พลเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ทรงเป็นต้นราชสกุลรังสิต ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กับเจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์เนื่อง สนิทวงศ์ ทั้งนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทรทรงสร้างวังนี้ขึ้นเมื่อกว่า 100 ปีมาแล้ว โดยทรงใช้เป็นที่ประทับของพระองค์กับหม่อมเอลิซาเบธ รังสิต ณ อยุธยา พระชายา

ผาณิต พูนศิริวงศ์ และ ม.ร.ว. ปรียนันทนา  รังสิต

ผู้ออกแบบวังคือชาร์ลส์ เบเกอแลง (Charles Beguelin) สถาปนิกชาวสวิส-เยอรมัน ผู้เข้ามาทำงานในสยามในยุคพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว วังวิทยุเป็นอาคาร 2 ชั้น แบบของวังจะดูเรียบ ๆ คล้ายกับบ้านของคหบดีในเยอรมนี เนื่องจาก เพราะสมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ทรงเป็นนักเรียนเก่าเยอรมนี ประกอบกับหม่อมเอลิซาเบธ พระชายา ก็เป็นชาวเยอรมันด้วย ดังนั้น จึงทรงโปรดแบบบ้านสไตล์เยอรมัน ทั้งนี้ เบเกอแลงยังเป็นผู้ออกแบบวังกรมพระจันทบุรีนฤนาถ ที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา และอาคารที่ปัจจุบันใช้เป็นพิพิธภัณฑ์พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

เหตุที่วังแห่งนี้มีนามว่าวังวิทยุ เพราะตั้งอยู่บนถนนวิทยุ แต่หากจะย้อนประวัติของวังไปตั้งแต่แรกเริ่มโดยได้เกร็ดประวัติที่แท้จริง ก็ต้องเรียนถามจากหม่อมราชวงศ์ปรียนันทนา รังสิต นันดาในสมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร โดยปัจจุบัน ม.ร.ว. ปรียนันทนา  รังสิต เป็นผู้มีอำนาจบริหารจัดการวังวิทยุ

ม.ร.ว. ปรียนันทนา รังสิต เป็นธิดาของหม่อมเจ้าปิยะรังสิต รังสิต กับ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต โดย ม.ร.ว. ปรียนันทนา เล่าให้ฟังว่า วังหลังนี้เป็นวังที่สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ทรงให้สร้างขึ้น หลังจากทรงขายที่ดินหลายร้อยไร่จากคลองรังสิต เพราะทรงเห็นว่าน่าจะต้องมีที่อยู่สำหรับพระองค์และพระชายาในเขตที่ไม่ไกลจากตัวเมืองมากนั้น แต่อันที่จริงบริเวณแห่งนี้เมื่อ 100 กว่าปีก่อน ก็ต้องถือว่าอยู่ในเขตพระนครก็จริง แต่ก็เป็นเขตที่ห่างไกลจากเขตพระบรมมหาราชวังพอประมาณ ในยุคนั้นรอบๆ วังแห่งนี้รายล้อมไปด้วยทุ่งนา มีบ้านเรือนของผู้คนไม่มากมายนัก ครั้นเมื่อทรงดูพื้นที่แล้วทรงพอพระทัย จึงทรงซื้อที่ดินกว่า 20 ไร่ แล้วทรงให้ขุดดินทำสระน้ำ เพราะว่าทรงต้องการดินไปทำเป็นเนินเพื่อสร้างวัง

เมื่อสร้างวังเสร็จเรียบร้อยแล้ว วังแห่งนี้ได้เป็นที่พบปะสังสรรค์ของผู้คนที่สนิทสนมกับ สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร และยังเป็นวังที่พระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงเคยเสด็จไปทรงพบปะกันอีกด้วย สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทรทรงสนิทสนมกับพระราชโอรส พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5 ที่ประสูติแต่สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเวที ด้วยเหตุเพราะ เมื่อพระชนมายุได้ 12 วัน เจ้าจอมมารดา ม.ร.ว. เนื่อง ถึงแก่อนิจกรรม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงอุ้มพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ ไปพระราชทานแด่สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี (พระราชอิสริยยศในขณะนั้น ต่อมาในรัชสมัยรัชกาลที่ 8 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เฉลิมพระนามาภิไธยเป็นสมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า) แล้วตรัสว่า "ให้มาเป็นลูกแม่กลาง"

สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงชุบเลี้ยงพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ และพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิธ ดุจดังพระราชโอรส พระราชธิดาแท้ๆ ของพระองค์ จึงทรงเติบโตในพระตำหนักสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และทรงสนิทสนมกับพระราชราชโอรส และพระราชธิดาในสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้ามากเป็นพิเศษ

เมื่อพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ ทรงเจริญพระชนม์ได้ประมาณ 14 พรรษา รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เสด็จไปศึกษาต่อในประเทศยุโรป โดยทรงไปศึกษาที่ประเทศเยอรมนี ทรงศึกษาชั้นมัธยมที่่โรงเรียนฮัลเบอร์สตัด แล้วทรงเข้าศึกษาต่อ ณ มหาวิทยาลัยเมืองไฮเดิลแบร์ก ในปี พ.ศ. 2447

อันที่จริง วังแห่งแรกของสมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร คือวังไม้ ตั้งอยู่ ณ ถนนหลวง ตรงข้ามวัดเทพศิรินทราวาส พระราชทานที่ดินโดยรัชกาลที่ 5 ด้วยทรงเห็นว่าวังของพระเจ้าลูกเธอ พระองค์นี้สมควรอยู่ใกล้กับวังของพระองค์เจ้าสายสนิทวงษ์ (เสด็จตาของพระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์) ครั้นรัชสมัยรัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สร้างตำหนักไม้พระราชทาน เมื่อสร้างเสร็จแล้ว สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ก็ทรงพาหม่อมเอลิซาเบธมาอยู่ด้วย ซึ่งวังไม้แห่งนี้คือที่ประสูติของหม่อมเจ้าปิยะรังสิต เมื่อ 25 ธันวาคม 2456

ต่อมาสมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ทรงเตรียมการสร้างวังแห่งใหม่ หลังจากทรงซื้อที่ดินริมถนนวิทยุ ไว้ตั้งแต่ปี 2464 วังวิทยุสร้างเสร็จในปี 2468 แล้วทรงฉลองวังใหม่วันที่ 12 พฤศจิกายน 2468 ซึ่งเป็นวันคล้ายวันประสูติครบ 40 พรรษา

สมเด็จฯ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ทรงสร้างวังวิทยุเป็นทั้งที่ประทับ และจัดแสดงศิลปะโบราณวัตถุที่ทรงสะสมไว้ ทรงออกแบบตกแต่งภายในวังด้วยพระองค์เอง ทรงให้สถาปนิกทำผนังอาคารให้หนาเป็นพิเศษ เพื่อป้องกันความชื้นจากภายนอก และเพื่อให้อุณหภูมิภายในไม่เปลี่ยนแปลงมากนัก เพราะทรงเก็บรักษางานศิลปะต่าง ๆ ทั้งภาพเขียน ตู้พระธรรมลายรดน้ำ ฉากลายรดน้ำ และประติมากรรม รวมถึงงานศิลปะจากยุโรปที่ทรงสะสมไว้เมื่อครั้งเสด็จไปศึกษาในประเทศเยอรมนี

เสด็จในกรมฯ สิ้นพระชนม์ ปี 2494 จากนั้นหม่อมเจ้าปิยะรังสิต และพระชายา คือหม่อมเจ้าวิภาวดี รัชนี (พระอิสริยยศในขณะนั้น) ประทับในวังวิทยุสืบต่อมา ทั้งนี้ปัจจุบันวังวิทยุอยู่ในกรรมสิทธิ์ของทายาทของหม่อมเจ้าปิยะรังสิต โดยผู้มีอำนาจดูแลบริหารวังวิทยุคือหม่อมราชวงศ์ปรียนันทนา รังสิต ซึ่งตั้งใจเก็บรักษาวังแห่งนี้ไว้ให้อยู่ในสภาพดีที่สุด เพื่อเป็นแหล่งศึกษาและอนุรักษ์ด้านศิลปะ โบราณวัตถุและโบราณคดี และเพื่อเทิดพระเกียรติบรรพบุรุษสายราชสกุลรังสิต

เฉลิมชัย ยอดมาลัย, ลฎาภา ทิวะสิงห์และ ปาริชาติ ชำนิบรรณการ....เรื่อง ชัยสิทธิ์ รอดทอง...ภาพ