ไม่ใช่เรื่องแปลกที่คนส่วนมากอยากมีรูปร่างสวยงามสมส่วน แล้วทุกคนต่างก็รู้ดีว่าการจะมีรูปร่างงดงามนั้นเราสามารถทำได้ด้วยตัวเอง โดยไม่ต้องเสียเงินเสียทองมากมาย แต่ต้องดูแลตัวเองให้ดีเท่านั้น เช่น ควบคุมอาหาร ออกกำลังกายเป็นประจำ 

แต่ที่แปลกคือมีคนจำนวนมาก ทั้งที่มีปัญหาน้ำหนักเกินหรือรู้สึกว่าตัวเองยังไม่ผอมพอ ยอมทุ่มเงินไม่อั้นเพื่อจะให้ผอมลง แต่ไม่ยอมควบคุมอาหาร และไม่ชอบออกกำลังกายบางคนทุ่มเงินมากมาย แล้วยังนำตัวไปเสี่ยงกับปัญหาสุขภาพอีกด้วย เช่น ไปกินยา อาหารเสริม สมุนไพร หรืออะไรต่อมิอะไรมากมาย ทั้งๆ ที่ของเหล่านั้นไม่ผ่านการควบคุมคุณภาพจากคณะกรรมการอาหารและยา และของเหล่นั้นไม่ผ่านการสั่งจ่าย และแนะนำการใช้ผลิตภัณฑ์จากแพทย์หรือเภสัชกร แต่ใช้โดยความเชื่อ โดยดูจากรีวิวของใครก็ไม่รู้ในอินเตอร์เนต โดยเฉพาะจากใครก็ไม่รู้อีกที่ถูกตั้งให้เป็นอินฟลูเอนเซอร์ (ผู้มีอิทธิพลต่อความเชื่อ)

ดังนั้นจึงเกิดกระแสสั่งปากกาลดความอ้วนกันยกใหญ่ เพราะหลงเชื่อว่าทำให้น้ำหนักลดลงได้เพียงแค่จิ้มปากกาฉีดยาให้ตัวเองวันละครั้ง แน่นอนว่าถ้ายาที่ได้มาเป็นของจริง และเก็บรักษายาให้มีคุณภาพ ก็อาจจะช่วยลดน้ำหนักได้บ้าง แต่ถ้าไม่เป็นเช่นนั้น แล้วดันใช้ยาไม่มีคุณภาพ หรือยาปลอม รับรองจะเกิดอันตรายแน่นอน อีกทั้งคนที่ใช้ยาโดยที่ไม่มีข้อบ่งใช้ หรืออาจมีข้อห้ามใช้ หรือเกิดแพ้ยา ก็จะเกิดอันตรายร้ายแรงได้ 

ปากกาลดความอ้วน หรือปากกาลดน้ำหนักที่คนพูดกันมากในสังคมนั้นมีอยู่จริง มีข้อบ่งใช้ และมีประสิทธิภาพทางการแพทย์จริง แต่สิ่งที่มีอยู่จริงอีกข้อหนึ่งคือ มีผู้เอามาขายกันทางอินเตอร์เนต ซึ่งเป็นเรื่องไม่ถูกต้องทั้งในแง่กฎหมาย และความปลอดภัย 

ยาที่บรรจุอยู่ในตัวปากกาคือยาฉีดกลุ่ม glucagon-like peptide 1 receptor agonist ซึ่งมีผลทำให้อิ่มนานขึ้นหิวน้อยลง เมื่อกินน้อยลง ผู้ใช้ยาจึงมีน้ำหนักลดลง นอกจากเรื่องน้ำหนักแล้ว ยากลุ่มนี้มีข้อบ่งใช้เกี่ยวกับการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ที่น่าจะได้ประโยชน์สูงสุดจากยาชนิดนี้คือผู้ป่วยเบาหวานที่มีภาวะอ้วนร่วมด้วย

 ประสิทธิภาพในการลดน้ำหนักของปากกาชนิดนี้ในผู้ที่น้ำหนักเกิน หรืออ้วน คือสามารถลดน้ำหนักได้ 5-10 เปอร์เซ็นต์ หรือถ้าพูดให้เห็นภาพคือ ถ้าน้ำหนักตั้งต้นอยู่ที่ 80 กิโลกรัม ผู้ใช้ยาส่วนใหญ่จะลดน้ำหนักได้ 4-8 กิโลกรัม ซึ่งควรเห็นผลภายใน 3 เดือนหลังจากใช้ยา

แต่ผู้เขียนลองค้นในอินเตอร์เนต กลับพบโฆษณาชวนเชื่อว่าการใช้ยาอาจจะลดได้ 10-20 กิโลกรัม ภายใน 4 เดือนซึ่งเกินจากค่าเฉลี่ยในรายงานวิจัยส่วนใหญ่หลายเท่า

ทั้งนี้ยังมีเหตุผลมากมายที่ไม่ควรสั่งยานี้จากอินเตอร์เนตมาใช้เอง ข้อแรกคือ ยานี้มีประโยชน์คุ้มความเสี่ยงในคนที่มีดัชนีมวลกาย 30 กิโลกรัมต่อตารางเมตรขึ้นไป หรือคนที่มีดัชนีมวลกาย 27 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ร่วมกับมีปัญหาสุขภาพอื่น เช่น เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง หยุดหายใจขณะหลับ เป็นต้น 

ข้อ 2 คือ ยานี้มีข้อห้ามใช้และข้อควรระวังหลายอย่าง เช่น ในกลุ่มที่เป็น หรือคนในครอบครัวมีประวัติเป็นมะเร็งไทรอยด์ หรือคนที่เป็นโรคระบบต่อมไร้ท่อ ที่เรียกว่ากลุ่มเนื้องอกของต่อมไร้ท่อหลายต่อมชนิดที่ 2 ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลว กระเพาะหรือลำไส้อักเสบเรื้อรัง ตับอ่อนอักเสบถุงน้ำดีอักเสบ หรือมีนิ่วในถุงน้ำดี หัวใจเต้นผิดจังหวะ ที่กำลังใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดวอร์ฟาริน ซึ่งความผิดปกติทั้งหมดที่กล่าวมาควรประเมินอย่างละเอียดรอบคอบโดยแพทย์ผู้สั่งยา 

ด้านตัวยาเองซึ่งเป็นยาฉีดในรูปแบบปากกา มีข้อควรระวังในการเก็บรักษาคือก่อนการใช้งานจะต้องเก็บรักษาในตู้เย็นที่อุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส ห้ามแช่แข็ง ดังนั้น การสั่งซื้อยาจากในเนตมาใช้เองก็อาจจะต้องเสี่ยงกับยาปลอมหรือยาที่เก็บรักษาไม่ได้มาตรฐาน

อีกประเด็นที่มักถูกชูเป็นจุดเด่นของปากกาลดน้ำหนักในรีวิวคือเรื่องอาการข้างเคียง หลายคนถูกทำให้เข้าใจผิดว่ายานี้เป็นยาที่เลียนแบบฮอร์โมนที่มีอยู่แล้วในร่างกายจึงมีความปลอดภัย แต่ที่จริงแล้วยาทุกตัวมีอาการข้างเคียงทั้งนั้น รวมทั้งปากกาลดน้ำหนักด้วย อาการข้างเคียงที่พบบ่อยคือ คลื่นไส้ อาเจียน การรับรสผิดปกติ เวียนหัว อ่อนแรง ท้องอืดเฟ้อ เจ็บบริเวณที่ฉีด นอนไม่หลับ รวมถึงอาการข้างเคียงรุนแรงที่อาจเกิดขึ้น เช่น อาการแพ้ยา ไตวายเฉียบพลัน ข้อมูลเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการใช้ยานี้ต้องอยู่ในความดูแลอย่างใกล้ชิดของแพทย์

โดยสรุป ปากกาลดน้ำหนักมีประสิทธิภาพในการลดน้ำหนักได้จริงแต่เฉพาะในผู้ที่มีข้อบ่งใช้เท่านั้น ส่วนด้านอาการไม่พึงประสงค์ก็น้อยกว่าเมื่อเทียบกับยาลดน้ำหนักที่เคยมีมา แต่ถึงแม้เป็นเช่นนั้นก็ยังไม่ปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ ผู้ใช้ยานี้จึงต้องอยู่ในการดูแลโดยแพทย์และเภสัชกรเท่านั้น ไม่ควรซื้อยามาใช้เอง โดยเฉพาะจากอินเตอร์เนต เพราะจะทำให้เกิดอันตรายร้ายแรงได้ 

และขอบอกว่าการลดน้ำหนักเป็นสิ่งที่ต้องเกิดจากการควบคุมอาหาร และการออกกำลังกายเป็นประจำ เพราะจะให้ทั้งสุขภาพที่ดี มีร่างกายสมส่วน และสุขภาพจิตดี

รศ.ภญ.ดร.ณัฏฐดา อารีเปี่ยม และ รศ.ภก.ดร.บดินทร์ ติวสุวรรณ

คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย