นทุนการขนส่งที่สูงขึ้น

บริษัทต่างๆ ถูกบังคับให้ใช้ทางเลือกอื่นที่ยุ่งยากและมีต้นทุนสูง ดังนั้นบริษัทเหล่านี้จึงต้องกระจายการขนส่งจากกัมพูชาไปยังประเทศไทยโดยใช้เรือหรือแม้แต่ทางอากาศ หรือบางครั้งพวกเขาก็ใช้เส้นทางอ้อมที่ยาวมากจากประเทศไทย ไปยังลาว จากนั้นไปยังเวียดนาม และจากเวียดนามไปยังกัมพูชา

โดยเขาก็ยอมรับถึงความละเอียดอ่อนของประเด็นนี้ ผมเข้าใจดีว่าประเด็นการเปิดหรือปิดพรมแดนทางบกเป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อนมากสำหรับทั้งคนไทยและคนกัมพูชา เขาและเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำกรุงเทพฯ ได้ขอให้รัฐบาลทั้งสองหยิบยกเรื่องนี้ขึ้นมาหารือในคณะกรรมการพรมแดน 

พูดตามตรง อย่างที่คุณชี้ให้เห็นอย่างถูกต้อง ผมค่อนข้างกังวลเกี่ยวกับการเสื่อมถอยของอารมณ์และความคาดหวังที่ลดลงของนักลงทุนชาวญี่ปุ่นในการลงทุนในกัมพูชาเนื่องจากการปิดพรมแดนทางบก แต่จนถึงขณะนี้ อิทธิพลยังค่อนข้างจำกัด ในทางกลับกัน บริษัทต่างๆ กำลังปรับตัว นักลงทุนชาวญี่ปุ่นกำลังพยายามคิดถึงความเป็นไปได้ของวิธีการที่ดีกว่า เขากล่าวโดยชี้ไปที่เส้นทางจัดหาทางเลือกผ่านเวียดนามและการใช้การขนส่งทางทะเล 

โดยจำนวนสมาชิกสมาคมธุรกิจญี่ปุ่นในกัมพูชาเพิ่มขึ้นจาก 50 รายในปี 2010 เป็น 248 รายในปี 2025 การค้าของกัมพูชากับญี่ปุ่นมีการเติบโตอย่างแข็งแกร่งในปี 2025 เพิ่มขึ้น 17% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ตามข้อมูลจากกรมศุลกากรและสรรพากร การค้าทวิภาคีรวมอยู่ที่ 2.53 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 7.96 หมื่นล้านบาท) สะท้อนให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้นระหว่างสองประเทศ

ท่าเรือสีหนุวิลล์มีบทบาทมากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากบริษัทต่าง ๆ หันมาใช้โลจิสติกส์ทางทะเลมากขึ้น โดยระบุว่าญี่ปุ่นได้ให้การสนับสนุนการยกระดับและขยายขีดความสามารถของท่าเรือ ท่าเรือสีหนุวิลล์รายงานการเติบโตสูงทั้งในด้านปริมาณสินค้าและปริมาณตู้คอนเทนเนอร์ในช่วง 9 เดือนแรกของปีที่แล้ว ซึ่งบ่งชี้ถึงกิจกรรมที่แข็งแกร่งในภาคโลจิสติกส์ที่สำคัญของกัมพูชา

ในปี 2025 การค้าไทย-กัมพูชาเปลี่ยนไปสู่การขนส่งทางทะเลอย่างมากเนื่องจากการปิดพรมแดนทางบกอย่างเข้มงวดและโดยสิ้นเชิงอันเป็นผลมาจากความตึงเครียดด้านความมั่นคง ส่งผลให้การค้าทวิภาคีลดลงเกือบ 15% เหลือประมาณ 3.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นเงินไทยราว 1.13 แสนล้านบาท ในขณะที่การค้าทางบกหยุดชะงัก การขนส่งทางทะเลจึงกลายเป็นทางเลือกที่สำคัญ แม้ว่าจะยังจำกัดอยู่บ้าง โดยสินค้าสำคัญ ๆ ถูกขนส่งทางทะเลและผ่านทางลาว

เอกอัครราชทูตอุเอโนะ อัตสึชิ  กล่าวถึง บทบาททางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นในกัมพูชาว่า มีบริษัทญี่ปุ่นประมาณ 500 แห่งที่ดำเนินงานอยู่ในประเทศ รวมถึงการลงทุนขนาดใหญ่ เช่น ห้างสรรพสินค้า Aeon และโรงงานขนาดใหญ่ในเขตเศรษฐกิจพิเศษ ญี่ปุ่นยังคงเป็นหุ้นส่วนด้านการพัฒนาชั้นนำ โดยได้ให้ทุนสนับสนุนโครงการโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญ เช่น สะพานสึบาสะ หรือที่รู้จักกันในชื่อสะพานเนียกเลิง ซึ่งเชื่อมจังหวัดกันดาลกับเมืองเนียกเลิงในจังหวัดไพรแวง และถนนหมายเลข 5 และเมื่อเร็ว ๆ นี้ ญี่ปุ่นได้รับการจัดอันดับให้เป็นผู้ให้ความช่วยเหลือรายใหญ่เป็นอันดับ 2 ของกัมพูชา

ส่วนในประเด็นเรื่องพรมแดนที่กว้างขึ้น เอกอัครราชทูตอุเอโนะย้ำถึงการเรียกร้องของญี่ปุ่นให้ใช้ความยับยั้งชั่งใจและเจรจาอย่างสันติ เราเชื่อว่าความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างกัมพูชาและไทยมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อสันติภาพและความมั่นคงในภูมิภาคนี้ ดังนั้น ญี่ปุ่นจึงเรียกร้องให้ทั้งสองประเทศใช้ความยับยั้งชั่งใจอย่างสูงสุดและแสวงหาทางออกอย่างสันติผ่านการเจรจา

ญี่ปุ่นได้ให้ความช่วยเหลือด้านเงินช่วยเหลือฉุกเฉินแก่ผู้ที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งชายแดนในทั้งสองประเทศ โดยร่วมมือกับองค์กรระหว่างประเทศ และกำลังพิจารณาให้การสนับสนุนเพิ่มเติมแก่ผู้พลัดถิ่นและแรงงานที่เดินทางกลับประเทศ