หากมีคนตั้งคำถามว่า "ในอีก 24 ปีข้างหน้า หรือปี ค.ศ. 2050 กรุงเทพมหานครจะจมน้ำจริงหรือไม่?" คำตอบที่ได้รับคงแตกออกเป็นสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งอาจเชื่อว่า "จริง" เพราะเห็นภาพพื้นที่ชายฝั่งถูกน้ำทะเลกัดเซาะอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่อีกฝั่งอาจมองว่า "ไม่จริง" และเป็นเพียงการสร้างความตื่นตระหนก

อย่างไรก็ตาม เมื่อสืบค้นลึกลงไปถึงต้นตอของข่าว งานวิจัย ตลอดจนข้อมูลจากหน่วยงานรัฐ จะพบว่าคำตอบของเรื่องนี้มีความซับซ้อนกว่าที่คิด ทั้งนี้ บทความนี้ไม่ได้มีเจตนาโต้แย้งเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) เพราะข้อเท็จจริงที่ว่าโลกกำลังร้อนขึ้น ระดับน้ำทะเลกำลังสูงขึ้น และกรุงเทพฯ เป็นหนึ่งในเมืองชายฝั่งที่เปราะบางที่สุดในโลกนั้น เป็นสิ่งที่ไม่มีใครปฏิเสธได้

1. ที่มาของหมุดหมาย "ปี 2050"

ตัวเลข "ปี 2050" (พ.ศ. 2593) หรือในอีก 24 ปีข้างหน้านั้น ไม่ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาลอยๆ แต่เป็นช่วงเวลาที่องค์กรระดับโลกด้านภูมิอากาศ เช่น คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) ใช้เป็น "หมุดหมายสำคัญ" ในการประเมินผลกระทบจากภาวะโลกร้อน

ด้วยเหตุนี้ หลายฝ่ายจึงนำตัวเลขดังกล่าวมาขยายความจนเกิดเป็นวาทกรรม "กรุงเทพฯ จะจมน้ำ" ซึ่งข่าวนี้ไม่ได้เกิดจากการเดาสุ่ม แต่มีฐานข้อมูลจากการศึกษาที่ชี้ให้เห็นว่า ระดับน้ำทะเลโลกมีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจากภาวะโลกร้อน ทำให้เมืองชายฝั่งและพื้นที่ลุ่มปากแม่น้ำเจ้าพระยามีความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบอย่างหนักในอนาคต

2. วิกฤตซ้อนวิกฤต: 2 ปัญหาใหญ่ที่กรุงเทพฯ กำลังเผชิญ

เมื่อพูดถึงกรุงเทพฯ หลายคนมักกังวลแค่เรื่อง "น้ำทะเลหนุนสูง" แต่ในความเป็นจริง เมืองหลวงของเรากำลังเผชิญกับ 2 ปัจจัยสำคัญที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ได้แก่:

• ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นจากภาวะโลกร้อน: อุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นส่งผลให้ธารน้ำแข็งละลายและระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นเรื่องที่งานวิจัยทั่วโลกยืนยันตรงกัน สำหรับระดับน้ำทะเลในอ่าวไทย ข้อมูลชี้ให้เห็นถึงแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจน แต่งานศึกษาแต่ละชิ้นก็ใช้ช่วงเวลาและวิธีการวิเคราะห์ที่ต่างกัน การนำตัวเลขมาเปรียบเทียบจึงต้องทำอย่างระมัดระวังและเข้าใจข้อจำกัด
• ปัญหาแผ่นดินทรุดตัว: ในอดีตกรุงเทพฯ ทรุดตัวอย่างรวดเร็วจากการสูบน้ำบาดาลเกินขนาด แม้ปัจจุบันจะมีมาตรการควบคุมจนอัตราการทรุดตัวลดลงมากแล้ว แต่เมื่อรวมกับปัจจัยแรก กรุงเทพฯ จึงกลายเป็นพื้นที่ที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกจับตามอง ถึงกระนั้น การมี "ความเสี่ยงสูง" ก็ไม่ได้แปลว่า "กรุงเทพฯ จะต้องจมน้ำทั้งเมืองในปี 2050" เสมอไป

3. ความน่ากังวลที่แท้จริง: "การขาดจิ๊กซอว์ภาพรวมระดับชาติ"

สิ่งที่น่ากังวลที่สุดไม่ใช่การฟันธงว่าเมืองจะจมหรือไม่จม แต่คือการที่ประเทศไทย "ยังไม่มีการศึกษาระดับชาติที่เป็นเอกภาพและรอบคอบ" แม้เราจะมีงานวิจัยที่มีคุณค่ามากมาย แต่ส่วนใหญ่ยังเป็นการศึกษาแบบแยกส่วน (เช่น ศึกษาเรื่องน้ำทะเล แผ่นดินทรุด หรือน้ำบาดาลแยกจากกัน) ในขณะที่ประเทศชาติต้องการการบูรณาการข้อมูลจากทุกศาสตร์เข้าด้วยกัน เพื่อประเมินความเสี่ยงในภาพรวมได้อย่างแม่นยำ

4. เราควรกังวลหรือไม่ และควรรับมืออย่างไร?

คำตอบคือ "ควรกังวล แต่ต้องกังวลอย่างมีข้อมูล" เราไม่ควรตื่นตระหนกไปตามข่าวลือ แต่ในขณะเดียวกันก็ต้องไม่เพิกเฉยต่อคำเตือนของนักวิทยาศาสตร์

สิ่งสำคัญคือการเข้าใจความเสี่ยงอย่างถูกต้องและบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ หากมองดูเมืองชายฝั่งระดับโลกอย่าง เนเธอร์แลนด์ สิงคโปร์ ลอนดอน หรือเวนิส จะเห็นว่าพวกเขาไม่ได้รอให้เมืองจมน้ำก่อนแล้วค่อยหาวิธีแก้ แต่พวกเขาเริ่มต้นศึกษาและวางแผนล่วงหน้านับสิบปี

5. ข้อเสนอแนะเชิงรุกต่อรัฐบาล

หากความเสี่ยงที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลจะได้รับผลกระทบมีนัยสำคัญ รัฐบาลต้องไม่รอให้ปัญหาเกิดแล้วค่อยแก้ แต่ควรเร่งจัดทำ "การศึกษาระดับชาติแบบบูรณาการ" โดยดึงผู้เชี่ยวชาญจากทุกสาขา ทั้งสมุทรศาสตร์ ธรณีวิทยา วิศวกรรม อุทกวิทยา เศรษฐศาสตร์ และการวางผังเมือง มาร่วมกันหาคำตอบใน 3 ประเด็นหลัก ดังนี้:

1. ประเมินระดับความเสี่ยง: กรุงเทพฯ และปริมณฑลจะได้รับผลกระทบมากน้อยเพียงใดในอีก 20-50 ปีข้างหน้า?
2. ทางเลือกในการป้องกัน: หากมีความเสี่ยงสูง เรามีมาตรการลดผลกระทบอะไรบ้าง? แต่ละแนวทางมีข้อดี ข้อจำกัด และมีความคุ้มค่าอย่างไร?
3. กรอบเวลาในการดำเนินงาน: ควรเริ่มลงมือตั้งแต่เมื่อใด? เพื่อให้สามารถรับมือได้ทันท่วงทีก่อนที่ปัญหาจะรุนแรงเกินเยียวยา

บทสรุป

บทความนี้ไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อยืนยันว่ากรุงเทพฯ จะจมน้ำ หรือเพื่อปฏิเสธว่าข่าวลือทั้งหมดไม่เป็นความจริง แต่ประเด็นนี้มีความสำคัญเกินกว่าจะตัดสินจากข่าวที่แชร์ต่อกันมาเพียงผิวเผิน

สิ่งที่ประเทศต้องการมากที่สุดในเวลานี้ ไม่ใช่ความตื่นตระหนกหรือการด่วนสรุป แต่คือ "การตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลและหลักฐานที่ครบถ้วน" เพราะหากความเสี่ยงมีอยู่จริง การเริ่มศึกษาและเตรียมพร้อมตั้งแต่วันนี้ ย่อมดีกว่าการปล่อยให้ถึงวันที่เราไม่มีเวลาพอที่จะปกป้องเมืองหลวงของเราอีกต่อไป

ขอบคุณข้อมูลทั้งหมดจาก ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์ - Dr.Samart Ratchapolsitte