เครือข่ายภาคกลางตอนล่าง

ด้วยแม่น้ำทุกสายนั้นเป็นปัจจัยหลักของการเพาะปลูกที่ผลิตพืชผลให้เป็นต้นทุนของแผ่นดินแล้วในสายน้ำเหล่านั้นยังก่อให้เกิดวิถีชุมชนคนลุ่มแม่น้ำและขนบประเพณีความเชื่อให้เป็นอัตลักษณ์ของท้องถิ่นขึ้นด้วย ดังนั้นการเชื่อมวัฒนธรรมบนสายน้ำและค้นหาตัวตนของทุนทางวัฒนธรรมจึงต้องเกิดจากความร่วมมือของผู้คนจากสายน้ำนั้นร่วมกัน  อาทิตย์นี้ได้ตามรอยหาภูมิวัฒนธรรมชุมชนคนลุ่มแม่น้ำไปกับ ดร.นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ซึ่งได้ร่วมกับเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ภาคกลาง โดยพระครูพิทักษ์ศิลปาคมและเครือข่าย ได้จัดงาน “วิถีวัฒนธรรมแห่งสายน้ำ ประตูสู่สยามประเทศ” เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ ๒๐-๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๖๓ ณ วัดขนอนหนังใหญ่ อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรีเพื่อเปิดพื้นที่ให้เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ได้นำเสนอเรื่องราวมรดกวัฒนธรรมในภาคกลาง นำเสนอสาระความรู้ด้านวัฒนธรรม กลุ่มชาติพันธุ์ วัตถุทางวัฒนธรรม ผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่น มาจัดแสดงในรูปแบบพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต มาร่วมกันบอกเล่าเรื่องราวท้องถิ่นผ่านนิทรรศการและกิจกรรมการสาธิต และการแสดงศิลปวัฒนธรรมที่หลากหลาย จากเครือข่าย ๓๐ แห่ง ในพื้นที่ ๑๔ จังหวัด ที่ร่วม ๕ สายน้ำ ได้แก่

๑.แม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักที่มีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ โบราณคดีและแหล่งเรียนรู้วิถีชีวิตที่น่าสนใจมากมายจากพิพิธภัณฑ์จันเสน (นครสวรรค์) พิพิธภัณฑ์เรือไทย (พระนครศรีอยุธยา) พิพิธภัณฑ์เพื่อการศึกษาวัดหนังราชวรวิหาร (กรุงเทพฯ) บ้านหัตถกรรม ศิลป์สร้างสุข(กรุงเทพฯ) พิพิธภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาบ้านกวานอาม่าน (นนทบุรี) พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นบ้านขุนสมุทรจีน (สมุทรปราการ) 

๒.แม่น้ำป่าสัก-ลพบุรี ซึ่งเป็นสายน้ำมีเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยพวน ทั้งอาหารพิธีกรรมความเชื่อ และการแสดงของไทยพวน จากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดฝั่งคลอง (นครนายก) พิพิธภัณฑ์ไทยพวนบ้านดงกระทงยาม (ปราจีนบุรี) พิพิธภัณฑ์ไทยพวนบ้านทราย (ลพบุรี) พิพิธภัณฑ์ไทยพวนบ้านหลุมข้าว (ลพบุรี) 

กิจกรรมเสวนา

๓.แม่น้ำแม่กลอง เป็นสายน้ำที่หลากหลายด้วยเรื่องความเชื่อทางศาสนา มีศิลปกรรมเฉพาะถิ่นภูมิปัญญาการทอผ้าและวิถีชีวิตชุมชนจาก พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองขาว (กาญจนบุรี) พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดม่วง (ราชบุรี) พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดคงคาราม (ราชบุรี) จิปาถะภัณฑ์สถานบ้านคูบัว (ราชบุรี) พิพิธภัณฑ์ตั้งเซียมฮะ (สมุทรสงคราม) เบญจมราชูทิศพิพิธภัณฑ์ (ราชบุรี) พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน (ราชบุรี) กลุ่มศิลปินลุ่มน้ำแม่กลองศูนย์การเรียนรู้งานศิลปะ

๔.แม่น้ำท่าจีน ลุ่มน้ำที่มีความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์และวิถีชีวิตชุมชน ภูมิปัญญาพื้นบ้านแต่อดีตจากศูนย์ฟื้นฟูไตดำโบราณ (สุพรรณบุรี)บ้านเก่าเล่าเรื่อง ตลาดบางหลวง (นครปฐม) พิพิธภัณฑ์ชาวนาไทยบ้านลานแหลม (นครปฐม) พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดสำโรง (นครปฐม) พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านชุมชนคลองผีเสื้อ (นครปฐม) พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นกลุ่มชาติพันธุ์ลาวครั่งบ้านทุ่งผักกูด (นครปฐม)พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดห้วยตะโก (นครปฐม) 

๕.แม่น้ำเพชรบุรี สายน้ำที่มีชาติพันธุ์วิถีชีวิตไทยทรงดำ กลุ่มคนอนุรักษ์ผ้า และโบราณคดีเมืองเพชร จากศูนย์เรียนรู้กลุ่มสไบมอญ-บางลำภู (เพชรบุรี) บ้านชะอาน (เพชรบุรี) พิพิธภัณฑ์ปานถนอม(เพชรบุรี) สมบัติลุ่มแม่น้ำเพชร (เพชรบุรี) ศูนย์เรียนรู้เพื่อนศิลป์ ดินไอเดีย (เพชรบุรี)   

การจัดมหกรรมครั้งนี้ได้ทำให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันที่ทั้งคนรุ่นเก่า-เยาวชนคนรุ่นใหม่ ต่างได้รับโอกาสที่ดีเข้ามาแลกเปลี่ยนเรียนรู้คุณค่าทางวัฒนธรรม และสัมผัสเอกลักษณ์ของท้องถิ่นได้อย่างใกล้ชิด สร้างความตระหนักและหวงแหนในคุณค่ามรดกวัฒนธรรมของตนเองในอนาคตซึ่งเรื่องนี้ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ได้ดำเนินงานวิจัยและพัฒนา “พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น” มาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๖ โดยสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพและเสริมพลังเครือข่าย รวมถึงสร้างการมีส่วนร่วมของเครือข่ายให้เกิดการเรียนรู้ซึ่งกันและกัน จนเกิด “เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น” ขึ้นและเชื่อมโยงถึงกันจนสามารถพัฒนาศักยภาพตนเอง และสร้างพื้นที่ให้คนพิพิธภัณฑ์นั้นได้มีโอกาสถ่ายทอดประสบการณ์ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ร่วมคิดเห็นซึ่งกันและกัน พร้อมกับร่วมกันสร้างรูปแบบและวิธีการต่างๆ ให้เกิดการเรียนรู้ความหลากหลายทางวัฒนธรรมขึ้นในอนาคต