แม้ม้าในบ้านของเราจะล้มตายไปกว่าร้อยตัว โดยเฉพาะม้าสายพันธุ์ดีๆ แต่ถึงกระนั้นก็ยังคงไร้คำตอบชัดๆ ว่าใครคือต้นเหตุของการนำเชื้อกาฬโรคแอฟริกันในม้า ซึ่งน่าจะติดมากับม้าลายนำเข้าจากต่างประเทศ เรื่องใหญ่ขนาดนี้ แต่ก็ยังคงไม่มีคำตอบที่กระจ่าง ซึ่งน่าประหลาดใจมาก 

แนวหน้าวาไรตี้สัปดาห์นี้ ดร.เฉลิมชัย ยอดมาลัย นำคุณไปสนทนากับ รองศาสตราจารย์นายแพทย์ นพดล สโรบล คุณหมอผู้ที่มีความรู้ด้านการเลี้ยงม้า แต่ประสบปัญหาม้าล้มตาย เพราะเชื้อกาฬโรคแอฟริกัน  

l คุณหมอครับ ปัญหานี้เกิดมาตั้งแต่ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ มีนาคม 2563 ในช่วงนั้นมีปัญหาม้าในประเทศไทยล้มตายจำนวนนับร้อย บางคอกล้มตายวันเดียวนับสิบตัว ปัจจุบันปัญหานี้ได้รับการแก้ไขหรือยังครับ คุณหมอมีข้อสรุปใดในเรื่องนี้บ้างครับ 

คุณหมอนพดล : อย่างที่หลายคนรู้แล้วคือม้าในบ้านเราเริ่มล้มตายมาตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้ แล้วก็ล้มตายครั้งละมากๆ ในช่วงวันที่ 20-23 มีนาคม คนเลี้ยงม้า เจ้าของคอกม้าทุกรายในบ้านเราพยายามหาทางแก้ไขป้องกันปัญหานี้อย่างแข็งขัน แต่ไม่ประสบความสำเร็จมากนัก พวกเรารวมตัวกันไปสอบถามเรื่องนี้จากรัฐมนตรีที่ดูแลประเด็นปัญหานี้ก็ไม่ได้รับการตอบสนองอย่างจริงจังมากนัก ม้าจำนวนมากในบ้านเราล้มตายทุกวันในช่วงดังกล่าว พวกเราสงสัยว่าต้นตออาจจะมาจากม้าลายนำเข้าจากต่างประเทศ ก็พยายามสืบค้นเรื่องนี้ แต่ก็ไม่ประสบผลสำเร็จมากนัก เพราะเรื่องราวการนำเข้าม้าลายไม่ได้รับการเปิดเผยชัดเจน หากจะให้สรุปเบื้องต้นคือเรามีข้อมูลข่าวสารที่น่าเชื่อถือได้คือ เชื้อโรคที่ทำให้ม้าตายแพร่ระบาดมาจากม้าลายที่ถูกนำเข้าในประเทศไทย โดยประมาณต้นปีมีฝูงม้าลายอยู่แถวปราจีนบุรี เท่าที่หมอทราบคือมีผู้นำเข้ามาครับ นำเข้ามาเพื่อวัตถุประสงค์ใดไม่ทราบชัดบางกระแสบอกนำเข้ามาเลี้ยงดู แต่บางกระแสบอกว่านำเข้ามาเพื่อส่งออกอีกทอดหนึ่ง โดยส่วนใหญ่นำเข้ามาจากแอฟริกา  

l ในทางการแพทย์พอจะทราบไหมครับว่าเป็นเชื้อโรคชนิดใด 

หมอนพดล : เท่าที่ทราบจากผลการนำเลือดม้าลายไปตรวจพิสูจน์ แล้วก็เจาะเลือดจากม้าที่ล้มตายไปพิสูจน์แล้วมีการยืนยันว่าโรคนี้คือ  African Horse Sickness หรือกาฬโรคแอฟริกันในม้า เรายืนยันเรื่องนี้ได้ คำถามคือโรคนี้มาได้อย่างไร มาจากไหน เพราะไม่เคยมีโรคนี้ในประเทศไทยมาก่อน โรคนี้มีพาหะคือตัวริ้นที่ไปดูดเลือดม้าที่เป็นโรคนี้ แล้วก็นำไปสู่ม้าอื่นๆตัวริ้นคงไม่บินข้ามทวีปจากแอฟริกามาถึงเมืองไทยได้แน่นอน ฉะนั้นมันต้องมาจากสัตว์ที่นำเข้ามีข้อมูลชัดเจนระบุว่า สัตว์ชนิดหลักที่มีเชื้อโรคนี้ในแอฟริกาคือม้าลาย แล้วเราก็พบว่ามีการนำเข้าม้าลายเข้ามาในบ้านเรา เราจึงมุ่งประเด็นไปที่ม้าลาย แล้วตั้งคำถามว่าต้นเหตุมาจากม้าลายฝูงดังกล่าวหรือไม่ เราเคยเรียกร้องให้ทางการที่เกี่ยวข้องเข้าไปตรวจสอบเรื่องนี้อย่างเร่งด่วน แล้วต้องตามดูว่าม้าลายฝูงนี้ถูกนำไปไว้ที่ใด ต้องเจาะเลือดไปพิสูจน์ทุกตัว แต่เท่าที่พอทราบคือมีการตรวจเลือดแล้ว ผลเป็นบวก คือมีเชื้อ ข้อมูลนี้มาจากการสัตวแพทย์รายหนึ่งที่เข้าไปตรวจโรคนี้และยังได้รับการยืนยันจากคนที่เกี่ยวข้องใกล้ชิดด้วยแม้เรื่องจะชัดเจน แต่ก็ไม่พบว่าทางการไทยที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้จะออกมาให้ความเห็นใดๆ ไม่มีการพูดถึงผลเลือดที่เป็นบวก ทั้งๆ ที่มีข้อมูลจากสัตวแพทย์ชัดเจน สัตวแพทย์รายนั้นเดินทางไปติดตามสถานการณ์และเฝ้าระวังโรคนี้ในเขตจังหวัดปราจีนบุรี และชลบุรี โดยไปติดตามสถานการณ์หลังจากพบว่าม้าล้มตายจำนวนมากทราบข่าวว่าหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้มีผลการพิสูจน์ แต่ทุกอย่างกลับเงียบงัน ทางการรู้ว่ามีโรคนี้ระบาดในม้า แต่ไม่มีผู้ใดชี้แจงเรื่องราว ผมย้ำอีกที่หนึ่งว่า โรคนี้ไม่เคยมีมาก่อน
ในประเทศไทย อาจกล่าวได้ว่าตั้งแต่สมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราชก็ได้ คนเลี้ยงม้าในบ้านเราพยายามดูแลม้าของตนเองเป็นอย่างดี เพราะพอจะรู้ว่ามีการระบาดในต่างประเทศ เราพยายามไม่ให้เชื้อนี้เข้ามาในบ้านเรา แต่ในที่สุดมันก็เข้ามา เพราะมีคนบางคนไปนำมันเข้ามา 

l ประเด็นสำคัญคือต้องดู และต้องสืบค้นว่าใครนำเข้า นำเข้ามาจากไหน ม้าลายไปอยู่ที่ไหน และต้องดูด้วยว่าใครอนุญาตให้นำเข้าใช่ไหมครับ 

หมอนพดล : บ้านเรามีกฎเกณฑ์กติกาการนำเข้าสัตว์ป่าทุกชนิด เรามีกฎ แต่เราเคร่งครัดกับการทำตามกฎไหม มีการตรวจหาโรคก่อนนำเข้าหรือไม่ เมื่อนำเข้ามาแล้วได้ตรวจสอบโรคอีกครั้งหรือไม่ แล้วต้องนำไปกักกันที่ไหนหมอเข้าใจว่าบ้านเราหละหลวมในเรื่องการทำตามกฎระเบียบ คนที่มีอำนาจมากๆ มีเงินมากๆ สามารถนำเข้าสัตว์ป่าจากต่างประเทศได้โดยง่ายดาย ถามว่ามีการตรวจสอบจริงจังหรือไม่  

l ประหลาดนะครับคุณหมอ ม้าลายทั้งฝูงถูกนำเข้ามาในบ้านเรา แต่ไม่มีคำตอบชัดเจนในเรื่องนี้ ทั้งๆ ที่บ้านเรามีหน่วยงานดูแลเรื่องนี้ เลยมีคำถามซ้ำๆ ว่า ทำไมจึงหละหลวมได้ถึงเพียงนี้ หรือมันมีอะไรทำให้ต้องหละหลวมครับ 

หมอนพดล : (หัวเราะ) น่าคิดครับเอาตามจริงที่ผมปฏิบัตินะครับ หมอนำเข้าม้า40-50 ตัว หมอต้องแจ้งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องทุกหน่วย เช่น กรมปศุสัตว์ กรมศุลกากร โดยกรมศุลกากรจะดูเรื่องภาษี กรมปศุสัตว์ต้องไปตรวจม้านำเข้า หมอซื้อม้าจากเยอรมนี ม้าที่หมอซื้อจะถูกส่งมาไทยโดย shipping ทาง shippingมีคอกกักกันของเขาเป็นเวลา 1 เดือน เมื่อถึงเวลาก่อนจะส่ง 2-3 วัน เขาจะเจาะเลือดม้าดูว่าผ่านเกณฑ์หรือไม่ และมีโรคอื่นๆ ติดมาด้วยไหม เมื่อตรวจสอบผ่านก็จะส่งเข้ามา โดยเขาต้องส่งผลเลือดม้ามาให้หมอได้ดูก่อน จากนั้นทางเรากับกรมปศุสัตว์ก็จะออก import permit ให้ พอเข้ามาแล้ว บริษัทจะส่งสัตวแพทย์ไปเจาะเลือดอีกทีที่สนามบิน คือเมื่อม้ามาถึงไทยต้องเจาะเลือด แล้วนำม้าไปกักอีก 30 วัน เพื่อรอผลเลือดว่าผ่านไหมถ้าผ่านหมอจึงนำไปเลี้ยงต่อได้ ขั้นตอนทั้งหมดกินเวลา 2 เดือน แต่หมอไม่เข้าใจว่าม้าลายที่นำเข้ามาในบ้านเรานั้น ทำตามขั้นตอนอย่างเคร่งครัดหรือไม่ หมอเข้าใจว่าม้าลายไม่อยู่ในพ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ จึงสามารถเคลื่อนย้ายได้วันก่อนหมอเห็นในเฟซบุ๊ค มีเจ้าของสวนสัตว์เล็กๆ ที่ปทุมธานีขออนุญาตเคลื่อนย้ายม้าลายกรมปศุสัตว์ตอบว่า ทำไมต้องขออนุญาตเพราะไม่อยู่ใน พ.ร.บ.โรคระบาด คุณจะย้ายไหนก็ไปได้ ทราบมาแบบนี้ 

l คุณหมอครับ ม้าที่ล้มตายส่วนใหญ่เป็นม้าสายพันธุ์บ้านเราหรือสายพันธุ์ต่างประเทศครับ 

หมอนพดล : ตายทั้ง 2 ชนิดครับ ถ้าจะแบ่งประเภทก็มีม้านำเข้า อย่างของหมอเป็นฟาร์มม้าขี่เล่น ม้าส่วนใหญ่เป็นม้านำเข้าจากยุโรป และก็มีจากอเมริกาบ้าง ของหมอเริ่มต้นประมาณ 60 ตัว ส่วนคนอื่นๆ มีม้าแข่งด้วย เขาอาจมีพ่อพันธุ์นำเข้ามา แล้วก็มียังกลุ่มม้ากีฬาสำหรับแข่งมาราธอน ม้าวิ่งมาราธอน 30-50 กิโลเมตร ถูกคัดตัวไปแข่งเอเชี่ยนเกมส์ และซีเกมส์ หรือแข่งในต่างประเทศด้วยครับ ปรากฏว่าม้าแข่งม้ากีฬาก็ล้มตายไป กว่า 20 ตัว ม้าพวกนี้ราคาแพงมากส่วนมากที่ปากช่องมีม้าทั้ง 3 ประเภท และยังมีชนิดที่เกษตรกรเลี้ยงไว้บ้าง แต่ไม่มากนักสรุปว่าโรคนี้ส่งผลเสียหายร้ายแรงกับคนเลี้ยงม้าทุกกลุ่ม เจ็บหนักกันเกือบทุกราย สำหรับหมอเองเสียม้าไปจนต้องปิดฟาร์มพนักงานในฟาร์ม 20 คนต้องตกงาน กลายเป็นปัญหาลูกโซ่กระทบไปเรื่อย 

l แสดงว่าบ้านเรามีปัญหาความหละหลวมในการนำเข้าสัตว์ป่า แต่บางคนก็วิจารณ์ว่าการส่งออกสัตว์ป่าก็ทำได้ง่ายมากในบ้านเราคุณหมอมองเรื่องนี้อย่างไรครับ 

หมอนพดล : ปัญหาเรื่องการลักลอบค้าสัตว์ป่าคือปัญหาใหญ่อย่างหนึ่งในบ้านเราหมอติดตามเรื่องนี้มานานมาก แล้วก็ได้ยินสื่อมวลชนระดับโลก เช่น เนชั่นแนลจีโอกราฟฟิก BBC รวมถึง CNN ออกข่าวเรื่องนี้เป็นระยะๆ ออกข่าวเชิงประณามบ้านเรานะครับ แต่หน่วยราชการของเราเอาจริงเอาจังกับเรื่องนี้แค่ไหน นี่คือคำถาม ต่างชาติบางรายประณามว่าไทยเป็นศูนย์กลางการค้าสัตว์เถื่อนไทยถูกวิจารณ์ว่าส่งออกสัตว์ป่าไปในที่ต่างๆ ทั่วโลก และมองว่ามีขบวนการลักลอบค้าสัตว์ในประเทศไทย เรื่องนี้ทำกันในกลุ่มมีเงินมากๆ ส่วนคนมีอำนาจรัฐเข้าไปเกี่ยวข้องหรือไม่ ก็ต้องตามดูกันไป เพราะหมอยังไม่มีหลักฐานชัดเจน แต่ก็มีคำถามว่าถ้าคนไม่มีอำนาจจะทำเรื่องใหญ่แบบนี้ได้หรือหมอไม่อยากพูดถึงอดีต แต่อยากให้แก้ไขให้ทุกอย่างดีขึ้น เพื่อป้องกันความเสียหายในอนาคต 

l หมอประเมินความเสียหายเบื้องต้นจากเหตุครั้งนี้อย่างไรครับ 

หมอนพดล : สำหรับม้าของผม ตีราคาตัวละ4-5 แสน ตายไปแล้ว 17-18 ตัว ส่วนอีก 2 ตัวเพิ่งได้รู้ผลเลือดว่าเป็นผลบวก ซึ่งก็คงจะต้องตายไปด้วย รวมแล้วของผมตายไป 20 ตัว ขอผมนี่ยังไม่ถือว่าแพงนะครับ เพราะที่แพงมากๆ คือพวกม้าแข่งที่ราคามหาศาลเลยครับตัวหนึ่งกว่าสิบล้านบาทโดยเฉพาะม้าสายพันธุ์ดีมากๆ แต่หมอไม่มีม้าแข่งเพราะไม่นิยม ในบ้านเรานั้นไม่อนุญาตให้นำม้าเบอร์หนึ่งจากออสเตรเลียมาแข่ง เพราะถ้านำเข้ามาได้ก็จะแข่งชนะคนอื่นๆ ทั้งหมด ดังนั้นจึงมีการนำพ่อพันธุ์มาผสมม้าแข่งในนี้ต้องเป็นม้าที่เกิดในเมืองไทยเท่านั้น แต่ราคาก็เป็นหลักล้านครับ   

l ถ้าได้ข้อสรุปว่าต้นเหตุการล้มตายของม้า มาจากฝูงม้าลายนำเข้า คุณหมอจะดำเนินการต่ออย่างไรครับ 

หมอนพดล : ร้องเรียนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกหน่วยครับ หมอยอมรับว่าไม่ทราบกฎหมายลึกๆ แต่ต้องรักษาสิทธิของตนเอง และหากเรื่องนี้เป็นจริงตามที่ถาม ก็แสดงจิตใต้สำนึกของคนบางกลุ่มในบ้านเราแย่มาก ไม่คิดถึงความเสียหายที่เกิดกับสังคม หมอและคนเลี้ยงม้าทำได้แค่เพียงเรียกร้องให้มีผู้รับผิดชอบเรื่องนี้ โดยเฉพาะหน่วยราชการที่เกี่ยวข้องทุกหน่วย หมอย้ำว่าโรคนี้ไม่เคยมีในไทยมาก่อน ดังนั้นมันจึงต้องมาจากต่างประเทศ หน่วยงานรัฐทุกหน่วยที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ต้องแสดงความรับผิดชอบ อย่าลืมว่าบ้านเรามีม้าลายมานานแล้ว แต่ไม่เคยเกิดปัญหาแต่เพิ่งมีปัญหาในระยะนี้ หลังจากพบว่ามีการนำเข้าม้าลายฝูงใหม่ๆ เข้ามา หมอไม่ห้ามการนำเข้าสัตว์แต่ขอให้ทำตามกฎหมายอย่างเคร่งครัดเท่านั้น หมอไม่อยากเชื่อว่าคนบางคนในบ้านเราเห็นแก่เงินจนไม่คำนึงถึงความเสียหายที่เกิดกับสังคมโดยรวม 

คุณจะได้พบกับรายการดีที่ครบครันด้วยสาระและความบันเทิง รายการแนวหน้าวาไรตี้ ออกอากาศทุกวันอาทิตย์ เวลา16.00-16.25 น. ทางโทรทัศน์ TNN 2ช่อง 784 ดิจิทัลทีวี หรือ True Visions 8 และชมรายการ ย้อนหลังได้ที่ YouTube แนวหน้าวาไรตี้