แม้ร่างกายจะมีน้ำเป็นส่วนประกอบอยู่มาก แต่ก็ยังสามารถเกิดอาการที่เรียกว่า ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) หรือภาวะที่ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่บางชนิดมากเกินไป เช่น โซเดียม โพแทสเซียม คลอไรด์ จนทำให้อวัยวะบางส่วนไม่สามารถทำงานได้เป็นปกติหรือไม่เต็มประสิทธิภาพ

นายแพทย์กรกฎ พานิช คณะกรรมการที่ปรึกษาด้านโภชนาการของเฮอร์บาไลฟ์ นิวทริชั่น กล่าวว่า การทำกิจกรรมต่างๆ โดยเฉพาะการออกกำลังกายและการเล่นกีฬา จะทำให้ร่างกายเกิดการเสียเหงื่อ ซึ่งมีส่วนผสมของน้ำและเกลือแร่ โดยการเสียเหงื่อนั้นเป็นสิ่งที่ดีและส่งผลดีต่อสุขภาพ เมื่อเสียเหงื่อแล้วร่างกายของเราย่อมต้องการน้ำและเกลือแร่มาทดแทนสำหรับผู้ที่เสียเหงื่อเป็นจำนวนมากหรือผู้ที่ออกกำลังกายเป็นเวลานานกว่าหนึ่งชั่วโมงควรดื่มน้ำหรือเครื่องดื่มที่มีส่วนประกอบของเกลือแร่ที่สมดุลครบถ้วน ทั้งนี้ มีหลากหลายงานวิจัยเกี่ยวกับการรักษาภาวะสมดุลของน้ำและการออกกำลังกายที่บ่งชี้ผลลัพธ์ของการดื่มน้ำว่ามีส่วนช่วยให้ร่างกายมีความสามารถเล่นกีฬาหรือออกกำลังกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

“จากรายงานขององค์การอนามัยโลกเผยว่า หากระดับปริมาณของเหลวในร่างกายลดลงแค่เพียงร้อยละ 4 ก็อาจลดขีดความสามารถต่างๆ ของร่างกายไปมากถึงร้อยละ 20-30 เลยทีเดียว ซึ่งภาวะเช่นนี้ไม่เพียงแต่จะทำให้เรามีสมาธิในการทำกิจกรรมต่างๆ ได้น้อยลงเท่านั้น แต่อาจทำให้เกิดอาการปวดหัว หงุดหงิดง่าย และเซื่องซึมเฉื่อยชา ผิวพรรณไม่สดใส นานวันเข้าก็จะส่งผลให้สมองและส่วนต่างๆ ของร่างกายทำงานได้ไม่เต็มที่ และส่งผลเสียต่อระบบย่อยอาหาร ด้วยเหตุนี้การดื่มน้ำจึงเป็นสิ่งที่เราไม่ควรมองข้ามโดยเด็ดขาด อย่างไรก็ตาม เราก็ไม่ควรดื่มน้ำมากจนเกินไปเพราะอาจส่งผลให้เกิดภาวะเกลือแร่เจือจางได้เช่นกัน”

.นพ.กรกฎ พานิช

สำหรับการดื่มน้ำในช่วงการออกกำลังกาย แบ่งได้ 3 ระยะมีแนวทางดังนี้ ก่อนออกกำลังกาย ผู้ออกกำลังกายหรือเล่นกีฬาควรวางแผนการดื่มน้ำตามระยะเวลาและลักษณะกิจกรรมของตน หากออกกำลังกายหนักมาก หรือนาน หรืออาการร้อนควรดื่มน้ำเป็นระยะตลอดการออกกำลังกายแต่ละครั้ง เพื่อทดแทนเหงื่อที่เสียไป เพราะข้อมูลจากการวิจัยพบว่า แม้เราดื่มน้ำเวลาที่รู้สึกกระหายแล้ว พบว่าปริมาณที่ดื่มยังน้อยกว่าเหงื่อที่เสียไปกว่า 50% และในกลุ่มที่ออกกำลังกายเกิน 1 ชั่วโมง หากเตรียมเครื่องดื่มเกลือแร่ หรือ น้ำดื่มติดตัวไปด้วย หรือวางน้ำไว้ตามจุดต่างๆ ที่เราต้องวิ่งวนมาดื่มน้ำที่จุดนี้ จะทำให้ออกกำลังกายสนุกและฟื้นตัวไว

ระหว่างออกกำลังกาย แนะนำให้จิบน้ำหรือเครื่องดื่มที่ชดเชยน้ำทุกครั้งที่รู้สึกกระหายน้ำ และสำหรับผู้ที่เล่นเวท แม้ว่าอาจไม่ได้เสียเหงื่อมาก แต่หากเล่นหนักและนาน อาจเสียเหงื่อมาก ก็ควรสังเกตตัวเองเช่นกันว่ากระหายน้ำหรือไม่ หากร่างกายขาดน้ำ อาจทำให้ประสิทธิภาพลดลงเช่นกัน และถ้าปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำบ่อยๆ อาจเกิดการบาดเจ็บได้ง่ายและรักษาหายยาก

หลังออกกำลังกาย เมื่อออกกำลังกายเป็นเวลานานและต่อเนื่อง จะทำให้เราเสียเหงื่อมาก ปกติการรับประทานอาหารครบหมู่และดื่มน้ำหลังออกกำลังกาย มักจะพอเพียงที่จะชดเชยส่วนที่เสียไป แต่หากมีเวลาน้อยอาจใช้ตัวช่วยเพื่อชดเชยการสูญเสียเหงื่อ เช่น Sports drink ที่มีส่วนผสมของเกลือแร่และวิตามินที่ร่างกายต้องการ เช่น โซเดียม โพแทสเซียม รวมถึงหากมีส่วนผสมของคาร์โบไฮเดรต จะได้ประโยชน์ด้านพลังงานและการฟื้นตัว หากมีเวลาน้อยในการฟื้นตัว หรือรับประทานอาหารไม่สะดวก ควรดื่มน้ำร่วมที่มีเกลือแร่ผสมในสัดส่วน 1.5 ลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมที่ลดลง ปกติในเหงื่อมีเกลือแร่หลายชนิดโดยเฉพาะโซเดียมที่จะเสียไปพร้อมกับเหงื่อ การดื่มแต่น้ำเปล่าอาจทำให้เกิดภาวะเกลือแร่เจือจาง ปรับสมดุลน้ำได้ยาก และอาจเสียน้ำเพิ่มจากภาวะปัสสาวะออกมากก็เป็นได้

“หมอขอฝากถึงทุกคนที่ขี้เกียจดื่มน้ำ โดยเฉพาะคุณสุภาพสตรี เพราะไม่ต้องการเข้าห้องน้ำบ่อยๆ ว่า ร่างกายคนเหมือนบ่อบำบัดน้ำเสีย มีของเสียเกิดขึ้นตลอดเวลา ต้องการน้ำเพื่อนำพาของเสียออกไปจากตัวหากมีแต่ของเสียแต่ไม่มีน้ำมาพาออกไปจะทำให้มีการหมักหมม ก่อโรคสารพัดบางคนปวดทั่วตัว ไปรักษากินยาเท่าไหร่ก็ไม่หาย แต่พอไปออกกำลังกาย ดื่มน้ำที่เคยป่วยก็หายไปหมด มิหนำซ้ำผิวพรรณสดใสเปล่งปลั่ง กระฉับกระเฉงมีชีวิตชีวา คนทักว่าไปทำอะไรมาทำไมหน้าเด็กจังนี่แหละครับ Exercise is medicine”

ถึงแม้จะไม่ได้ออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้กำลัง แต่การดื่มน้ำ 8 แก้วต่อวัน เพื่อสร้างสมดุลของน้ำภายในร่างกายก็เป็นสิ่งที่ทุกคนไม่ควรละเลย