อัมพวัน พิชาลัย ผอ. SACICT เปิดนิทรรศการเคลื่อนที่ SACICT Mobile Gallery 2018 ครั้งที่ 1 ภายใต้แนวคิด “นิรมิตหัตถศิลป์แห่งสยาม”

งานหัตถศิลป์ไทย เอกลักษณ์ไทยที่ทรงคุณค่าด้วยภูมิปัญญา สืบสานผ่านกาลเวลาและผู้คนด้วยการออกแบบที่สร้างสรรค์ขึ้นจากแรงบันดาลใจ องค์ความรู้ กระบวนการอันพิถีพิถันและสร้างสรรค์ของช่างฝีมือที่มีความรู้ความชำนาญจากรุ่นสู่รุ่น เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ต้องร่วมกันอนุรักษ์ สืบสานงานหัตถศิลป์ไทยให้คงอยู่ในวิถีชีวิตประจำวัน โดยเมื่อเร็วๆ นี้ ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) หรือ SACICT จัดนิทรรศการเคลื่อนที่ SACICT MobileGallery 2018 ครั้งที่ 1 ภายใต้แนวคิด “นิรมิตหัตถศิลป์แห่งสยาม” รวบรวมสุดยอดผลงานหัตถศิลป์ไทยจากหอนิทรรศการ ทั้ง 6 หอ ของศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ ได้แก่ หอศิลปาชีพ หอสุพรรณ-พัสตร์ หอนิทรรศการโขน หอนวัตศิลป์ หอหัตถศิลป์ระหว่างประเทศ และหอเกียรติยศ มาจัดแสดง พร้อมองค์ความรู้นวัตกรรม ความคิดสร้างสรรค์ รวมทั้งเสวนาจับเข่าบอกเล่าประสบการณ์งานหัตถศิลป์ไทยและกิจกรรมเวิร์กช็อปจากครูช่างศิลปหัตถกรรมแบบใกล้ชิด

อัมพวัน พิชาลัย ผู้อำนวยการศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ กล่าวว่า SACICT เป็นหน่วยงานที่มีบทบาทหน้าที่ในการส่งเสริม อนุรักษ์ และร่วมสืบสานคุณค่างานหัตถศิลป์ไทย โดยมีพันธกิจสำคัญในการเป็นศูนย์รวมองค์ความรู้ และเผยแพร่งานหัตถศิลป์ไทยที่มีคุณค่าหลากหลายแขนง เพื่อจุดประกายให้เกิดการพัฒนาหัตถศิลป์รูปแบบใหม่ๆ ซึ่งในปี 2561 นี้ ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ มุ่งเน้นทั้งในด้านการพัฒนาคนรวบรวมองค์ความรู้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์หัตถศิลป์ไทยให้มีนวัตกรรมร่วมสมัย พร้อมส่งเสริมด้านการตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ การขยายตลาดออนไลน์ เพื่อสร้างการรับรู้ใหม่ในงานศิลปหัตถกรรมไทยให้กับกลุ่มเป้าหมายและประชาชนทั่วไปให้เข้าใจและมองงานหัตถศิลป์เป็นงานร่วมสมัยที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้

ภายในงานยังจัดกิจกรรมเวิร์กช็อป ในหัวข้อ “เครื่องเขิน ตลับขูดเพ้นท์ หัตถกรรมล้านนา” โดย “ครูประทิน ศรีบุญเรือง” ครูช่างศิลปหัตถกรรม ปี 2559 ผู้สืบสานงานเครื่องเขินโบราณจากบรรพบุรุษมายาวนานเกือบ 50 ปี งานหัตถศิลป์ของครูประทินมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นในด้านของการลงรักขูดลายพื้นเมืองแบบดั้งเดิม ได้แก่ ลายดอกกระถิน ลายดอกแก้วลายดอกพิกุล รวมถึงลายลงรักปิดทองเขียนเป็นลวดลายในวรรณคดี โดยโครงไม้ทำจากไม้ไผ่สาน มีน้ำหนักเบา สานขึ้นรูปเป็นภาชนะต่างๆ เช่น โถใส่ของ พานรอง ขันน้ำมนต์ นอกจากนี้ยังได้มีการปรับประยุกต์งานโดยโครงภาชนะทำจากไม้มะม่วง การขูดลายเพ้นท์สี รวมทั้งการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ที่เพิ่มการใช้งาน รองรับตลาดนักท่องเที่ยว เช่น ตลับใส่ของ และกล่องใส่เครื่องประดับ เป็นต้น

ครูประทิน เล่าเรื่องราวประดับความรู้ให้ฟังว่า เครื่องเขินถือเป็นงานศิลปหัตถกรรมเก่าแก่ที่สร้างสรรค์เป็นสิ่งของเครื่องใช้ของชาวล้านนาในอดีต ตัวโครงภาชนะสานด้วยไม้ไผ่เคลือบด้วยรัก เขียนลวดลายหรือขูดลายแบบดั้งเดิม ตกแต่งด้วยชาดหรือทองคำเปลว เป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาจากชาวไทยเขิน“ขั้นตอนการทำเครื่องเขินแบบดั้งเดิม เริ่มจากการนำไม้ไผ่มาขึ้นรูปตามแบบที่ต้องการ นำมาทารักเพื่อให้ผิวเรียบ เกลี้ยง ดำเป็นเงา ทาสมุก (วัสดุที่ลักษณะเป็นผง หรือป่นเป็นฝุ่น) ทับรอย จากนั้นทาทับด้วยดิน ตามด้วยสมุกผสมยางรัก นำมาทารักอีก 4 ชั้น เพื่อให้มีความหนา จึงค่อยมาลงรักเงา สุดท้ายนำมาขูดลาย ปิดทอง หรือเขียนลาย เครื่องเขินที่มีคุณภาพต้องใช้เนื้อรักชั้นดีจะได้รักที่เงางาม ช่วยให้ลายที่ขูดแสดงถึงทักษะฝีมือเชิงช่างที่ชำนาญ ประณีต และโดดเด่น ซึ่งทุกวันนี้ครูตั้งใจที่จะอนุรักษ์งานเครื่องเขินล้านนาที่ใกล้จะสูญหายนี้ไว้ด้วยการถ่ายทอดภูมิปัญญาให้กับนักเรียน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไปเพื่อให้เป็นมรดกแห่งภูมิปัญญาสู่คนรุ่นหลังสืบต่อไป”