คุณรู้หรือไม่ว่าเด็กแต่ละคนมีความฉลาดในแต่ละด้าน ซึ่งมีรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะบุคคลที่แตกต่างกันไป และบางคนอาจมีความฉลาดมากกว่าหนึ่งด้าน แต่ไม่มีเด็กคนใดที่จะไม่มีความฉลาดเลยสักด้าน จากทฤษฎีพหุปัญญา (The Theory of Multiple Intelligences) ของ ดร.โฮเวิร์ด การ์ดเนอร์ แห่ง มหาวิทยาลัยฮาวาร์ด ได้กล่าวว่า คนเรามีความเป็นอัจฉริยภาพในรูปแบบของตนซึ่งไม่ใช่เฉพาะในเรื่องของสติปัญญาหรือไอคิวที่ประเมินเฉพาะเรื่องภาษา ตรรกศาสตร์ คณิตศาสตร์ และมิติสัมพันธ์เพียงบางส่วนเท่านั้น หากแต่ยังมีอีกหลายด้านที่ไอคิวไม่สามารถประเมินได้ เช่น ความสามารถด้านดนตรีหรือกีฬา การเข้าใจธรรมชาติ การเข้าใจตนเอง และมนุษยสัมพันธ์ เป็นต้นที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน ฉะนั้นพ่อแม่ผู้ปกครอง จึงมีบทบาทสำคัญในการค้นหาแววหรือความสามารถของลูก เพื่อส่งเสริมสนับสนุนการเรียนรู้ ผ่านกิจกรรมต่างๆ ที่เด็กๆ ถนัดอย่างเหมาะสม จนเด็กมีความมั่นใจในตนเอง และสามารถพัฒนาต่อเนื่องอย่างเต็มศักยภาพต่อไปในอนาคต

ข้อมูลจาก รศ.พญ.ทิพวรรณ หรรษคุณาชัยกุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก จะพาพ่อแม่ผู้ปกครองไปทำความรู้จักกับความฉลาดทั้ง8 ด้าน ตามทฤษฎีพหุปัญญาว่ามีด้านใดบ้าง จะได้ลองสังเกตดูความถนัด หรือความสามารถพิเศษที่ซ่อนอยู่ในตัวลูกรัก ส่วนแต่ละด้านจะมีอะไรบ้างและจะส่งเสริมได้อย่างไร

1.ความฉลาดด้านภาษา สามารถใช้ภาษาเลือกใช้คำที่มีความหมายลึกซึ้งในการสื่อสารอารมณ์ความรู้สึกให้คนอื่นเข้าใจได้ดี สื่อได้ผลตามเป้าหมาย มีนิสัยรักการอ่าน ติดหนังสือ ชอบเขียนหนังสือหรือจดบันทึกเรื่องราว ชื่นชอบโคลงกลอน นิทาน สามารถจดจำในสิ่งที่อ่านและได้ฟังอย่างแม่นยำ ชอบเรียนภาษาและเรียนรู้คำศัพท์ใหม่ๆ ได้อย่างรวดเร็ว

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ชวนลูกไปเลือกซื้อหนังสือที่ชอบ จัดสื่อการเรียนรู้เพื่อการค้นคว้าที่หลากหลาย พร้อมเปิดโอกาสให้ลูกได้ฟัง ได้อ่าน ได้เขียนเล่าเรื่องราว ได้พูดแสดงความคิดเห็น รวมถึงอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในเรื่องต่างๆกับผู้อื่น รวมถึงหากิจกรรมฝึกภาษาให้เล่น เช่น เกมปริศนาอักษรไขว้ ทายคำศัพท์ ครอสเวิร์ด เกมต่อคำเป็นต้น

2.ความฉลาดด้านคณิตศาสตร์หรือการใช้เหตุผลเชิงตรรกะ (Logical Mathematical Intelligence) มีความสามารถในการคิด วิเคราะห์ เป็นเหตุเป็นผลเชิงนามธรรม และกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ชอบคิดคำนวณ เมื่อเผชิญสถานการณ์ที่ซับซ้อน เด็กสามารถแยกแยะ จัดลำดับ จำแนกสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างเป็นระเบียบแบบแผน สามารถ
แก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ดี

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : หากิจกรรมให้ลูกได้สนุกกับการคิดคำนวณตัวเลขและตรรกะด้านการใช้ทักษะคณิตศาสตร์มาแก้ปัญหา เช่น เกมปริศนาตัวเลข เกมซุโดะกุ เกมรูบิค รวมถึงฝึกให้ลูกคิดแบบมีวิจารณญาณ กระบวนการสร้างความคิดรวบยอด และการทดลองคิดค้นทางวิทยาศาสตร์

3.ความฉลาดด้านมิติสัมพันธ์ มีความสามารถในการรับรู้ทางสายตา สื่อสารด้วยภาพ สามารถมองเห็นพื้นที่ รูปทรง ระยะทาง และตำแหน่งอย่างสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน รวมถึงรับรู้เรื่องทิศทางและตำแหน่งได้ดี มีความสามารถทางด้านศิลปะ มีจินตนาการในการสร้างสรรค์เพื่อการสื่อสาร

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรให้ลูกฝึกทำงานศิลปะ งานประดิษฐ์ หรือชวนลูกเล่นเกมต่อภาพ เกมจับผิดภาพ การต่อเลโก้หรือบล็อกไม้ การเล่นเกมอ่านแผนที่ง่ายๆ ฝึกการเขียนแผนที่ความคิด(mind mapping) เพื่อเปิดโอกาสให้เด็กคิดอย่างอิสระ เสริมจินตนาการ หรือพาไปเที่ยวชมสถานที่ต่างๆ เพื่อให้เขาบันทึกเรื่องราวเป็นภาพวาดหรือภาพถ่าย

4.ความฉลาดด้านดนตรี มีความสามารถในการเรียนรู้ด้านดนตรีได้เป็นอย่างดี สามารถแยกแยะเสียงต่างๆ จับจังหวะและจดจำท่วงทำนองได้อย่างแม่นยำ เมื่อได้ยินเสียงดนตรีจะเข้าถึงอารมณ์ความรู้สึกร่วมได้ง่าย เช่น ฮัมเพลง เต้นหรือเคาะจังหวะตาม อีกทั้งยังสามารถร้องเพลงเล่นดนตรี และแต่งเพลงได้

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรสนับสนุนให้ลูกเล่นเครื่องดนตรี ร้องเพลง ฟังเพลงหรือพาไปดูการแสดงดนตรีที่สนใจอย่างสม่ำเสมอเปิดโอกาสให้ลูกได้วิเคราะห์ วิจารณ์ดนตรี หรือแสดงความสามารถ เช่น เล่นดนตรีโชว์ในงานโรงเรียน หรืองานเลี้ยงสังสรรค์ รวมถึงบันทึกเสียงดนตรีที่ลูกแสดงไว้ฟัง เพื่อปรับปรุงหรือชื่นชมผลงานร่วมกันในครอบครัว

5.ความฉลาดด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว สามารถควบคุมความสมดุล ความคิดการแสดงออก ความรู้สึกทางประสาทสัมผัสโดยผ่านการเคลื่อนไหวอวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกายได้อย่างโดดเด่น มีความคล่องแคล่ว ว่องไว ยืดหยุ่น แข็งแรง ชอบทำกิจกรรมที่มีการเคลื่อนไหวร่างกาย มักจะเรียนรู้ได้ดีที่สุดโดยใช้ร่างกายมากกว่าแค่อ่านหรือฟัง

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรสนับสนุนการเรียนรู้ผ่านการสัมผัส จับต้องได้ และลงมือปฏิบัติจริง เช่น พาไปวิ่งเล่นในสวนสาธารณะ การเล่นกีฬาชนิดต่างๆ ซึ่งนอกจากจะได้ออกแรงแล้ว ยังทำให้ได้เรียนรู้กฎกติกาของเกม การรู้แพ้รู้ชนะ รวมถึงสนับสนุนให้ทำกิจกรรมที่ได้แสดงออก เช่น การเต้น เล่นละคร หรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้การเคลื่อนไหวร่างกาย

6.ความฉลาดด้านมนุษยสัมพันธ์ มีความสามารถในการเข้าใจผู้อื่นได้ดี ทั้งด้านความรู้สึกนึกคิดอารมณ์ การอ่านกิริยาท่าทางและตอบสนองได้อย่างเหมาะสม เป็นคนสร้างมิตรภาพง่าย มีเพื่อนเยอะชอบการพบปะสังสรรค์กับผู้อื่น เจรจาต่อรองเก่งและชักจูงผู้อื่นได้ดี

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรเปิดโอกาสให้ลูกได้เล่นกับเพื่อนหลากหลายกลุ่ม และทำกิจกรรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในการพูดคุย แสดงความคิดเห็นในเรื่องต่างๆ ในสถานการณ์จำลอง กับเด็กอื่นในชุมชน หรือกลุ่มเพื่อนที่โรงเรียน นอกจากนี้ควรพาลูกไปเรียนรู้ในสังคมภายนอกอย่างสม่ำเสมอ

7.ความฉลาดด้านการเข้าใจตนเองมีทักษะตระหนักรู้ในตนเอง รู้เท่าทันอารมณ์ ความรู้สึกความคิด ความคาดหวัง รู้ถึงจุดอ่อน จุดแข็งของตนเอง และรู้จักควบคุมการแสดงออกอย่างเหมาะสมมักเป็นคนเก็บตัวและชอบทำงานคนเดียว

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรเปิดโอกาสให้ลูกได้ทำอะไรตามลำพังอย่างอิสระ และสอนให้เห็นคุณค่าและนับถือตัวเอง (Self-esteem) รวมถึงเปิดโอกาสให้เด็กได้ศึกษาหาความรู้ในสิ่งที่สนใจเป็นพิเศษ วางแผนชีวิตในอนาคต การทำงานร่วมกับผู้อื่น นอกจากนี้อาจฝึกให้ลูกนั่งสมาธิ จดบันทึกประจำวัน เพื่อคิดทบทวนและประเมินตนเอง

8.ความฉลาดด้านความเข้าใจธรรมชาติ มีความสามารถในการรู้จัก เข้าใจกฎเกณฑ์ธรรมชาติ ปรากฏการณ์ต่างๆ และความเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ สนใจสิ่งแวดล้อมรอบตัว สามารถจำแนก แยกแยะประเภทของสิ่งมีชีวิต ทั้งพืชและสัตว์ได้เป็นอย่างดี

วิธีสนับสนุนและพัฒนา : ควรจัดกิจกรรมให้ลูกได้เรียนรู้ธรรมชาติรอบตัว โดยฝึกให้เขารู้จักสังเกต จดบันทึกการเปลี่ยนแปลงของลมฟ้า อากาศ การเจริญเติบโตของต้นไม้ สัตว์เลี้ยงรวมถึงพาลูกไปเที่ยวศึกษาสิ่งแวดล้อม เช่นค่ายเดินป่า ปลูกป่า ทัศนศึกษาสวนสัตว์ ท้องฟ้าจำลอง เป็นต้น

หากรู้แล้วว่า ลูกรักของคุณมีความสามารถด้านไหนถนัดเป็นพิเศษ พ่อแม่ต้องรีบส่งเสริมและเปิดโอกาสการเรียนรู้ เพื่อช่วยฝึกฝน พัฒนาความชำนาญในด้านนั้นๆ ให้โดดเด่นจนประสบความสำเร็จยิ่งๆ ขึ้นในอนาคต

ประธานกรรมการ มูลนิธิคุณแม่คุณภาพ