ชาวอีสานส่วนใหญ่นิยมบริโภคอาหารสุกๆดิบๆ ไม่ว่าจะเป็นอาหารประเภทก้อย ลาบ และปลาร้าดับปรุงกับส้มตำ ถือว่า เป็นอาหารที่ขาดไม่ได้ ในสำรับกับข้าว ต้องมีให้รับประทานทุกวัน 

โดยเฉพาะปลาร้า ซึ่งเป็นเครื่องปรุงรสคู่กับส้มตำ ที่ขาดไม่ได้ ด้วยรสชาติแซบ อร่อย กลิ่นหอมน่ารับประทาน ครบทุกรสชาติ ทำให้ผู้ทาน ถึงกับซี้ดปากถึงใจ จึงเป็นอาหารเด่นดังของชาวอีสาน ซึ่งปัจจุบัน เป็นเมนูเด็ด รับประทานกันทั่วทุกภาคเลยทีเดียว 

อย่างไรก็ตาม การรับประทาน ส้มตำปรุงด้วยปลาร้าดิบ เป็นสาเหตุให้เกิดโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ที่ผ่านมา ชาวอีสาน เป็นโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จำนวนมาก 

เพื่อเป็นการรณรงค์และส่งเสริมให้มีการบริโภคอาหารปรุงสุก จังหวัดอำนาจเจริญ จึงได้จัดมหกรรม “ส้มตำปลาร้าสุกปลอดโรค ปลอดภัย” ขึ้นที่หอประชุมพญานาครินทร์ ศาลากลางจังหวัดอำนาจเจริญ นายสุธี ทองแย้ม ผู้ว่าราชการจังหวัดอำนาจเจริญ เป็นประธานเปิดงานมหกรรม “ส้มตำปลาร้าสุก ปลอดโรค ปลอดภัย” โครงการกำจัดโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จังหวัดอำนาจเจริญ ประจำปี 2563 โดยมี นางสาว บุศณี มุจรินทร์ รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดอำนาจเจริญ เจ้าหน้าที่สาธารณสุข สถานประกอบการร้านอาหาร ร้านส้มตำในเขตพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ เข้าร่วมกิจกรรมเป็นจำนวนมาก 

จากการรายงานสถานการณ์ของผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ พบว่า ร้อยละ 80 ของการป่วยมาจากการบริโภคส้มตำ ที่มีการปนเปื้อนจากเชื้อโรค ทางเดินอาหารและสถานการณ์การเสียชีวิต ตั้งแต่ปี พ.ศ.2537-2559 มะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดี เป็นสาเหตุการตายอันดับหนึ่ง คิดเป็นอัตราอยู่ระหว่าง 58.7-73.6 ต่อแสนประชากรของจังหวัดอำนาจเจริญ  

ซึ่งสาเหตุของมะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดี ในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ อาจเกิดจากพยาธิใบไม้ตับฝังตัวอยู่ในร่างกาย ถึงแม้ว่ากินยาฆ่าพยาธิแล้ว แต่พยาธิใบไม้ตับจะตายและอักเสบ เกิดเป็นมะเร็งท่อน้ำดีได้ และอาจเกิดจากสารเคมีในร่างกายและข้างนอกที่สำคัญ คือ สารไนโตรซามีน ที่สะสมจากการหมักดองมากที่สุด เช่น ปลาร้า ปลาส้ม แหนม ผักกาดดอง และอุปนิสัยที่ชอบรับประทานปลาน้ำจืดมีเกล็ดแบบสุกๆดิบๆ โดยการปรุงอาหารไม่ถูกสุขลักษณะ เช่น ปลาร้าดิบ ก้อยปลา ส้มปลา ซึ่งมีระยะติดต่อของพยาธิใบไม้ตับ เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี ทำให้เกิดการติดเชื้อของพยาธิใบไม้ตับในท่อน้ำดี และเกิดการอักเสบเรื้อรังส่งผลให้เกิดการก่อมะเร็งอย่างช้าๆ โดยใช้เวลาประมาณ 20-30 ปี  

และในปี 2559-2563 จังหวัดอำนาจเจริญ ได้พื้นที่พิเศษเป้าหมายของโครงการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีเพื่อน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พร้อมทั้งถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ดังนั้น การลดโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จะต้องดำเนินการแบบบูรณาการ โดยทำให้ครอบคลุมทั้งปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรม การปลูกฝังค่านิยมและสร้างวัฒนธรรมในการกินอาหารปรุงสุก เพื่อลดอัตราความชุกของโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ให้ประชาชนคนรุ่นใหม่มีพฤติกรรมการบริโภคที่ถูกต้องและประชาชนมีความมั่นใจ และปลอดภัยจากการบริโภคที่ร้านส้มตำปลาร้าสุก อีกทั้ง ลดความเสี่ยงต่อการป่วยจากโรคอุจจาระร่วง หรืออาหารเป็นพิษ มะเร็งตับ และมะเร็งท่อน้ำดี  

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอำนาจเจริญ จึงได้จัด มหกรรม “ส้มตำปลาร้าสุก ปลอดโรค ปลอดภัย”โครงการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี จังหวัดอำนาจเจริญ ประจำปี 2563 ขึ้นพร้อมทั้ง มอบป้ายสัญลักษณ์ “ส้มตำปลาร้าสุก ปลอดโรค ปลอดภัย”จังหวัดอำนาจเจริญ ให้แก่ร้านค้าใน 7 อำเภอ รวม 170 ร้าน

ในโอกาสนี้ ผู้ว่าราชการจังหวัดอำนาจเจริญ พร้อมด้วย รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดอำนาจเจริญ และผู้ที่มาร่วมงาน ได้เยี่ยมชมซุ้มนิทรรศการ ส้มตำปลาร้าสุก ปลอดโรค ปลอดภัย ของทั้ง 7 อำเภอ อีกด้วย... 

สนธยา ทิพย์อุตร