สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงสังเกตเห็นว่าคนไทยในทุกภูมิภาคมีความเป็นช่างศิลป์ในแขนงต่างๆ อยู่ในสายเลือด เมื่อเขาเหล่านั้นได้มีโอกาสฝึกฝีมือแล้ว ก็จะกลายเป็นช่างศิลป์ที่สามารถสร้างงานได้อย่างวิจิตรบรรจง เป็นความน่าภาคภูมิใจของแผ่นดินไทย และเป็นการรักษาศิลปะของแต่ละชุมชนไว้ได้อย่างน่ายกย่องชมเชย

ไลฟ์ วาไรตี สัปดาห์นี้  ดร.เฉลิมชัย ยอดมาลัย นำคุณไปเรียนสนทนากับ ท่านผู้หญิงภรณี มหานนท์ รองราชเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ถึงงานเพียรสานงานศิลป์ ณ หอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

l ขอกราบเรียนถามความเป็นมาของ “เพียรสาน งานศิลป์” ครับ

ท่านผู้หญิงภรณี : เนื่องจากนับเป็นเวลาอย่างน้อย 50 ปีแล้วที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระราชทานความช่วยเหลือแก่พสกนิกรเมื่อครั้งโดยเสด็จ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อครั้งพระองค์ยังทรงราชย์ ได้ทรงเยี่ยมเยียนพสกนิกรในทุกพื้นที่ทั่วประเทศไทย ทรงพบว่าชาวไร่ชาวนาเมื่อประสบปัญหาภัยแล้ง หรือน้ำท่วม รวมถึงปัญหาศัตรูพืชรุกราน ก็จะไม่มีรายได้ เนื่องจากผลผลิตการเกษตรเสียหายทั้งหมด ทำให้ครอบครัวขาดรายได้จึงทรงคิดช่วยให้เขาเหล่านั้นมีรายได้เพื่อชดเชยสิ่งที่เสียไป ทั้งนี้พระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแหล่งน้ำพันธุ์พืชต่างๆ ให้เหมาะสมกับพื้นที่แล้ว ก็ทรงมอบหมายให้สมเด็จพระพันปีหลวงทรงช่วยเหลือชาวบ้านในด้านการทำอาชีพเสริม สมเด็จพระพันปีหลวงทรงสังเกตเห็นว่าชาวบ้านในถิ่นต่างๆ มีการแต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่แต่ละชุมชนทอผ้าใช้เอง ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ และมีความสวยงามแตกต่างกันไป เช่นเมื่อครั้งเสด็จทรงเยี่ยมชาวบ้านที่นครพนมเมื่อครั้งถูกน้ำท่วมใหญ่ ทรงเห็นว่าชาวบ้านผู้หญิงที่ไปเฝ้าฯรอรับเสด็จต่างก็เปียกปอน แต่ทว่าผ้าซิ่นที่สวมไปขอเฝ้าฯ นั้นมีลวดลายงดงาม จึงรับสั่งกับชาวบ้านว่า ซื้อผ้านี้มาจากที่ไหน ชาวบ้านกราบบังคมทูลว่า ทอใช้เองในครัวเรือน ทุกบ้านทอใช้เองกันทั้งหมด ทอเอง ใช้เอง ขายให้ใครไม่ได้ เพราะทุกคนทอเป็น ส่วนคนในเมืองเขาก็ไม่ใช้ผ้าแบบนี้ เขาบอกว่าเชย ไม่โก้ พระองค์ท่านรับสั่งว่า ให้ทอมาแล้วพระองค์จะทรงรับซื้อ แล้วพระราชทานเงินทุนให้ชาวบ้านไปปลูกหม่อนเลี้ยงไหมควบคู่ไปกับการทำเกษตรที่แต่ละชุมชนทำมาก่อน แล้วรับสั่งให้ทอผ้าในยามว่างจากการทำเกษตร พร้อมทั้งพระราชทานครูไปช่วยสอนเทคนิคการทอผ้าให้ดีกว่าเดิม และรับสั่งว่าใครต้องการเรียนรู้เพิ่มเติมก็ขอให้บอกมา จะส่งครูไปช่วยสอนให้ แล้วทุกครั้งที่เสด็จฯทรงเยี่ยมเยียนราษฎรในทุกภูมิภาคทั่วประเทศก็ทรงสังเกตความเป็นอยู่ของพสกนิกรเสมอ ทรงเห็นว่าชาวบ้านนำข้าวของต่างๆ มาทูลเกล้าฯ ถวายโดยใส่ในกระบุง ตะกร้าที่สานด้วยไม้ไผ่บ้าง สานด้วยหวายบ้าง ก็ทรงบอกให้ชาวบ้านเก็บรักษางานจักสานไว้เมื่อครั้งเสด็จฯทรงเยี่ยมพสกนิกรในเขตภาคใต้ ทรงพระดำเนินไปบนเสื่อที่ชาวบ้านปูถวาย ทรงสังเกตเห็นว่าเสื่อมีลวดลายงดงาม รับสั่งว่าสวยดี ชาวบ้านกราบบังคมทูลว่าทอใช้กันเอง ทุกคนทอได้ ทอใช้ในชีวิตประจำวัน และใช้ในพิธีทางศาสนา ทรงถามว่าทอจากอะไร ชาวบ้านกราบบังคมทูลว่าทอจากกระจูด เป็นพืชหาง่ายในพื้นบ้าน ส่วนกระบุง ตะกร้าต่างๆ ก็สานจากไม้ไผ่ ซึ่งมีขึ้นมากมายในหมู่บ้านเช่นกัน พระองค์ท่านรับสั่งว่าสานเพิ่มแล้วจะส่งคนมารับซื้อ ขอให้สานให้สวย ทำให้ดี เพื่อรักษาเอกลักษณ์ของชุมชนและท้องถิ่นไว้ ด้วยพระมหากรุณาธิคุณนี้จึงทำให้งานจักสาน และงานทอในชุมชนต่างๆ ของไทยยังคงดำรงอยู่มาได้จนทุกวันนี้ แม้ในบางยุคผู้คนอาจจะมองข้ามเครื่องจักสานของชาวบ้าน แล้วหันไปใช้พลาสติกแทน แต่เมื่อทรงส่งเสริมงานจักสานก็ทำให้งานนี้ยังดำรงคงอยู่ และมีงานฝีมือดีๆ คงอยู่ในสังคมไทย งานจักสานสามารถใช้วัสดุที่มีในพื้นบ้าน ทำให้ไม่ต้องซื้อหาวัสดุมาใช้ผลิต และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เนื่องจากย่อยสลายได้ง่ายกว่าพลาสติก และรับสั่งว่าเมื่อตัดต้นกระจูดหรือไผ่ และหวายเพื่อใช้จักสานแล้ว ก็ต้องปลูกทดแทนเพื่อให้มีใช้ได้ตลอดไป งานเพียรสาน งานศิลป์ที่จัดขึ้นในครั้ง ณ หอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ถนนราชดำเนินกลาง ใกล้กับสะพานผ่านฟ้าลีลาศ ก็เพื่อส่งเสริมให้งานจักสานจากพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศของไทยเป็นที่รับรู้ในวงกว้างของสังคม และเพื่อให้คนรุ่นใหม่ได้รับรู้การทำงานด้านจักสานของไทย และมีการนำสินค้าจักสานคุณภาพดี ราคาประหยัดมาจำหน่ายด้วย นอกจากนี้ยังช่วยสร้างความภาคภูมิใจให้กับคนไทยที่ได้เห็นงานจักสานฝีมือประณีต ทันสมัยใช้ประโยชน์ได้จริงในชีวิตประจำวัน งานครั้งนี้จัดตั้งแต่วันที่ 15 สิงหาคม ถึง 10 ตุลาคม เปิดให้เข้าชมและซื้อหาสินค้าทุกวัน ยกเว้นวันพุธ และเปิดให้เข้าชมฟรีสำหรับผู้สูงอายุที่อายุเกิน 60 ปี และนักเรียน นิสิต นักศึกษาในเครื่องแบบเข้าชมฟรีเปิดงานตั้งแต่ 10 นาฬิกาถึง 19 นาฬิกา

l อาจจะกล่าวได้ใช่ไหมครับว่า คนไทยทั่วทุกภูมิภาคมีฝีมือการจักสาน แม้จะมีอาชีพดั่งเดิมคือเกษตรกรรม แต่เมื่อฝึกฝนแล้วปรากฏว่าสามารถสร้างงานฝีมือชั้นเยี่ยมได้อย่างน่าประทับใจ

ท่านผู้หญิงภรณี : เป็นจริงอย่างที่คุณเฉลิมชัย พูด สมเด็จพระพันปีหลวงรับสั่งเสมอว่าคนไทยมีสายเลือดของนักประดิษฐ์ มีความเป็นศิลปินอยู่ในตัวของทุกคน เพียงแต่ให้โอกาสเขา เขาก็สามารถสร้างงานศิลป์ต่างๆ ได้อย่างน่าประทับใจ แรกๆอาจจะให้เขาได้ฝึกทำ ได้เรียนรู้จากครูที่มีฝีมือดีแล้วต่อจากนั้นเขาก็สามารถสร้างงานสุดวิเศษได้ด้วยตัวเอง ดังประจักษ์ชัดจากงานชิ้นเยี่ยมมากมายในโครงการศิลปาชีพฯ การส่งเสริมให้ชาวบ้านสร้างงานศิลป์ หรือการทำสิ่งของใดๆ ขึ้นมานั้นต้องมีแรงจูงใจด้วย ต้องให้เงินทุน ต้องให้ความรู้ และต้องหาตลาดให้ด้วย เพื่อเขาจะได้มีกำลังใจผลิตของดีๆออกมา เมื่อเขาผลิตของดีได้แล้ว ก็ทำให้ครอบครัวมีรายได้เพิ่มขึ้น สามารถทำการเกษตรในช่วงทำไร่ทำนา แล้วช่วงที่ว่างจากการทำไร่ทำนาก็ผลิตงานฝีมือเพื่อเพิ่มรายได้ ขอยืนยันว่างานจักสานชิ้นเยี่ยมๆ ฝีมือประณีตงดงามล้วนมาจากฝีมือของชาวไร่ชาวนา และลูกหลานของชาวไร่ชาวนาที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระพันปีหลวง

l เพียรสาน งานศิลป์ นี้เป็นการจัดแสดงเรื่องราวและผลผลิตของการจักสานที่ทำจากวัสดุต่างๆ นานาสารพัดชนิด ใช่ไหมครับ ในงานนี้ไม่ได้นำผลงานอื่นมาจัดแสดงด้วยใช่ไหมครับ

ท่านผู้หญิงภรณี : ใช่ค่ะ เน้นเรื่องงานจักสานเท่านั้น งานจัดแสดงในชั้นต่างๆ ของหอศิลป์ รวม 5 ชั้น ชั้นหนึ่งจัดแสดงเรื่องแม่ของแผ่นดิน เพราะพระองค์ท่านทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ต่อพสกนิกรเสมอมา ทรงทำทุกอย่างเพื่อให้พสกนิกรมีชีวิตที่ดีขึ้น ส่วนชั้นสองจัดแสดงเรื่องแม่งาน นำเสนอพระราชกรณียกิจ และการทรงงานในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศไทย โดยเฉพาะการพระราชทานงานศิลป์แขนงต่างๆ จนก่อเกิดเป็นงานศิลปาชีพฯ ที่กระจายอยู่ทุกภูมิภาคของไทย ชั้นที่สามใช้ชื่อว่าแม่ลาย นำเสนอเรื่องราวและขั้นตอนการทำงานจักสานในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศ การใช้วัสดุธรรมชาติในแต่ละท้องถิ่นมาสร้างงานจักสานโดยมีลวดลายตามแบบฉบับของแต่ละชุมชนแต่ละพื้นที่ เพื่อเป็นการรักษาและอนุรักษ์งานฝีมือของชุมชนต่างๆ เอาไว้ และในชั้นนี้จะมีการจัดเสวนาด้านงานจักสาน และมี workshop สอนการจักสานในวันเสาร์อาทิตย์ด้วย โดยมีช่างฝีมือจากมูลนิธิศิลปาชีพฯ มาช่วยสอนให้ผู้ที่ต้องการเรียนรู้ได้ฝึกทำส่วนชั้นสี่ ใช้ชื่อว่าแม่ข่าย เพื่อบอกเล่าถึงมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ ที่มีเครือข่ายกระจายอยู่ในทุกภูมิภาคของไทย ตั้งแต่เหนือจรดใต้ ตะวันออกจรดตะวันตก และชั้นห้า จัดทำเรื่องแม่ศรีศิลป์ หมายถึงพระองค์ผู้พระราชทานกำเนิด ทรงเป็นพระมิ่งขวัญ ทรงนำความเจริญรุ่งเรือง ความเป็นมงคลในด้านต่างๆ มาสู่งานศิลป์ด้านจักสาน อันเป็นงานศิลป์ที่ทรงคุณค่าควรคู่กับความภาคภูมิใจของแผ่นดินไทย และที่ชั้นห้านี้ มีสินค้าคุณภาพดี ราคาย่อมเยามาจำหน่ายด้วย สามารถซื้อหาสินค้าดี ราคาประหยัดได้ ณ ชั้นห้านี้ค่ะ

l กราบเรียนขออนุญาตท่านผู้หญิงกรุณาเล่าความประทับใจเมื่อครั้งตามเสด็จฯสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงไปยังภูมิภาคต่างๆ ในสมัยนั้นเมื่อชาวบ้านได้เข้าเฝ้าฯ แล้ว และเมื่อได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระองค์ท่านชาวบ้านมีชีวิตเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีอย่างไรครับ

ท่านผู้หญิงภรณี : เมื่อพระองค์ท่านเสด็จฯไปในแต่ละพื้นที่ ทรงพบกับผู้คนในชุมชนต่างๆ ทรงตรัสถามความเป็นอยู่ และพระราชทานความช่วยเหลือที่เหมาะสมกับแต่ละคนแล้ว ก็พบว่าชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านดีขึ้น เมื่อทรงกลับไปเยี่ยมเยียนในโอกาสต่อไปก็ได้พบว่าชาวบ้านมีความเป็นอยู่ดีขึ้น มีรายได้เพิ่มขึ้น มีงานทำมากขึ้น อย่างเช่น เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมชาวภาคใต้ ทรงเห็นว่ามีเครื่องจักสานที่ทำจากย่านลิเภา จึงทรงขอเช่าพื้นที่สวนยางพาราที่มีต้นย่านลิเภาขึ้นอยู่มาก แล้วให้ชาวบ้านนำย่านลิเภาไปจักสานเป็นภาชนะต่างๆ ชาวบ้านบางรายจักสานเป็นอยู่แล้ว ก็ทรงหาครูไปช่วยเพิ่มความรู้ให้ แต่หากรายใดจักสานไม่เป็น แต่มีความต้องการเรียนรู้ ก็ทรงส่งครูไปสอนให้ดังนั้นเมื่อสอนจนทำเป็นแล้ว ก็ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นส่วนคนเฒ่าคนแก่ที่สายตาไม่ดี ก็ทรงให้สานแบบใช้ย่านลิเภาเส้นโตๆ เพื่อทำเครื่องจักสานที่ไม่ต้องมีลวดลายละเอียดมากเท่ากับผู้ที่จักสานด้วยย่านลิเภาเส้นเล็กละเอียดมากๆ ดังนั้นก็จึงมีสินค้าจากย่านลิเภาแบบต่างๆ ทั้งงานฝีมือละเอียด และงานแบบใช้เส้นย่านลิเภาขนาดโต ซึ่งทำให้แต่ละคนมีรายได้เพิ่มเติมทั้งหมู่บ้าน ส่วนกระจูดก็เหมือนกัน ทรงเห็นว่าชาวบ้านทำใช้เองมานานแล้ว ก็ทรงส่งครูไปสอนเทคนิคการทอเพิ่มเติม เพื่อให้สินค้ามีราคาดีขึ้น จะเห็นได้ชัดเจนว่าหลังจากพระองค์ท่านพระราชทานการบ้านให้กับชาวบ้านแล้ว เมื่อทรงกลับไปติดตามการบ้านที่พระราชทาน ก็พบว่าชาวบ้านมีความสุข มีรายได้เพิ่มขึ้น ชาวบ้านหลายรายเมื่อได้กลับไปเข้าเฝ้าฯ อีกครั้ง ก็กราบบังคมทูลด้วยความปลื้มปีติพร้อมน้ำตาแห่งความตื่นตันใจว่ามีชีวิตดีขึ้นกว่าเดิมมาก หนี้สินที่เคยมีก็ชดใช้หมดไปแล้ว เพราะมีรายได้เพิ่มขึ้น บางรายนำเงินไปซื้อปศุสัตว์มาเลี้ยง บางรายไถ่ถอนที่ดินที่เคยนำไปจำนองกลับคืนมาได้ หลังจากเข้าร่วมเป็นสมาชิกศิลปาชีพฯ บางคนกราบบังคมทูลว่าเมื่อส่งลูกหลานไปเรียนวิชาชีพกับศิลปาชีพฯ แล้ว ลูกหลานมีอาชีพติดตัวมีรายได้เพิ่มขึ้น ทั้งหมดล้วนแล้วแต่สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ด้วยความปลาบปลื้มใจอย่างที่สุด ทั้งนี้สำนักงานมูลนิธิศิลปาชีพฯ หน่วยงานหลักอยู่ในสวนจิตรลดา แล้วก็มีศูนย์ศิลปาชีพฯ กระจายไปทั่วประเทศทุกภูมิภาค เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมชาวบ้านในภาคต่างๆ ก็ทรงตั้งศูนย์ศิลปาชีพฯ ชั่วคราวเพื่อฝึกอาชีพให้ชาวบ้านที่ต้องการเรียนรู้งาน และทรงเปิดรับสมาชิกศิลปาชีพฯ ในทุกภูมิภาค และพระราชทานเงินให้สำหรับใช้จ่ายในครอบครัว ในขณะที่เข้ารับการฝึกอบรม เพราะทรงตระหนักดีว่า หากครอบครัวขาดแรงงานไปหนึ่งคน ก็หมายถึงจะได้รับผลกระทบในการทำการเกษตร ทรงขอให้ชาวบ้านที่มีลูกมากๆ เลือกลูกหนึ่งคนส่งไปเรียนรู้กับศิลปาชีพฯ โดยเลือกจากคนที่ต้องการเรียนรู้จริงๆ แล้วไม่ได้เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงหลักในการทำงานของบ้าน เมื่อเรียนรู้จนทำงานฝีมือได้จริง ก็ทรงรับไว้ทำงานกับศูนย์ศิลปาชีพฯ หรือถ้าหากต้องการกลับไปทำงานเองที่บ้านเกิด ก็ไม่ทรงขัดข้อง และเมื่อผลิตงานได้แล้ว ก็ทรงหาตลาดให้ พระองค์ท่านพระราชทานเบี้ยเลี้ยงให้ในขณะที่รับการฝึกอาชีพด้วย ขอแค่มีใจอยากเรียนจริงๆ เพื่อให้มีวิชาติดตัวไป เพื่อให้สามารถยืนบนลำแข้งของตัวเองได้มั่นคงในอนาคต เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย ก็พระราชทานความช่วยเหลือให้อีก ทรงนำตัวไปรักษาพยาบาล ทรงส่งเสียให้ลูกหลานชาวไร่ชาวนาได้เรียนต่อในระดับที่สูงขึ้นไปตามความสามารถของแต่ละคน การที่ลูกหลานเกษตรกรมีงานทำ มีฝีมือติดตัว จะช่วยลดปัญหาการถูกล่อลวงไปขายแรงงานโดยได้ค่าแรงที่ไม่เป็นธรรม อาจตกเป็นเหยื่อของการค้ามนุษย์ในรูปแบบต่างๆ ได้ ส่วนผู้หญิงก็ลดปัญหาถูกล่อลวงไปขายประเวณีได้ด้วย 

l ผมเคยสัมภาษณ์น้องคนหนึ่งที่อาคารเรียนรู้เรื่องโขน ที่ศูนย์ศิลปาชีพฯ เกาะเกิด บางปะอิน น้องชายคนนั้นเล่าให้ฟังว่าปัจจุบันเป็นช่างสอนทำหัวโขน โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระองค์ท่าน จากเด็กที่ไม่มีความรู้เรื่องการทำหัวโขนเลย จนปัจจุบันสามารถสอนการทำหัวโขนให้ผู้อื่นได้แล้ว นี่คือการได้รับโอกาสที่ดีที่สุดในชีวิตของเด็กที่บอกว่าตนเองเป็นลูกหลานชาวนาที่ไม่คิดว่าจะมีวันที่ดีเช่นนี้ได้

ท่านผู้หญิงภรณี : มีตัวอย่างชัดเจนที่ศูนย์ศิลปาชีพฯ อ่างทอง ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากอ่างทองถูกน้ำท่วมใหญ่ ในครั้งนั้นผลผลิตการเกษตรเสียหายหมด พระองค์ท่านพระราชทานศูนย์ศิลปาชีพฯ ให้จังหวัดอ่างทอง เพื่อช่วยแก้ปัญหาเกษตรกรขาดรายได้จากการทำการเกษตร ในระหว่างรอให้น้ำลด จนกว่าจะสามารถกลับไปปลูกข้าวปลูกพืชอื่นๆ ได้อีกครั้ง ดังนั้นการมีศูนย์ศิลปาชีพฯ ก็จึงเป็นทางหนึ่งที่ช่วยแก้ปัญหาการไม่สามารถทำงานสร้างรายได้ในยามประสบภัยพิบัติจากภัยธรรมชาติ เรื่องน้ำท่วม น้ำแล้งได้ประการหนึ่ง

l สุดท้ายขอกราบเรียนถามว่า สำหรับสินค้าจักสานที่นำมาจำหน่ายในครั้งนี้ หากมีผู้สนใจซื้อหาเป็นจำนวนมาก จะมีของขายให้ตามความต้องการหรือไม่ครับ

ท่านผู้หญิงภรณี : มีขายให้แน่นอนค่ะสั่งซื้อได้ หากสินค้าตัวใดหมด แล้วมีผู้ต้องการซื้อหาขอให้แจ้งเจ้าหน้าที่ได้ทันที เราจะนำสินค้ามาให้ได้อย่างแน่นอน เพราะเราสามารถผลิตให้ได้ตามความต้องการ ขอเชิญชวนไปชมและซื้อหาสินค้าจักสานคุณภาพดีในงาน เพียรสาน งานศิลป์ นะคะและย้ำว่าทุกวันเสาร์-อาทิตย์ เราจัดเสวนาให้ความรู้ด้านงานจักสานในแง่มุมต่างๆ ทั้งด้านวิชาการ ด้านประวัติศาสตร์ และด้านศิลปวัตถุ โดยเชิญวิทยากรมีความรู้และมีชื่อเสียงมาร่วมเสวนา และยังเปิด workshop ฝึกสอนจักสานให้โดยมีผู้ฝึกสอนที่มีฝีมือมาให้คำแนะนำ และฝึกหัดให้ด้วยค่ะ 

คุณจะได้พบรายการดีที่ครบครันด้วยสาระและความรู้ รายการ ไลฟ์ วาไรตี ออกอากาศทุกวันอาทิตย์ เวลา16.00-16.25 น. ทางโทรทัศน์NBT กดหมายเลข 2 และชมรายการย้อนหลังได้ที่YouTube ไลฟ์ วาไรตี