(ซ้าย) วิรุฬ พรรณเทวี รองผู้ว่าฯ เชียงใหม่ และนพวัชร สิงห์ศักดา

เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ด้วยศาสตร์พระราชาและหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง อันเป็นรากฐานการพัฒนาที่ยั่งยืน สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระสืบสานแนวพระราชดำริ จึงได้ดำเนินโครงการพัฒนาชนบทเชิงพื้นที่ประยุกต์ตามพระราชดำริ (พชร.) เพื่อสร้างต้นแบบในพื้นที่ของจังหวัด โดย “บ้านแม่กอน”หรือ “บ้านแม่ก๋อน” ได้ถูกจัดให้เป็นชุมชนต้นแบบในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่

ด้วยภูมิประเทศของบ้านแม่กอน ที่อยู่ต้นน้ำ แม้จะเป็นหมู่บ้านแรกที่รับน้ำจากลุ่มน้ำแม่กอนหลวง 4 ลำน้ำหลัก คือ ลำน้ำแม่กอนหลวง ลำน้ำแม่กอนกลาง ลำน้ำแม่กอนน้อย และลำนำห้วยเฮี้ย แต่กลับประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภคและทำการเกษตร

นายนพวัชร สิงห์ศักดา ที่ปรึกษาสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระตามแนวพระราชดำริ ประจำ จ. เชียงใหม่เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2561ที่ผ่านมา คณะรัฐมนตรีสัญจรที่จังหวัดเชียงรายเห็นชอบแผนปฏิบัติการด้านการแก้ไขปัญหายาเสพติดชายแดนภาคเหนือแบบเบ็ดเสร็จ (พ.ศ.2562-2565) ได้กำหนดให้นำการพัฒนาทางเลือกด้วยศาสตร์พระราชา มาเป็น
มาตรการหนึ่งในการแก้ไขปัญหายาเสพติด โดยมอบหมายให้สถาบันฯ ปิดทองหลังพระฯ รับผิดชอบด้านการสร้างคนและระบบการพัฒนา รวมถึงการประยุกต์ใช้แนวพระราชดำริ สร้างความเข้าใจแก่ หน่วยงานราชการ ผู้นำท้องที่ ท้องถิ่น ในพื้นที่ 4 จังหวัด คือ เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน และพะเยา ทั้งนี้ได้มีการเสนอโครงการแก้ปัญหาเร่งด่วนที่ตรงกับความต้องการของชุมชน 57 โครงการเป็นโครงการด้านการพัฒนาระบบน้ำทั้งหมดมีผู้รับประโยชน์ 15,363 ครัวเรือน พื้นที่การเกษตร 19,563 ไร่ ดำเนินการแล้วเสร็จ 23 โครงการ อยู่ระหว่างการทำแผนพัฒนาต่อยอดหลังมีระบบน้ำแล้ว โดยใช้งบประมาณร่วมกันระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสถาบันฯปิดทองหลังพระฯ ในสัดส่วน 60:40

นพวัชร สิงห์ศักดา และ วิรุฬ พรรณเทวี รองผู้ว่าฯ เชียงใหม่ เยี่ยมชมโครงการ

จากการสำรวจปัญหาที่แต่ละหย่อมบ้านเจอ พบว่า เกิดจากระบบประปาภูเขา ชำรุดเสียหาย อุดตัน ระบบส่งน้ำมีขนาดเล็กไม่มีฝายกั้นน้ำเข้าท่อ ปริมาณน้ำในลำน้ำลดลงช่วงหน้าแล้ง ขณะที่เข้าหน้าฝน น้ำจะเป็นสีแดง จึงจำเป็นต้องผ่านการกรองก่อนนำไปใช้ ดังนั้น การขาดแคลนน้ำใช้ จึงเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องแก้ไขอันดับแรก จึงจัดทำโครงการ Quick Win ด้วยการทำระบบน้ำอุปโภค-บริโภคและการเกษตรให้สำเร็จเห็นผลเป็นรูปธรรม เพื่อสร้างความเชื่อมั่น ความศรัทธา และการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน ก่อนที่จะเกิดการพัฒนาระยะต่อไป

ทั้งนี้ เริ่มตั้งแต่วันที่ 18 มีนาคม 2563เป็นต้นมา มีการดำเนินงานไปแล้ว 3 ระยะ ได้แก่ ระยะที่ 1 งานซ่อมแซม ปรับปรุงระบบส่งน้ำ 5 หย่อมบ้าน ได้แก่ หย่อมบ้านลีซูสันต้นเปา ดอยนาหลวง ดอยจะลอ และคนเมือง ผู้รับประโยชน์ 219 ครัวเรือน ได้ระบบส่งน้ำดีขึ้นไม่รั่วซึม ระยะที่ 2 งานสร้างฝายน้ำอุปโภค-บริโภคและฝายเกษตร 3 ลำน้ำได้แก่ ลำน้ำกอนหลวง กอนกลางและกอนน้อยเป็นฝายอุปโภค-บริโภค 3 ตัว ฝายเกษตร3 ตัว และต่อระบบส่งน้ำ 5 จุด ทำให้ชาวบ้าน7 หย่อมบ้าน 325 ครัวเรือน มีน้ำกินน้ำใช้เพียงพอตลอดปี โดยฝายน้ำเพื่อการเกษตร3 ตัว มีผู้รับประโยชน์ 25 ราย เนื้อที่ 139.5 ไร่ได้น้ำไปใช้ในแปลงเกษตรอย่างเพียงพอ ผลผลิตทางการเกษตรเพิ่มขึ้นเกษตรกรมีรายได้เพิ่มจากการปลูกข้าวและพืชหลังนาและระยะที่ 3 เป็นการต่อระบบท่อ PE ลำน้ำกอนหลวง ระยะทางรวม 6.25 กิโลเมตรเริ่มดำเนินการหลังจากชาวบ้านว่างเว้นจากฤดูการทำนา โดยเริ่มตั้งแต่ 20 กรกฎาคม 2563

อินทร บุญยศ ผู้ใหญ่บ้านแม่กอน

“นอกจากเรื่องแก้ไขระบบน้ำด้วยการสำรวจทางกายภาพ เกี่ยวกับที่ดินทำกินของชาวบ้าน ทั้งในพื้นที่อุทยานแห่งชาติผาแดงและภายนอกอุทยานฯ เพื่อวางแนวทางการส่งเสริมด้านการเกษตรแบบรายแปลง โดยความร่วมมือจากสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ดำเนินการครบทั้งหมดมีแปลงที่สำรวจทั้งสิ้น 502 แปลง โดยใช้เทคโนโลยีใหม่อย่างโดรนมาช่วยในงานสำรวจ เพื่อจำแนกการใช้ประโยชน์จากที่ดิน พื้นที่ป่า พื้นที่ชุมชน เพื่อให้เกิดการใช้ประโยชน์สูงสุด และควบคุมไม่ให้เกิดการบุกรุกพื้นที่ป่าต้นน้ำด้วย”

ด้าน อินทร บุญยศ ผู้ใหญ่บ้านแม่กอน กล่าวว่า สิ่งสำคัญที่ทำให้โครงการทั้ง 3 ระยะ แล้วเสร็จในเวลาไม่นาน เกิดจากการสละแรงงานของชาวบ้านร่วมกันโดยไม่มีค่าจ้างกับความร่วมมือจากหลายหน่วยงานในพื้นที่ได้แก่ ทหารม้า ฉก.ม.4 ชุดพลังมวลชน 3203 ชุดปฏิบัติการกิจการพลเรือนที่ 307 อุทยานแห่งชาติผาแดง ตชด. แพทย์ รพ.สต. เจ้าหน้าที่เทศบาลตำบลทุ่งข้าวพวง อส. และได้มีการวางแผนร่วมกันในชุมชนว่าจะทำการขุดบ่อเลี้ยงปลา, เลี้ยงหมู และปลูกพืชผลทางการเกษตรเพิ่ม เน้นไว้สำหรับใช้อุปโภค-บริโภคในครัวเรือนแบบพอเพียง ถ้าเหลือจึงนำไปจำหน่ายต่อไปอีกด้วย