คำถาม ขอทราบว่าในช่วงขาดน้ำนี้ จะมีผลกระทบต่อการเจริญเติบโต และผลผลิตพืชแค่ไหน อย่างไร

สิทธิ พงษ์ชม อ.บรรพตพิสัย จ.นครสวรรค์

คำตอบ การเจริญเติบโตและผลผลิตของพืชที่ปลูกในดิน ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์สูง อาจลดลงอย่างมากเพียงพืชขาดน้ำเล็กน้อย หรือขาดน้ำระยะใดระยะหนึ่งของการเจริญเติบโตเท่านั้น ตรงกันข้ามพืชที่ปลูกในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำกว่า การขาดน้ำเพียงเล็กน้อย อาจไม่กระทบกระเทือนต่อผลผลิตเลย

นักวิชาการในต่างประเทศได้ทำการศึกษาและวิจัย พบว่า ช่วงระยะการเจริญเติบโตของพืช ซึ่งขาดน้ำมีความสำคัญอย่างมากต่อผลผลิตพืช ได้แก่ ช่วงต่อระหว่างระยะการเจริญเติบโตทางต้นและใบ และระยะที่พืชออกดอก หรือช่วงที่พืชกำลังเริ่มสร้างช่อดอก หรือผสมเกสร หากพืชขาดน้ำช่วงนี้ ผลผลิตจะลดลงมาก ทั้งนี้ สาเหตุใหญ่มาจากเมล็ดลีบ หรือไม่ติดเมล็ดนักวิชาการเกษตร จากกรมวิชาการเกษตรได้เคยรายงานว่า ข้าวโพดที่ได้รับน้ำเต็มที่จะให้ผลผลิต 1,392 กก./ไร่ แต่ถ้าปล่อยให้ข้าวโพดขาดน้ำเพียงแค่เหี่ยวระยะสั้นๆ ในช่วงที่ข้าวโพดกำลังออกใหม่ผลผลิตลดลงเหลือ 1,376 กก./ไร่และเมื่อปล่อยให้ข้าวโพดเหี่ยวในช่วงนี้ต่อไปอีก 6-8 วัน ผลผลิตลดลงเหลือเพียง 800 กก./ไร่ เท่านั้น การทดลองเดียวกันนี้ ยังพบว่า ถ้ามีการให้น้ำเฉพาะช่วงข้าวโพดออกดอกตัวผู้ แต่ระยะอื่นๆ ขาดน้ำ จะได้ผลผลิตถึง 960 กก./ไร่ การทดลองนี้ แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของระยะการเจริญเติบโตของพืช และระยะเวลาในการขาดน้ำต่อความเสียหายที่จะเกิดขึ้นกับผลผลิต

นอกจากนี้ การตอบสนองของพืชแต่ละชนิดต่อการขาดน้ำนั้น พบว่า ไม่เหมือนกัน บางพืชเมื่อกระทบแล้ง หรือฝนทิ้งช่วงแล้ว ผลผลิตจะลดลงอย่างมาก ขณะที่บางพืชลดลงเล็กน้อย การที่มีน้ำชลประทานเสริมในขณะฝนทิ้งช่วง บางครั้งทำให้ผลผลิตพืชเพิ่มขึ้นอย่างมากตัวอย่าง เคยมีการทดลองในประเทศอินเดีย พบว่า การให้น้ำเสริมเพียง 5 เซนติเมตร ในช่วงฝนแล้งสามารถเพิ่มผลผลิตของพืชต่างๆ ได้ เช่น ทานตะวัน เพิ่ม 32% ข้าวโพด เพิ่ม 95% ข้าวฟ่างเพิ่ม 106% เป็นต้นสำหรับความเสียหายต่อผลผลิต เมื่อพืชขาดน้ำ ในช่วงระยะการเจริญเติบโตต่างๆ

ตัวอย่างเช่น

-ข้าวโพด หากมีการขาดน้ำช่วงของการเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ ผลผลิตจะลดลง 25% หากขาดน้ำช่วงข้าวโพดออกดอกตัวผู้ ออกไหม หรือเริ่มสร้างเมล็ด ผลผลิตจะลดลง 50%

-ข้าวฟ่าง หากมีการขาดน้ำช่วงของการเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ ผลผลิตจะลดลง 25% หากขาดน้ำช่วงตั้งท้อง ผลผลิตจะลดลง 36% ช่วงออกช่อ-เริ่มสร้างเมล็ด ผลผลิตจะลดลง 45% ช่วงหลังสร้างเมล็ด ผลผลิตจะลดลง 25%

-ข้าว หากมีการขาดน้ำช่วงของการเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ ผลผลิตจะลดลง 17% หากขาดน้ำช่วงสร้างรวงอ่อน-รวงแก่เต็มที่ ผลผลิตจะลดลง 30%

-ฝ้าย หากมีการขาดน้ำช่วงเริ่มออกดอก ผลผลิตจะลดลง 21% ออกดอกเต็มที่ ผลผลิตจะลดลง 32% ช่วงหลังๆ ของการออกดอก ผลผลิตจะลดลง 20%

-ถั่วเหลือง หากมีการขาดน้ำช่วงของการเจริญเติบโตทางลำต้นและใบ ผลผลิตจะลดลง 12%

เริ่มออกดอก-ออกดอกเต็มที่ ผลผลิตจะลดลง 24% ช่วงหลังๆ ของการออกดอก-เริ่มติดฝัก ผลผลิตจะลดลง 35% ช่วงหลังๆ ของการติดฝัก-ฝักแก่เต็มที่ ผลผลิตจะลดลง 13%

การปลูกพืช จึงต้องให้ได้รับน้ำอย่างเพียงพอและเหมาะสมตามระยะเวลาที่ต้องการ สภาพการปลูกพืชที่อาศัยน้ำฝนตามดูกาลเพียงอย่างเดียว อาจมีโอกาสที่พืชจะขาดน้ำในระยะใดระยะหนึ่งได้มาก เช่นเมื่อประสบกับปัญหาฝนทิ้งช่วงจนพืชขาดน้ำนแรงจนกระทั่งตายได้ หรือหากฝนตกมากเกินไปจนทำให้เกิดน้ำท่วมขังจนต้นพืชเหี่ยวเฉา เนื่องจากรากขาดอากาศจนกระทั่งตายได้เช่นกัน ดังนั้น น้ำ จึงมีความสำคัญต่อการเจริญเติบโตต่อพืชและผลผลิตอย่างมาก

นาย รัตวิ