ไวรัสตับอักเสบเอและไวรัสตับอักเสบบี เป็นโรคติดเชื้อที่ส่งผลต่อตับ แต่มีช่องทางการติดต่อและความรุนแรงแตกต่างกัน โดยไวรัสตับอักเสบเอติดต่อผ่านอาหาร น้ำ หรือสิ่งปนเปื้อน มักเป็นการติดเชื้อเฉียบพลันและไม่กลายเป็นโรคเรื้อรัง ขณะที่ไวรัสตับอักเสบบีติดต่อผ่านเลือด สารคัดหลั่ง หรือจากแม่สู่ลูก และอาจพัฒนาเป็นการติดเชื้อเรื้อรัง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะตับแข็งและมะเร็งตับได้ การตรวจเลือดและการรับวัคซีนตามความเหมาะสมจึงมีบทบาทสำคัญในการป้องกันและลดความเสี่ยงในระยะยาว

นพ. สุขประเสริฐ จุฑากอเกียรติ

นพ. สุขประเสริฐ จุฑากอเกียรติ  อายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหาร โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล อธิบายว่า ไวรัสตับอักเสบเอและไวรัสตับอักเสบบีเป็นเชื้อไวรัสคนละชนิด แม้จะส่งผลต่อตับเหมือนกัน แต่มีช่องทางการแพร่เชื้อ ลักษณะการดำเนินโรค และความเสี่ยงระยะยาวแตกต่างกัน โดยไวรัสตับอักเสบเอมักเกี่ยวข้องกับสุขอนามัยด้านอาหารและน้ำ ส่วนไวรัสตับอักเสบบีมีความเกี่ยวข้องกับเลือด สารคัดหลั่ง และการถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกมากกว่า การทำความเข้าใจความแตกต่างของโรคทั้งสองชนิดจึงช่วยให้สามารถประเมินความเสี่ยงและเลือกวิธีป้องกันได้เหมาะสมยิ่งขึ้น

ไวรัสตับอักเสบเอ ติดต่อจากอะไร

ไวรัสตับอักเสบเอเป็นโรคติดเชื้อที่มักแพร่กระจายผ่านการรับประทานอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ รวมถึงการสัมผัสเชื้อจากมือหรือสิ่งของที่ไม่สะอาด โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีสุขอนามัยไม่เหมาะสม หรือสถานที่ที่มีผู้คนอยู่รวมกันจำนวนมาก เช่น หอพัก ค่ายทหาร โรงเรียน หรือแหล่งท่องเที่ยวที่มีการใช้ภาชนะหรืออาหารร่วมกัน

หลังได้รับเชื้อ ผู้ป่วยมักเริ่มมีอาการภายในประมาณ 2–6 สัปดาห์ อาการที่พบได้ เช่น ไข้ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดท้องบริเวณชายโครงขวา ปัสสาวะสีเข้ม ตาเหลือง หรือผิวเหลือง ซึ่งเป็นอาการของภาวะดีซ่าน

แม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักหายได้เอง แต่บางกลุ่มอาจมีความเสี่ยงต่อการเกิดอาการรุนแรงมากกว่าคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคตับเรื้อรังอยู่เดิม หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งอาจเกิดภาวะตับอักเสบรุนแรงและจำเป็นต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดจากแพทย์

ไวรัสตับอักเสบบี ติดต่อจากอะไร

ไวรัสตับอักเสบบีสามารถติดต่อผ่านเลือดและสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน รวมถึงการถ่ายทอดจากมารดาสู่ทารกระหว่างการคลอด ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการติดเชื้อตั้งแต่วัยเด็ก

ความสำคัญของไวรัสตับอักเสบบีอยู่ที่การติดเชื้ออาจพัฒนาเป็นภาวะเรื้อรังได้ โดยเฉพาะผู้ที่ได้รับเชื้อตั้งแต่แรกเกิดหรือในวัยเด็ก ซึ่งมีโอกาสเกิดการติดเชื้อเรื้อรังสูงกว่าช่วงวัยอื่น เมื่อเกิดการอักเสบของตับอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจส่งผลให้เกิดพังผืดในตับ พัฒนาไปสู่ภาวะตับแข็ง และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งตับในอนาคตได้

ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังจำนวนมากอาจไม่มีอาการในระยะแรก แต่เมื่อการทำงานของตับเริ่มลดลง อาจพบอาการผิดปกติ เช่น อ่อนเพลียง่าย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือท้องโตจากการมีน้ำในช่องท้อง ซึ่งควรได้รับการประเมินจากแพทย์โดยเร็ว

การวินิจฉัยไวรัสตับอักเสบเอและบี

การวินิจฉัยไวรัสตับอักเสบเอและบีทำได้ด้วยการตรวจเลือด เพื่อประเมินชนิดของการติดเชื้อ ภูมิคุ้มกัน และความรุนแรงของโรค

ไวรัสตับอักเสบเอ (HAV) แพทย์อาจตรวจหา Anti-HAV IgM เพื่อยืนยันการติดเชื้อเฉียบพลัน ไวรัสตับอักเสบบี (HBV) การตรวจที่สำคัญ ได้แก่ HBsAg เพื่อยืนยันว่ามีการติดเชื้อ, Anti-HBs เพื่อประเมินว่ามีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบบีหรือไม่, HBV DNA เพื่อวัดปริมาณไวรัสในเลือด รวมถึงการตรวจการทำงานของตับ และอัลตราซาวด์ตับ เพื่อช่วยประเมินสภาพตับและติดตามความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

แนวทางการรักษาไวรัสตับอักเสบเอและบี

ไวรัสตับอักเสบเอ ส่วนใหญ่รักษาตามอาการ โดยเน้นการพักผ่อน ดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่เหมาะสม และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์หรือยาที่อาจส่งผลต่อตับ

ไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง แพทย์จะพิจารณาการรักษาตามผลตรวจและสภาพตับของผู้ป่วยแต่ละราย หากมีข้อบ่งชี้ อาจรักษาด้วยยาต้านไวรัสระยะยาว โดยมีเป้าหมายเพื่อควบคุมปริมาณไวรัส ชะลอความเสียหายของตับ และลดความเสี่ยงต่อภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับในอนาคต

วัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบเอและบี

วัคซีนเป็นหนึ่งในวิธีสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเอและบี โดยเฉพาะในผู้ที่มีความเสี่ยงสูง หรือผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อโรค

วัคซีนไวรัสตับอักเสบเอ โดยทั่วไปฉีด 2 เข็ม ห่างกันประมาณ 6–12 เดือน ช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกันและลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องเดินทางไปยังพื้นที่เสี่ยง ผู้ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับอาหาร ผู้ที่มีโรคตับเรื้อรัง หรือผู้ที่ตรวจแล้วพบว่ายังไม่มีภูมิคุ้มกัน

วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี โดยทั่วไปฉีด 3 เข็ม ตามกำหนดเดือนที่ 0, 1 และ 6 หลังฉีดครบควรตรวจ Anti-HBs เพื่อประเมินว่าร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันเพียงพอหรือไม่ โดยเฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ที่ยังไม่เคยได้รับวัคซีนหรือได้รับไม่ครบ บุคลากรทางการแพทย์ ผู้ที่อยู่ร่วมบ้านกับผู้ติดเชื้อ ผู้ที่มีโรคตับเรื้อรัง หรือผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการสัมผัสเลือดและสารคัดหลั่ง

ทั้งนี้ ไวรัสตับอักเสบเอและไวรัสตับอักเสบบีแม้ส่งผลต่อตับเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างทั้งด้านช่องทางการติดต่อ การดำเนินโรค และผลกระทบในระยะยาว การเข้าใจความเสี่ยงของตนเอง การตรวจประเมินเมื่อมีความเสี่ยงหรือข้อบ่งชี้ รวมถึงการรับวัคซีนตามความเหมาะสม จึงเป็นส่วนสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อและดูแลสุขภาพตับในระยะยาว