“โครงการเขื่อนกั้นน้ำประกอบทางจักรยานเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา” ระยะทาง 57 กิโลเมตร จากสะพานพระราม 7-สุดเขตกรุงเทพฯ โดยก่อสร้าง “นำร่อง” ระยะทาง 14 กิโลเมตร ระหว่างสะพานพระราม 7-สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า ถือเป็น “เมกะโปรเจกท์”ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่าง กรุงเทพมหานคร (กทม.) ภายใต้ยุคสมัยของรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)หมายมั่นป้องกันทั้งน้ำท่วมและสร้างความสวยงามให้กับเมือง

แต่อีกด้านหนึ่ง นับแต่ปรากฏแนวคิดก่อสร้าง โครงการนี้ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากถึงความเหมาะสมและคุ้มค่า โดยเฉพาะกับทางจักรยานที่ไม่ได้เกิดประโยชน์กับผู้ใช้จักรยานในชีวิต
ประจำวันจริงๆ อีกทั้งอาจกลายเป็นแหล่งมั่วสุมในยามค่ำคืนเพราะสภาพพื้นที่ค่อนข้างเปลี่ยว รวมถึงไม่นานนี้ก็มีเวทีเสวนาในหัวข้อ “ทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา พัฒนาหรือทำลาย” จัดโดยสมัชชารักษ์แม่น้ำลำคลอง

ซึ่ง ดร.อภิชาติ อนุกูลอำไพ นายกสมาคมทรัพยากรน้ำแห่งประเทศไทย กล่าวว่า โครงการที่มีมูลค่าถึง 14,000 ล้านบาท สร้างสะพานและถนนลงไปในแม่น้ำเจ้าพระยา มีความกว้างประมาณ 10 เมตรนี้ “ไม่สอดคล้องกับหลักการและเจตนารมณ์ของการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำ” เชื่อว่าจะมีผลกระทบเสียมากกว่าทั้งด้านภูมิสถาปัตย์ วิถีชีวิตวัฒนธรรมริมฝังน้ำ การท่องเที่ยวและคมนาคมทางน้ำ แม้กระทั่งการระบายน้ำ

เช่นเดียวกับ ดร.นิพนธ์ พัวพงศกร นักวิชาการเกียรติคุณ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ตั้งคำถามถึงผู้ผลักดันโครงการว่า 1.คุ้มไหม? กับโครงการที่ทุ่มเงินกว่า 1.4 หมื่นล้านบาท ทั้งในแง่เศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม 2.มีทางเลือกอื่นหรือไม่? เพราะโครงการที่ดีนั้นต้องรับฟังความคิดเห็นของผู้เกี่ยวข้องทั้งหมด ให้สังคมมีฉันทามติร่วมกัน พร้อมกับย้ำว่า “แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นสาธารณสมบัติ” อีกทั้งเป็นแม่น้ำใหญ่มีคลองย่อยกว่า 200 สาย แต่กลับไม่มีหน่วยงานใดมาดูแลอย่างครบวงจร

รวมถึง นายเจตกำจร พรหมโยธี สถาปนิกผังเมืองที่กล่าวว่า สภาสถาปนิกไม่ต้องการคัดค้านการพัฒนาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาให้เกิดความสวยงาม เพียงแต่ไม่เห็นด้วยกับโครงการทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยาที่พยายามจะทำกันอยู่ เพราะเป็นโครงการที่ยังไม่ได้ศึกษาให้ครบถ้วนทั้งเรื่องการจัดทำผังแม่บท การศึกษาผลกระทบสภาพแวดล้อม รายละเอียดการออกแบบ รวมทั้งการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน

ด้าน ดร.จาริต ติงศภัทิย์ กรรมการสมัชชารักษ์แม่น้ำลำคลอง ให้ข้อเสนอแนะว่า 1.โครงการพัฒนาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาควรถูกกำหนดโดยกลุ่มบุคคลผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่ม ไม่ใช่กำหนดจากผู้มีอำนาจเพียงฝ่ายเดียว โดยควรจัดตั้งคณะกรรมการกำหนดแผนการพัฒนาที่มาจากภาคประชาชนริมน้ำเจ้าพระยา รวมทั้งประชาชนในกรุงเทพฯ ผู้บริหาร กทม. นักวิชาการหน่วยงานราชการ ภาคธุรกิจ และตัวแทนรัฐบาล

คณะกรรมการมีหน้าที่จัดทำแนวทางพัฒนาพื้นที่ริมแม่น้ำที่เป็นรูปธรรม โดยมีวัตถุประสงค์ปกป้องคลองและแม่น้ำ สถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์/ศาสนา/วัฒนธรรม จากรูปแบบการพัฒนาที่ไม่เหมาะสม และบริหารกิจกรรมทางเศรษฐกิจ สังคม และพัฒนาความยั่งยืนของระบบนิเวศชุมชน 2.ปรับรูปแบบการพัฒนาริมน้ำให้เป็นแบบผสมผสานหลีกเลี่ยงการก่อสร้างรุกล้ำลงไปในแม่น้ำทำเท่าที่จำเป็นไม่ใช่ยาวตลอดทั้งสองฝั่ง รวมถึงพัฒนาพื้นที่สาธารณะ ที่วัด สถานที่ราชการริมน้ำโดยการปรับระดับพื้นที่ดินเดิมยกระดับด้วยรูปแบบที่สวยงาม

3.วางแผนพัฒนาพื้นที่ด้วยคำนึงถึงปัจจัยทางวัฒนธรรมเป็นลำดับ โดยเน้น “การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” (Sustainable TourismDestination) หรือ “การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์” (Green TourismDestination) เพราะมีทั้งธรรมชาติ ชุมชน และวัฒนธรรม เปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมและ 4.การพัฒนาแม่น้ำเจ้าพระยาระยะยาว ต้องจัดตั้งองค์กรรับผิดชอบในการจัดทำแผนแม่บทโดยพิจารณาทุกมิติทั้งทางเศรษฐกิจสังคม ประวัติศาสตร์ ประเพณีวัฒนธรรม วิถีชุมชน และด้านกายภาพ ภูมิสถาปัตย์ ตลอดจนประโยชน์ของการใช้แหล่งน้ำ

เมื่อเดือนต.ค. 2560 กองทุนอนุสรณ์สถานแห่งโลก (World Monuments Fund - WMF) ซึ่งก่อตั้งมาตั้งแต่ปี 2508 เพื่อเฝ้าระวังการกระทำใดๆ ที่อาจทำลายมรดกของมนุษยชาติ เผยแพร่รายงาน “2018 World MonumentsWatch” เนื้อหาว่าด้วย “สถานที่ที่เกี่ยวข้องกับมรดกทางวัฒนธรรมที่สุ่มเสี่ยงต่อการถูกทำลาย”บนเว็บไซต์ www.wmf.orgจำนวน 25 แห่งทั่วโลก โดยมี“แม่น้ำเจ้าพระยา” (Chao Phraya River) ประเทศไทยรวมอยู่ด้วย

รายงานอ้างถึงโครงการเขื่อนกั้นน้ำประกอบทางจักรยานเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา ที่แม้มุ่งหมายให้เกิดการใช้ประโยชน์ในพื้นที่ริมแม่น้ำทั้งจากประชาชนและนักท่องเที่ยว แต่ก็ส่งผลกระทบอาทิ ทางเดินคอนกรีตบดบังทัศนียภาพระหว่างแม่น้ำกับเมือง ปัญหาสิ่งแวดล้อม รวมถึงต้องอพยพโยกย้ายชุมชนริมแม่น้ำจำนวนมากออกไป จนกลายเป็น “ความขัดแย้งระหว่างภาครัฐกับอีกหลายภาคส่วนอย่างกว้างขวาง” ทั้งผู้เชี่ยวชาญในท้องถิ่น ประชาชนที่อยู่อาศัยตามชุมชนริมแม่น้ำ รวมถึงผู้ประกอบการธุรกิจโรงแรม ร้านอาหาร และเรือโดยสาร

จึงเรียกร้องขอให้มีการทบทวนโครงการ เพราะการก่อสร้างไม่ควรเกิดขึ้นโดยไม่มีการประเมินผลกระทบที่ครอบคลุมหรือโดยปราศจากการออกแบบที่ระมัดระวังเพื่อลดผลกระทบเหล่านั้น!!!

" ก่อนจะมีโครงการเขื่อนกั้นน้ำประกอบทางจักรยานเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา อันเป็นโครงการร่วมระหว่าง กทม. กับคณะกรรมการอำนวยการโครงการพัฒนาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งมี “บิ๊กป้อม” พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เป็นประธาน ในส่วนเฉพาะของ กทม. เอง ก็มีกรณี “ทางจักรยานรอบเกาะรัตนโกสินทร์” ที่ถูกตั้งคำถามถึงความคุ้มค่าในการใช้งบประมาณก่อสร้างเช่นกัน

ศ. (กิตติคุณ) ดร.ธงชัย พรรณสวัสดิ์ ประธานชมรมจักรยานเพื่อสุขภาพแห่งประเทศไทยและอดีตอาจารย์คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเคยกล่าวในงานเสวนา “แม่น้ำเจ้าพระยากับการพัฒนาเมือง” ณ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) เมื่อเดือนก.ค. 2560 ระบุภาครัฐของไทยไม่เข้าใจว่าประชากรจักรยานมีอยู่ 3 กลุ่ม คือ 1.นักแข่งใช้จักรยานเข้าแข่งขันรายการต่างๆ 2.นักจักรยาน ปั่นจักรยานเป็นงานอดิเรกหรือกิจกรรมนันทนาการ และ 3.ผู้ใช้จักรยาน ปั่นจักรยานเพื่อเดินทางจริงๆ ในชีวิตประจำวันส่งผลให้นโยบายเอื้อไปที่คนกลุ่ม 2 ส่วนคนกลุ่ม 3 ไม่ได้ประโยชน์อะไรซ้ำร้ายยังกลายเป็นความขัดแย้งในสังคม อาทิ กรณีทางจักรยานใน กทม.ที่หลายจุดเกิดกระแสต่อต้าน เช่น ย่านบางลำพู ที่ขึ้นป้าย “คนบางลำพูไม่เอาเลนจักรยาน” เพราะไปกระทบต่อร้านค้า ต่อการทำมาหากินของคนย่านดังกล่าวต่อมาในเดือนพ.ค. 2561 พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง ผู้ว่าฯ กทม. ยอมรับว่าการมีทางจักรยานบนถนนใน กทม. นั้นไม่เหมาะสมเพราะทำให้การจราจรติดขัด และทาง กทม. อาจสำรวจความคิดเห็นประชาชนต่อไปว่าสมควรยกเลิกหรือไม่ "