ภาวะนอนไม่หลับ เป็นปัญหาที่พบบ่อยถึง 1/3 ของจำนวนประชากร พบมากขึ้นในกลุ่มผู้สูงอายุส่งผลต่อคุณภาพชีวิต เนื่องจากผู้ป่วยมักมีอาการอ่อนเพลีย ไม่สดชื่นระหว่างวัน ทำให้ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง อาจรุนแรงถึงขั้นทำให้เกิดอุบัติเหตุที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร รวมทั้งการพลัดตก หกล้ม ดังนั้น จึงเป็นภาวะที่ควรได้รับการแก้ไข

คำจำกัดความภาวะนอนไม่หลับ

ผู้ป่วยมีภาวะเข้านอนแล้วหลับยากหรือผู้ป่วยที่หลับแล้วตื่นกลางดึกแต่ไม่สามารถหลับต่อได้หรือกลุ่มผู้ป่วยที่มีอาการหลับไม่สนิท เคลิ้ม แต่รู้สึกตัวตลอดทำให้รู้สึกพักผ่อนไม่เพียงพอ มีอาการมากกว่าเท่ากับ 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ต่อเนื่องอย่างน้อย 1 เดือน

สาเหตุการเกิดภาวะนอนไม่หลับ

ปัจจัยทางกาย ได้แก่ ภาวะนอนกรน นอนละเมอ อาการวัยทอง อาการปวดเจ็บข้อ ภาวะปัสสาวะบ่อยกลางคืน เช่น ต่อมลูกหมากโต เบาหวาน ภาวะกรดไหลย้อน

ปัจจัยทางจิตใจ ได้แก่ ภาวะวิตกกังวล ความเครียด อาการสับสนวุ่นวายจากโรคสมองเสื่อม

ปัจจัยทางสภาพแวดล้อม ได้แก่ แสงจ้า อุณหภูมิที่ร้อนหรือหนาวเกินไป เสียงรบกวน

ปัจจัยทางพฤติกรรม ได้แก่ การดื่มกาเฟอีนหรือสารกระตุ้นหลังเที่ยงวัน การงีบหลับช่วงบ่ายเย็น งานที่ต้องเปลี่ยนเวลานอนตลอด เช่น นักบิน พนักงานรักษาความปลอดภัย แพทย์ พยาบาล

วิธีการแก้ไขภาวะนอนไม่หลับ

1. เลี่ยงเครื่องดื่มหรืออาหารที่มีสารกระตุ้นหลังเที่ยงวัน เช่น ชา กาแฟ น้ำอัดลม

2. งดงีบหลับหลังบ่าย 2ออกกำลังกายรับแสงแดดช่วงเย็น 4-6 โมง นอกจากช่วยให้หลับง่ายขึ้นจากการกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมน melatonin ที่ช่วยให้หลับได้ดี ยังได้รับวิตามิน D ช่วยป้องกันการเกิดกระดูกบาง

3. งดกิจกรรมที่ทำให้ตื่นเต้นกังวล งดการใช้เครื่องมือสื่อสารก่อนเข้านอนอย่างน้อย 1 ชั่วโมง

4. สร้างบรรยากาศให้เหมาะกับการนอนหลับ เช่น ปิดไฟมืดหรือสลัว ปรับอุณหภูมิห้องให้เหมาะสมไม่ทำกิจกรรมอื่นบนเตียงนอนนอกจากการนอนหลับและเข้านอนเป็นเวลาเดิม

5. หากเข้านอนแล้ว 30 นาทียังไม่หลับ แนะนำให้ลุกทำกิจกรรมเบาๆ เช่น อ่านหนังสือ สวดมนต์ 15-30 นาที

อาการที่ต้องพบแพทย์

หากผู้ป่วยมีอาการนอนไม่หลับต่อเนื่องเกิน 1 เดือน จนอาการทางกายแย่ลง มึนศีรษะ ง่วงซึมกลางวันประสิทธิภาพการทำงานลดลง อารมณ์แปรปรวน ปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ได้ผล ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับยาที่เหมาะสม ไม่แนะนำซื้อยานอนหลับ ยาแก้แพ้ หรือใช้ยาของผู้อื่นมารับประทานเอง