ตื่นไปถึงรัฐคาเรนนี หลังมาประชุมกับภาคสิ่งแวดล้อมที่เชียงใหม่ ล่าสุดสภาบริหารราชการส่วนภูมิภาคแห่งรัฐคาเรนนี ออกคำเตือนห้ามดื่มน้ำจากแม่น้ำสาละวินและลำคลองโมโล ซึ่งไหลผ่านรัฐกะเหรี่ยง เนื่องจากมีปริมาณสารหนูสูง

26 กุมภาพันธ์ 2569 เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ สภาบริหารราชการส่วนภูมิภาคแห่งรัฐคาเรนนี จ.ลอยก่อว์ สหภาพเมียนมา ได้ออกมาประกาศห้ามชาวคาเรนนี ที่อาศัยอยู่ติดแม่น้ำสาละวิน ที่ติดระหว่างรัฐคาเรนนี กับรัฐกะเหรี่ยง และแม่น้ำในคลองโมโล ที่ไหลจากสาละวินไปในรัฐกะเหรี่ยง ห้ามดื่มน้ำในแม่น้ำสาละวินโดยเด็ดขาด เนื่องจากมีการตรวจพบสารพิษเจือปนในแม่น้ำสาละวินในระดับที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพของประชาชนโดยตรง

ทั้งในห้วงระหว่างวันที่ 18 ถึง 24 ธันวาคม 2568 สภาบริหารราชการส่วนภูมิภาคแห่งรัฐคาเรนนี และภาควิชาสิ่งแวดล้อมศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้ร่วมกันเก็บและวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำจาก 10 จุดตามแนวแม่น้ำสาละวินตอนบน (ชายแดนฉาน-กะเหรี่ยง) แม่น้ำสาละวินตอนกลาง และแม่น้ำสาละวินตอนล่าง (ชายแดนกะเหรี่ยง-กะเหรี่ยง/เกาะทูเล) และ 1 จุดในลำคลองโมโล ซึ่งทั้งหมดไหลผ่านรัฐกะเหรี่ยง

จากการทดสอบในห้องปฏิบัติการ พบว่าปริมาณสารหนูในน้ำสูงกว่ามาตรฐานสากลที่ (0.01) มก./ลิตร และอยู่ในช่วง (0.042) มก./ลิตร ถึง (0.096) มก./ลิตร ในทำนองเดียวกัน จากการทดสอบในห้องปฏิบัติการของแม่น้ำโมโล พบว่าปริมาณสารหนูสูงกว่ามาตรฐานสากลที่ (0.01) มก./ลิตร และอยู่ในช่วง (0.553) มก./ลิตร

สารหนูมีอยู่ตามธรรมชาติในหินและแร่ธาตุ เมื่อมีการขุดหินและแร่ธาตุเหล่านี้ สารหนูอาจละลายในน้ำหรืออากาศ หรืออาจถูกปล่อยออกมา ปัจจุบันเรารู้ว่าระดับสารหนูในอุตสาหกรรมเหล่านี้สูงขึ้นเนื่องจากสารเคมีที่ใช้ในอุตสาหกรรมเหล่านี้ เช่น การทำเหมืองทองคำ การทำเหมืองตะกั่ว และการขุดดิน จากนั้นสารหนูจะไหลลงสู่ลำธารและท่อระบายน้ำ และผสมกับน้ำในลำธารและท่อระบายน้ำ เราอาจกล่าวได้ว่าระดับสารหนูสามารถเพิ่มขึ้นได้จากการทำเหมือง การทำเหมืองทองคำ และการขุดดิน อีกประการหนึ่งคือสารหนูมีอยู่ตามธรรมชาติในหินและแร่ธาตุ และสารหนูอาจถูกปล่อยออกมาสู่ลำธารและท่อระบายน้ำจากอุตสาหกรรมเหมืองแร่ ดังนั้น ปริมาณสารหนูในน้ำของแม่น้ำสาละวินและลำคลองโมโลจึงสูงกว่าระดับที่เป็นพิษซึ่งเป็นอันตรายต่อสุขภาพถึง 4 ถึง 553 เท่า

การดื่มน้ำที่ปนเปื้อนสารหนูโดยตรง การใช้ในการประกอบอาหาร การใช้ในการปลูกข้าวและพืชผลทางการเกษตร การรับประทานสัตว์น้ำในน้ำที่ปนเปื้อน และการสัมผัสกับน้ำที่ปนเปื้อน อาจทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย ปวดเกร็ง ฯลฯ ในระยะสั้น

ในทำนองเดียวกัน ในระยะยาว กล่าวกันว่าอาจทำให้เกิดมะเร็งตับ มะเร็งปอด มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ มะเร็งผิวหนัง โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน โรคระบบทางเดินหายใจ และความผิดปกติทางระบบประสาทและพัฒนาการ รวมถึงความบกพร่องทางความจำในเด็ก

ดังนั้น จึงแนะนำว่าไม่ควรดื่มน้ำจากแม่น้ำสาละวินและลำคลองโมโลโดยตรง หรือใช้ประกอบอาหาร และควรล้างน้ำจากแม่น้ำสาละวินและลำคลองโมโลด้วยน้ำสะอาดหลังจากใช้งานแล้ว สภาบริหารชั่วคราวแห่งรัฐกะเหรี่ยงได้ออกแถลงการณ์ว่า สัตว์น้ำ (ปลา หอยทาก กุ้ง เต่า ฯลฯ) จากแม่น้ำสาละวินไม่ควรนำมาปรุงหรือรับประทาน และหากจำเป็นต้องรับประทาน ห้ามรับประทานหัวและเครื่องใน และห้ามรับประทานสัตว์น้ำใด ๆ จากลำคลองโมโลโดยเด็ดขาด

คำแนะนำนี้มีผลบังคับใช้จนกว่าจะมีการออกคำแนะนำฉบับแก้ไข และขอให้ประชาชนปฏิบัติตามและให้ความร่วมมือกับมาตรการด้านสุขภาพเพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพแข็งแรงและมีชีวิตที่ดี สภาบริหารชั่วคราวแห่งรัฐกะเหรี่ยงร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุข องค์กรภาคประชาสังคม องค์กรระหว่างประเทศ และนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง จะทำการเก็บตัวอย่างน้ำ ตัวอย่างพืชผล ตัวอย่างสัตว์น้ำ ตัวอย่างดิน และตัวอย่างดินในรัฐ เพื่อดำเนินการทดสอบและควบคุม

ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2568 จะมีการตรวจสอบความเป็นพิษของสารหนูในแม่น้ำสาละวินฝั่งไทย เราได้ทำการตรวจสอบมาแล้วสามหรือสี่ครั้ง และพบว่าแม่น้ำสาละวินมีระดับสารหนูสูง จากการตรวจสอบของไทยพบว่าแม่น้ำสาละวินมีระดับสารหนูสูงมาตั้งแต่กลางปี พ.ศ. 2567 นั่นเป็นเหตุผลที่เราได้ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยได้รวบรวมเทคโนโลยีและข้อมูล รวมถึงเก็บตัวอย่างน้ำไปตรวจสอบที่เชียงใหม่ พบว่าระดับสารหนูในบริเวณแม่น้ำสาละวิน ชายแดนรัฐฉาน-กะเหรี่ยง สูงกว่าปกติถึง 4-9 เท่าในหลายจุด นอกจากนี้ยังพบว่ามีระดับสารหนูสูงมากในเกาะโมโลกไกด้วย