บทบาทและหน้าที่ของหนึ่งในคณะกรรมการ สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ผศ.ดร.ธวัชชัย จิตรภาษ์นันท์ มี “หน้าที่” และ “อำนาจ” กำกับและจัดการดูแลกิจการเกี่ยวกับการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ กิจการโทรคมนาคมรวมถึงรับเรื่องร้องเรียนของประชาชน ผู้บริโภค และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จึงเต็มไปด้วยเรื่องราวด้านการสื่อสารมากล้น โดยเฉพาะโลกยุคดิจิทัลที่ทุกสิ่งมาเร็วไปเร็วจนมนุษย์ยุคใหม่ก็ตั้งหลักแทบไม่ทัน

ในฐานะนักเศรษฐศาสตร์ที่รับหน้าที่ กรรมการ กสทช. ตั้งแต่ปีพ.ศ.2554 จนถึงปัจจุบัน มองเห็นความเปลี่ยนแปลง ความก้าวหน้า อุปสรรคและภาระที่ กสทช. ต้องก้าวข้ามในยุคที่ทุกอย่างอยู่บน “คลื่น” คนไทยจะฝ่าคลื่นดิจิทัลไปถึงฝั่งอย่างราบเรียบได้แค่ไหน โอกาสการเข้าถึงมีมากเพียงใด และจะใช้คลื่นดิจิทัลเพื่อสร้างประโยชน์ให้กับตัวเองและสังคมได้อย่างถูกต้องหรือไม่ เป็นเรื่องที่ ผศ.ดร.ธวัชชัย จิตรภาษ์นันท์ กำลังจะพูดถึง

ผศ.ดร.ธวัชชัย จิตรภาษ์นันท์ เล่าถึงงานที่ต้องกำกับดูแลว่า กรรมการ กสทช. มี 6 คน ที่เรียกว่า เป็น Commissioner เป็น Convergence Board สมัยก่อนแยก ทีวี ดาวเทียม เคเบิ้ล โทรคมนาคม มือถือ อินเตอร์เนต ไวไฟ เมื่อก่อนกฎหมายให้รวมไม่ให้แยก ทาง กสทช. ลงมติ สมัยนั้นข้อดีคือ เมื่อเทคโนโลยีมันแยกไม่ได้ คำว่ากระจายเสียงคืออะไร แต่ตอนนี้ ทุกอย่างมันกระจายเสียงหมด เฟซบุ๊ค ยูทูบ เป็นบอร์ดแคสติ้งหมด ไม่แยกอย่างแต่ก่อนแล้ว เรียกว่า One to Many ปัจจุบันไม่มีความหมายแล้ว เพราะลงยูทูบหรือไลน์ทีหนึ่งก็สื่อออกไปหมดแล้ว ก็เลยเลิกคิดแบบนั้นพอเวลาผ่านไป กสทช. ดูการกระจายเสียงที่กล่าวถึงทั้งหมด แต่ที่ไม่ดูคือ ออนไลน์ โดยมีกระทรวงดีอี(กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ดูแลอยู่

เมื่อคลื่นความถี่ 5G มาแล้ว เราต้องปรับตัวอย่างไรนั้น ในฐานะการเป็นกรรมการ กสทช.ตั้งแต่ปลายปี 2554 ผศ.ดร.ธวัชชัย มองว่า เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงเร็วมาก เร็วจนน่ากลัว เราอยู่ตรงนี้แต่คนที่ไม่รู้เรื่องไม่เข้าใจก็มี เขาก็ดูทีวี.เหมือนเดิม เรื่องเสาอากาศอาจไม่รู้ แต่รู้ว่าทีวี.เขาชัดขึ้น ไม่มีฝ้า ไม่ต้องเอาเสาบิดไปบิดมา เทคโนโลยี 5G มีข้อดีเรื่องความเร็วและมีประโยชน์มาก เช่น เกิดเทเลเมดิซีน (Telemedicine) สะดวกและแม่นยำขึ้น เพราะทุกวันนี้การเดินทางเป็นต้นทุนที่สูงมาก มาหาหมอก็รอคิวนาน พวกเกมออนไลน์ก็จะไม่ดีเลย์ ระบบเซ็นเซอร์ โดรนรถขับเคลื่อนด้วยตัวเอง การผ่าตัดทางการแพทย์ก็ถูกต้องแม่นยำขึ้น เนื่องจากแยกคลื่นได้ อุตสาหกรรมไอทีต่างๆ เครื่องที่เชื่อมกับอินเตอร์เนตใช้งานสะดวกรวดเร็วขึ้น จะเกิดธุรกิจใหม่ๆ มากขึ้น นอกจากดูโทรทัศน์ได้คมชัดกว่าเดิม ในขณะเดียวกันคนส่วนหนึ่งจะตกงาน คนที่ Unskill Labour คนที่ยังไม่เรียนรู้ ต้องปรับตัวให้ทัน

“เทคโนโลยี 5G  ผมมองว่ามันดี แต่ปัญหาคือ คนเข้าไม่ถึง ผมใช้ทุกอย่างเพื่อบอกคนอื่นได้ แต่หลายๆ คนก็ไม่รู้ เพราะเขาไม่ได้ใช้ โดยเฉพาะการนำเทคโนโลยี 5G มาใช้เพื่อความปลอดภัยที่มากขึ้น แต่ชาวบ้านอาจไม่รู้ อย่างที่ กสทช.ทำโครงการรู้ทันสื่อ คือไม่ใช่อ่านหรือรับอะไรมาแล้วเชื่อ แต่เราต้องรู้ให้ทันเทคโนโลยี โดยผมมาในยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน จึงคิดว่าผู้ใหญ่ทุกคนต้องรู้เรื่องเทคโนโลยี

ผมอยากส่งเสริมให้คนไทยรู้ทันเทคโนโลยีด้วย อย่างเรื่องแอปพลิเคชั่นไลน์ จะคุยกันหรือจะวีดีโอคอลให้เห็นหน้า เรื่องพื้นฐานการใช้ที่ถูกต้อง เราควรรู้ ซึ่งปัจจุบันเทคโนโลยีมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทำให้ผู้ใหญ่บางคนตามไม่ทัน แต่สำหรับผู้ที่สามารถใช้เทคโนโลยีได้ทุกอย่าง ก็สามารถแสวงผลประโยชน์จากมันได้ โดยเฉพาะเรื่องของการศึกษา ในช่วงของการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 สถานศึกษาต้องเปลี่ยนรูปแบบการสอนโดยใช้เทคโนโลยีเข้ามาเกี่ยวข้อง
มากขึ้น แต่ปัญหาคือ ความไม่พร้อมของทั้งเทคโนโลยีและบุคลากรผู้สอน รวมทั้งตัวนักเรียน เรายังต้องปรับตัว
และสร้างเสริมความรู้ความเข้าใจในการใช้เทคโนโลยีให้มากขึ้น ซึ่งผมมองว่าภาครัฐต้องเข้าไปส่งเสริมและแก้ปัญหาให้ตรงจุด เราต้องพลิกวิกฤติของโควิด-19 ที่กระทบต่อชีวิต ให้เป็นโอกาสของการใช้เทคโนโลยีให้เต็มที่และได้ประโยชน์สูงสุด

สมัยก่อนตอนผมเด็กๆ ไปเรียนหนังสือ ถ้าเราเรียนไม่ดี เราจะรู้สึกด้อยกว่าคนที่เรียนดี เพราะเขามีครูสอนและสามารถเข้าถึงเนื้อหาบทเรียนได้ดีกว่า แต่ปัจจุบันความแตกต่างมันลดลง เพราะทุกคนสามารถเข้าถึงบทเรียนในสื่อต่างๆ ได้ สมมุติคุณเป็นเด็กชนบทหรืออาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล คุณอาจเจอโรงเรียนที่มีคุณครูสอนไม่เก่ง คุณก็ไม่มีทางเลือกจึงต้องเรียนๆ ไป หรือหาที่เรียนพิเศษเพิ่ม แต่ตอนนี้คุณมีทางเลือกแล้วว่า ถ้าคุณอยากรู้เรื่องอะไร หรืออยากรู้มากกว่านี้คุณสามารถเข้า Google หรือ Youtube เรียนด้วยตัวเองได้ทันที นี่คือประโยชน์ของเทคโนโลยี และโอกาสการเข้าถึงทางการศึกษาดีขึ้นกว่าสมัยก่อน แต่ความรู้ทั่วไปจะเป็นบทเรียนภาษาอังกฤษ จึงต้องเพิ่มทักษะด้านภาษาเข้าไป ซึ่งทุกคนมีโอกาสการเข้าถึงอย่างเท่าเทียมกัน เพียงแต่ต้องแสวงหาความรู้เท่านั้น แม้ว่าเราจะยากจนแค่ไหนก็ยังเลือกรับสิ่งดีๆ เข้ามาได้

บทบาทของ กสทช. คือทำเรื่องคลื่นรองรับระบบโทรศัพท์มือถือและสนับสนุนการเข้าถึงสำหรับอินเตอร์เนตในพื้นที่ห่างไกล โดยเครือข่ายสัญญาณจะเป็นผู้สนับสนุนอีกแรงเพื่อการเข้าถึง แต่เมื่อเราให้โอกาสแล้ว ก็ยังมีบางคนใช้โอกาสนี้ไปในทางที่ผิด ตอนนี้มีโทรศัพท์มือถือ 1 เครื่อง สามารถเปิดโลกกว้างได้ทันที เพียงแค่สนใจศึกษาหาความรู้ และผมอยากบอกว่า ภาษาอังกฤษนั้นสำคัญต่อการเข้าถึง เพราะเป็นตัวเปิดโลกไปยังคอนเทนต์อื่นๆ ถ้าคุณไม่รู้ภาษาอังกฤษ คุณก็จะรับรู้แต่คอนเทนต์ภาษาไทย ซึ่งอาจจะทำให้เราเห็นโลกแค่มุมเดียว และไม่สามารถแข่งขันกับต่างชาติได้”

อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมา สำนักงาน กสทช. ได้สนับสนุนมาตรการป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส โควิด-19 ของรัฐบาล และกำกับดูแลให้การติดต่อสื่อสารของคนไทยเป็นไปอย่างต่อเนื่อง โดยได้ร่วมหารือกับผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่และผู้ให้บริการอินเตอร์เนตบรอดแบนด์ประจำที่ เพื่อกำหนดมาตรการช่วยเหลือประชาชนช่วงโควิด-19 พร้อมออกแพ็กเกจต่างๆ เพื่อสนับสนุนให้การทำงานที่บ้านหรือ Work from Home จากการใช้แอปพลิเคชั่นต่างๆ ให้คล่องตัวมากขึ้น และ กสทช. ยังได้กำชับให้โอเปอเรเตอร์ทุกรายดูแลคุณภาพสัญญาณให้มีประสิทธิภาพสูงสุดด้วยนอกจากนี้ ยังสนับสนุนให้มีการใช้แอปพลิเคชั่น “หมอชนะ” โดยไม่คิดค่าบริการดาต้าเมื่อประชาชนเข้าไปใช้แอปพลิเคชั่นหมอชนะอีกด้วย และยังรวมถึงการได้ขอความร่วมมือให้โอเปอเรเตอร์ทุกรายสนับสนุนการติดตั้ง Internet WiFi และสัญญาณโทรศัพท์เคลื่อนที่เตรียมรองรับการปฏิบัติงานของทีมบุคลากรทางการแพทย์และการใช้บริการ ณ โรงพยาบาลภาคสนาม

เมื่อถามถึงภารกิจเร่งด่วนและต่อเนื่องของ กสทช. ในปี 2564 นี้ ผศ.ดร.ธวัชชัย กล่าวว่า มีอยู่ 4 เรื่อง นั้นคือ เรื่องแรกคือ การจัดสรรสิทธิเข้าใช้วงโคจรดาวเทียม ซึ่งต้องเร่งหาผู้รับใบอนุญาตเพื่อใช้สิทธิดังกล่าว เพื่อรักษาสิทธิวงโคจรดาวเทียมของไทย หากไม่เร่งรัดอาจถูก ITU เพิกถอนสิทธิดังกล่าวได้ อีกทั้งผู้รับอนุญาตต้องมีระยะเวลาเตรียมการผลิตหรือจัดหาดาวเทียมมาใช้งาน

เรื่องที่สอง การกำหนดแนวทางป้องกันการรบกวนคลื่นความถี่ระหว่างระบบ IMT หรือระบบโทรศัพท์เคลื่อนที่ ในย่านความถี่ 3500 MHz กับกิจการโทรทัศน์ดาวเทียมที่มีประชาชนรับชมอยู่หลายสิบล้านคนในขณะนี้ เพื่อให้สามารถนำไปสู่การจัดประมูลคลื่นความถี่ย่าน 3500 MHz และใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี 5G ในประเทศไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากกระบวนการมีความล่าช้าย่อมส่งผลให้ประเทศเสียโอกาสในการแข่งขันและส่งเสริมให้อุตสาหกรรมของประเทศยกระดับอย่างรวดเร็ว

เรื่องที่สาม ตามที่ได้มีการประมูลคลื่นความถี่สำหรับให้บริการ 5G ไปแล้ว กสทช. ต้องร่วมสนับสนุนส่งเสริมการนำ 5G ไปใช้ประโยชน์ในเชิงธุรกิจ (Use case) เพื่อสนับสนุนการสร้างรายได้ของประชาชนผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมต่างๆ เพื่อ
ส่งเสริมนวัตกรรมอันเป็นรากฐานที่สำคัญในการพัฒนาของเศรษฐกิจประเทศไทยในอนาคต และเรื่องที่สี่กระบวนการตราพระราชกฤษฎีกาตามมาตรา 30 แห่งพระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม (ฉบับที่ 3) พ.ศ.2562 โดย ผู้แทนสำนักงาน กสทช.ได้เข้ารายงานผลการเตรียมความพร้อมต่อที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร ชุดที่ 25 ปีที่ 2 ครั้งที่ 1 (สมัยสามัญประจำปีครั้งที่ 2) เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2563 ที่ผ่านมา และต้องแล้วเสร็จในไตรมาสแรกของปี 2564 ซึ่งกรณีนี้จะมุ่งให้เกิดการใช้คลื่นความถี่และโครงข่ายอย่างมีประสิทธิภาพภายใต้การพัฒนาและการหลอมรวมทางเทคโนโลยีต่อไป