ขณะนี้พบ “ช้างเร่ร่อน” เกลื่อนพื้นที่ อ.เมืองสุรินทร์ เป็นช้างมรดกตกทอดต่อกันมา ปัจจุบันมีบางส่วนที่ถูกนายทุนซื้อไปทำงานตามปางช้างในฤดูการท่องเที่ยวแต่เมื่อนักท่องเที่ยวลดลง เศรษฐกิจตกต่ำก็จะนำช้างคืนถิ่นสุรินทร์บ้านเกิด เพื่อความอยู่รอดของช้างและคน ควาญช้างต้องนำช้างออกมาเดินเร่ร่อน ขายอ้อย ตามท้องถนนสถานที่ท่องเที่ยว ทั่วเมืองสุรินทร์ “ช้างเร่ร่อน” ขอเศษเงินแลกอาหาร ไม่ต่างอะไรกับการขอทาน

ทั้งๆ ที่มี “กฎหมาย” เกี่ยวข้องกับการนำช้างมาเร่ร่อนอยู่มากมาย เช่น ในกรุงเทพฯ มีความผิดตาม พ.ร.บ.รักษา ความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ.2535 การนำช้างมาเร่ร่อนและใช้งานที่ไม่เหมาะสมเป็นการกระทำผิดกฎหมายหลายฉบับ เกี่ยวข้องกับหลายหน่วยราชการ เช่น พ.ร.บ.สัตว์พาหนะ พ.ศ.2482, พ.ร.บ.การสาธารณสุข พ.ศ.2535, พ.ร.บ.ทางหลวง พ.ศ.2535, พ.ร.บ.จราจร ทางบก พ.ศ.2522, พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ.2535, พ.ร.บ.โรคระบาดสัตว์ พ.ศ.2499

แต่กลับปรากฏว่า ปัจจุบันยังไม่มีการบังคับใช้กฎหมาย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้แต่ฝันกลางอากาศ บิ๊กโปรเจกท์ขององค์กรปกรองส่วนท้องถิ่น ละลายงบประมาณมหาศาลกับการจ้างสื่อ โทรทัศน์ วิทยุ หนังสือพิมพ์ ประชาสัมพันธ์ แถมยัง อีเว้นท์ข่าว และจัดการถ่ายทอดสดผ่านทีวีช่องหนึ่ง งานเลี้ยงอาหารช้างที่อ้างว่า ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก ช้างอิ่มแค่วันเดียว แต่เอาเข้าจริงแล้ว “ช้างเร่ร่อน” ก็ยัง “เกลื่อนเมือง” เหมือนเดิม ต้องให้เด็กมานั่งถาม ช้างเลี้ยงคนหรือคนเลี้ยงช้าง “ปัญหาใหญ่” ของแท้! “ช้างเร่ร่อน” แก้ไม่ได้-ไม่ได้แก้จริง

ควาญช้างเร่ร่อน กล่าวว่า ตนและญาตินำช้างพลายทองพูน อายุ 3 ปี ตระเวนขายอ้อยถุงละ 20 บาท พอได้เงินแบ่งไปให้แม่ที่บ้านใช้และใช้เองบ้าง ตอนกลางคืนก็พากันนอนพักนอกเมืองสุรินทร์บ้าง หรือในเมืองสุรินทร์บ้าง

ชาวบ้านกล่าวว่า เวลาเห็นช้างเดินขอทาน ตนก็รู้สึกสงสารเลยช่วยซื้ออ้อยราคา 20 บาท ป้อนเป็นอาหารช้าง อ้อย 20 บาทช้างคงไม่อิ่มควาญช้างคงต้องตระเวนพาช้างเดินเร่ร่อนขายอ้อยไปเรื่อยๆ จ.สุรินทร์ เมืองของช้าง แต่กลับมีช้างออกมาเดินเร่ร่อนขอทานจำนวนมากก็รู้สึกสงสาร

กิติเมศวร์ รุ่งธนิเกียรติ

นายกิติเมศวร์ รุ่งธนิเกียรติ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ กล่าวว่า กรณีที่มีช้างเร่ร่อนจำนวนมากในเขตพื้นที่ จ.สุรินทร์ ในขณะนี้ เราต้องยอมรับความเป็นจริงว่า ช่วงหลังจากวันที่ 22 พ.ค. 2557 คณะ คสช. ประกาศยึดอำนาจการปกครองประเทศ ในเรื่องปัญหาช้างเร่ร่อนก็เป็นหนึ่งในนโยบายของรัฐบาล คสช. ที่ต้องการแก้ไขปัญหาช้างเร่ร่อนอย่างยั่งยืน เมื่อมีการประชุมที่สำนักนายกรัฐมนตรีก็ได้มีการพูดคุยกัน อบจ.สุรินทร์ได้นำเสนอที่จะพยายามแก้ไขปัญหาช้างเร่ร่อนอย่างยั่งยืน

ปัจจุบันโครงการโลกของช้าง (Elephant World) ซึ่ง อบจ.สุรินทร์ เป็นผู้ดำเนินการอยู่ ในศูนย์คชศึกษา มีช้างอยู่ประมาณ 100 กว่าเชือก และในขณะเดียวกันโครงการคชอาณาจักร มีช้างประมาณ 180 เชือก ดังนั้น ทั้ง 2 จุดของจังหวัดสุรินทร์มีช้างประมาณไม่ต่ำกว่า 270 เชือก และต้องยอมรับความเป็นจริงว่า อบจ.สุรินทร์ได้มีการจ่ายค่าดูแลช้างเชือกละหมื่นกว่าบาท และเราต้องยอมรับความเป็นจริงว่า มีมติ ครม.เมื่อปี 2555 ซึ่ง ครม.สัญจร ได้มีการสั่งการให้ทาง อบจ.สุรินทร์ และอนุมัติโครงการนำช้างคืนถิ่น ได้อนุมัติเงินเบื้องต้นเป็นเงิน  146 ล้าน แต่จนบัดนี้เงินยังไม่ได้สักบาท

ในส่วนการแก้ปัญหาช้างเร่ร่อนอย่างยั่งยืน อบจ.สุรินทร์ได้เสนอว่า ให้มีการนำช้างมาเป็นโปรดักส์หลังจากรัฐบาลไม่ได้สนับสนุนงบประมาณ และอีกส่วนหนึ่งจาก ช้าง อ.ชุมพลบุรี จ.สุรินทร์ก็มีการตั้งเงื่อนในที่ประชุมสำนักนายกรัฐมนตรี หมายความว่าโดยหลักการช้างออกมาเร่ร่อนจะต้องถูกจับ ชาวช้าง อ.ชุมพลบุรีร้องขอในการแก้ไขปัญหาช้างเร่ร่อนเบื้องต้น กรุงเทพฯ เขตปริมณฑลยืนยันจะไม่มีช้าง ที่ออกไปเร่ร่อน แต่ช้างก็จะมาอยู่ในส่วนภูมิภาค และความเป็นจริงช้างที่ไปอยู่ตามปางช้างต่างๆ ทั่วประเทศ มีจำนวนค่อนข้างเยอะ ปัญหาช้างเร่ร่อนในจ.สุรินทร์ ถ้าได้ดำเนินการและสำเร็จ  อบจ.สุรินทร์จะรับช้างอีก 80 เชือก ที่เร่ร่อนอยู่ข้างนอก หลังจากนั้นก็จะบังคับใช้กฎหมาย ในการนำจับและนำส่ง โดยให้รางวัลเชือกละ 10,000 บาท เพื่อนำมาอยู่ใน Elephant World

เพราะใน Elephant World จะมีการดูแลชีวิตความเป็นอยู่ของควาญช้าง ด้วยเงินหนึ่งหมื่นกว่าบาทต่อเดือน ปัจจุบันที่ยังไม่ได้มีการตั้งรางวัลนำจับช้างเร่ร่อน เพราะ อบจ.สุรินทร์ ได้มีการสำรองเงินไปกว่า 100 บาทแล้ว ตั้งแต่ปี พ.ศ.2555-ปัจจุบัน อบจ.สุรินทร์จ่ายทั้งหมดเลย และเมื่อปลายเดือนที่ผ่านมา พลอากาศเอกประจิน จั่นตอง รองนายกรัฐมนตรี ลงพื้นที่ จ.สุรินทร์ ทาง อบจ.สุรินทร์ได้นำเสนอโครงการ Elephant World ขึ้นมาให้เป็น World product

ตนอยากเรียนว่า ปัจจุบันมีการนำช้างเข้ามาในศูนย์คชศึกษา ช้างเร่ร่อนที่มาจ.สุรินทร์ จำนวนมากในขณะนี้ อาจเกิดจากปัญหาเศรษฐกิจ เราต้องยอมรับว่า ช้างสุรินทร์มีจำนวน 3,000 เชือก และอยู่ในพื้นที่ จ.สุรินทร์ จริงๆ 300-400 เชือก ดังนั้น ช้างทั้งหมดไปอยู่ตามปางช้างทั่วประเทศพอเศรษฐกิจไม่ดีช้างเลยต้องทะลักกลับบ้านเกิดมา ดังนั้น ก็ต้องยอมรับว่า อาจจะเห็นช้างในบ้านเรามากกว่าทุกครั้ง ซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ก็พยายามหาแนวทางแก้ไขปัญหา โดยส่วนหนึ่ง มทร.สุรินทร์ สามารถรองรับช้างได้อย่างน้อง 10 เชือก อาจเป็น ช้างเท็กซี่หรือช้างในเรื่องวิทยาการ และจุดจริงๆ ตนได้คิดมานานแล้ว Elephant Street แต่ตรงนี้ต้องยอมรับอย่างหนึ่งว่า อบจ.สุรินทร์ถ้าจะทำ Elephant Street ต้องทำในสถานที่ใกล้ๆ ที่พักนักท่องเที่ยว ก็คือบริเวณโรงแรมทองธารินทร์ ซึ่งเป็นพื้นที่ของเขตเทศบาลเมืองสุรินทร์แต่ถ้าจะทำ Elephant Street ก็จะทำเหมือน ไนท์พลาซ่า ขายสินค้า OTOP เพื่อเป็นของที่ระลึกให้กับนักท่องเที่ยว

แต่ในปัจจุบัน โครงการประชารัฐ มีความเหมาะสมในการทำ Elephant Street เพื่อเป็นตลาดของชุมชน สำหรับการแก้ปัญหา
เฉพาะหน้า ทาง อบจ.สุรินทร์พร้อมที่จะรับช้างทุกเชือกเข้าสู่ศูนย์คชศึกษา แต่ประเด็นของควาญช้างคือเขาต้องการรายได้ที่สูงกว่าเงินตอบแทนหมื่นกว่าบาทต่อเดือนที่ทางอบจ.สุรินทร์ ให้ ปัญหาช้างขอทานถ้าภาครัฐมีการให้เงินสนับสนุนมา เราสามารถประชุมคณะทำงานแก้ไขปัญหาช้างเร่ร่อน โดยมีมติให้ใช้ระเบียบ เพื่อการดำเนินการจับนำส่ง ตนว่า อบจ.สุรินทร์ให้รางวัลนำจับ ช้างเชือกหนึ่งราคาล้านกว่าบาท ใครเป็นเจ้าของช้างที่แท้จริงก็ต้องมาไถ่ถอน หรือไม่ก็ฝากให้ อบจ.สุรินทร์ ดูแล เพื่อการอนุรักษ์ช้างในจ.สุรินทร์

13 มีนา วันช้างไทย วันที่ พลอากาศเอกประจิน จั่นตองรองนายกรัฐมนตรี ลงพื้นที่ จ.สุรินทร์ อบจ.สุรินทร์ ได้นำเสนอ Elephant World ซึ่งเป็นโครงการแก้ไขปัญหาช้างเร่ร่อนอย่างยั่งยืน เราต้องยอมรับความจริงว่า ประเทศไทยที่มีนักท่องเที่ยวกว่า 30 ล้านคน มาเที่ยวแต่ที่เดิมๆ ภูเก็ต เชียงใหม่ เที่ยวภูเขา น้ำทะเล พัทยา

ดังนั้นถ้าทำโลกของช้าง Elephant World ท่านลองดู Jurassic World จุดขายคนที่มาดู Elephant World เห็นช้างเป็นกว่า 300 เชือกลงเล่นน้ำในหนองน้ำ ในพื้นที่กว่า 20 ไร่ เราต้องการขายนักท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และเราจะต้องยอมรับความเป็นจริงว่า แทบยุโรป และแทบญี่ปุ่น เป็นนักท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ เขาจะชอบเรื่องช้างเป็นอย่างมาก ถ้าเรามีสิ่งเหล่านี้ เราเอากฎหมายมาบังคับใช้ เราก็สามารถเป็นศูนย์รวมของช้างและสามารถดูแลช้างทั้งหมดได้

ธนินท์ทัศน์ ภูแก้ว