ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว เป็นสำนวนที่เปรียบเปรยถึงความอุดมสมบูรณ์ของประเทศไทยได้เป็นอย่างดี แม้ปัจจุบันกับในอดีตจะมีบางอย่างเปลี่ยนแปลงไปไม่น้อย แต่ความโชคดีของประเทศไทยในเรื่องทรัพยากรและอาหารการกินก็ยังไม่แพ้ชาติใดในโลก

ปลา คือสัตว์น้ำที่เป็นแหล่งอาหารสำคัญของคนไทยมาช้านาน แต่การที่ปลาจะเจริญเติบโตได้นั้น น้ำคือปัจจัยสำคัญที่สุดทั้งในแง่ที่อยู่อาศัยและมีผลต่อสุขภาพของปลาด้วย ดังนั้น เพื่อรักษาคุณภาพพันธุ์ปลา กรมชลประทานจึงต้องดูแลรักษาน้ำให้ดี และนอกจากนี้ ภารกิจสำคัญของกรมชลประทาน คือเพิ่มจำนวนพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำเศรษฐกิจในอ่างเก็บน้ำอันเป็นการส่งเสริมให้ประชาชนรอบอ่างเก็บน้ำได้มีอาหารและมีอาชีพ

ทว่าการเพิ่มจำนวนปลาและสัตว์น้ำไม่ใช่แค่นำมาปล่อยลงในอ่างเก็บน้ำ แต่ กรมชลประทาน ได้จับมือกับ กรมประมง ส่งเสริมการเลี้ยงปลาในพื้นที่รับประโยชน์จากการที่น้ำไหลผ่าน ครอบครัวใดมีบ่อเลี้ยงปลาก็จะได้รับการส่งเสริมด้านปัจจัยการผลิต เช่น มอบพันธุ์ปลาให้ เป็นต้น อีกทั้ง ยังดึงเยาวชนที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่อ่างเก็บน้ำร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์และดูแลสิ่งแวดล้อม เพื่อให้จำนวนพันธุ์ปลาเพิ่มขึ้น

นายมหิทธิ์ วงศ์ษา หัวหน้าฝ่ายวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่ 2 สำนักบริหารโครงการ กรมชลประทาน กล่าวว่า กรมชลประทานได้มอบงบประมาณให้กรมประมงเพื่อดำเนินการดังกล่าวในทุกอ่างเก็บน้ำไม่เพียงช่วยรักษาระบบนิเวศ แต่ช่วยให้ประชาชนมีปลา มีสัตว์น้ำ ทั้งบริโภคและขาย

“แต่ก่อนที่เราจะปล่อยสัตว์น้ำแต่ละครั้งต้องศึกษาระบบนิเวศก่อนว่าก่อนสร้างอ่างเก็บน้ำ ที่นั่นมีสัตว์น้ำอะไรอยู่บ้าง ต้องดูตั้งแต่ต้นน้ำ-ปลายน้ำ และเมื่อสร้างอ่างเก็บน้ำแล้วถือเป็นโชคดีที่ในประเทศไทยไม่ค่อยพบสัตว์น้ำที่ผิดปกติหรือเป็นปัญหา เมื่อเราศึกษาสำรวจเสร็จเราจะปล่อยพันธุ์ปลาเศรษฐกิจเข้าไป ปลาที่ปล่อยคือปลาเศรษฐกิจ ชาวบ้านก็จะเอาไปบริโภคภายในครัวเรือน จับได้มากก็นำไปค้าขาย เท่าที่ผ่านมาจึงยังไม่พบปัญหา ผลที่ได้จึงค่อนข้างเป็นประโยชน์ต่อประชาชน

ด้วยความที่จำนวนปลาและสัตว์น้ำในอ่างเก็บน้ำแต่ละแห่งมีค่อนข้างมาก ชาวบ้านที่ประกอบอาชีพชาวประมงจึงมีรายได้ค่อนข้างดีเลี้ยงปากเลี้ยงท้องและครอบครัวได้ ทว่ามีไม่น้อยที่การหาประโยชน์จากอ่างเก็บน้ำเลยเถิดจนเกินไป ทำให้กรมชลประทานต้องมีกฎระเบียบอย่างเคร่งครัด เช่น ช่วงที่เรียกว่า “ช่วงน้ำแดง” มีกฎห้ามจับสัตว์น้ำโดยเครื่องมือบางประเภท ทุกอ่างเก็บน้ำมีกฎเหมือนกันซึ่งออกโดยกรมประมง นอกจากนี้ กรมประมงยังเข้ามาช่วยดูแล ดูว่ามีใครลักลอบทำผิดกฎหมายหรือไม่ มีใครใช้เครื่องมือต้องห้ามหรือเปล่า ซึ่งกรมชลประทานเป็นผู้สนับสนุนงบประมาณให้แก่กรมประมงเพื่อดำเนินการ”

ทั้งนี้ การส่งเสริมเรื่องพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำนับเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างสองหน่วยงาน เพื่อสร้างความยั่งยืนทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตคนรอบอ่างเก็บน้ำ ซึ่งส่วนมากประกอบอาชีพทำประมงน้ำจืด ให้มีอาหารบริโภคอย่างเพียงพอ มีคุณภาพ แล้วยังต่อยอดถึงเรื่องรายได้ที่มาจุนเจือครอบครัวในด้านต่างๆ ไม่ขัดสน ปลาแต่ละตัว สัตว์น้ำแต่ละชนิดที่กรมชลประทานปล่อยลงไปในอ่างเก็บน้ำจึงเป็นเสมือนการต่อลมหายใจให้คนรอบอ่าง