ผศ.ดร.เตือนตา ร่าหมาน อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณกล่าวว่า จากการตรวจสอบข้อมูลทางชีวภาพของกุ้งเคยในประเทศไทยพบว่า งานครั้งวิจัยล่าสุดนั้นเมื่อประมาณเมื่อเกือบ 10 ปีมาแล้ว ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศที่มีผลต่อสัตว์ประเภทนี้ทำให้มีจำนวนลดลงอย่างต่อเนื่อง จึงนำมาสู่การวิจัยเพื่อดูความหลากหลายทางชีวภาพต่างๆ ในน่านน้ำไทย พร้อมกันนี้ยังได้วิจัยด้วยว่ากุ้งเคยสามารถนำมาทำประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจได้อย่างไรบ้าง ซึ่งก็พบว่า สามารถนำมาทำ “กะปิ” ที่ได้รับความนิยมอย่างมาก แต่ในทางกลับกันพบว่าสวนทางกับปริมาณกุ้งเคยที่ลดลงและวิสาหกิจชุมชนบางแห่งนำเข้ากุ้งเคยจากประเทศเพื่อนบ้านเพื่อมาทำเป็นกะปิ ดังนั้น จึงได้เริ่มต้นวิจัยเพื่อปรับกระบวนการผลิตให้โดยใช้ภูมิปัญญาของท้องถิ่นเข้ามาช่วย ซึ่งจะเพิ่มมูลค่าได้มากขึ้น และทำให้เกิดความยั่งยืนในพื้นที่เหล่านั้นด้วย

อย่างไรก็ตาม หลังจากได้ลงพื้นที่หลายแหล่ง จึงได้ตัดสินใจพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนที่เป็นกะปิ ที่บ้านนาทับ อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ซึ่งถือว่าเป็นแหล่งผลิตกะปิที่มีชื่อเสียง และชาวบ้านต้องการฟื้นฟูวิถีชีวิตภูมิปัญญาการทำกะปิแบบเดิมกลับคืนมา ผสมผสานวิธีการผลิตให้มีความสะอาดถูกสุขลักษณะมากขึ้น เช่น การยกพื้นตากแห้งกุ้งเคยสูงขึ้นมาจากเดิมประมาณ 1 เมตรใช้ถุงมือและสวมใส่เสื้อผ้าที่มีความมิดชิดสะอาดระหว่างผลิต สิ่งสำคัญคือการหันมาใช้ครกไม้แทนเครื่องบด เพื่อให้เนื้อสัมผัสของกะปิบ้านทับมีความแตกต่างจากที่อื่น และเป็นเอกลักษณ์ของชุมชน ช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์กะปิได้มากขึ้น ซึ่งก็ได้มีส่วนช่วยเหลือในการหาตลาดใหม่ให้กับผลิตภัณฑ์นี้และสามารถขายได้ มีรายได้ที่สูงมากขึ้น

ผศ.ดร.เตือนตากล่าวด้วยว่าเมื่อได้ทำความเข้าใจกับชาวบ้านในการนำครกไม้มาใช้เพื่อบดทำเป็นกะปิกุ้งเคย ซึ่งชาวบ้านเองก็ได้เห็นถึงประโยชน์นี้ แม้ว่าจะใช้เวลากับแรงงานที่มากขึ้น แต่หากสามารถสร้างรายได้ที่มากกว่าเดิมก็ถือว่าคุ้มค่า และหลังจากที่ได้ปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตกะปิ หลายคนไม่ได้ปรับตัวมาก เพราะกระบวนการทำกะปิถือเป็นวิถีชีวิตดั้งเดิมที่มีมาก่อนอยู่แล้ว แต่สิ่งที่ได้รับคือรายได้ที่สูงขึ้นจากการขายกะปิมีอาชีพ ประกอบกับสร้างเสริมให้เกิดกิจกรรมใหม่ในชุมชนคือ “การประมงอย่างมีความรับผิดชอบ” มากขึ้น ช่วยสร้างความยั่งยืนทางระบบนิเวศและชุมชนได้ สามารถต่อยอดกิจกรรมด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมด้านอื่นๆ ได้เยอะขึ้น เช่น เรื่องของขยะในทะเล การจัดสภาพแวดล้อมในทะเลให้มีพื้นที่ปลอดภัยสำหรับกุ้งเคยได้

“งานวิจัยนี้ถือเป็นจุดเล็กๆ ที่ได้เริ่มศึกษาตัวสัตว์น้ำอย่างกุ้งเคย แล้วเราก็ให้ชุมชนมีส่วนร่วมในทุกกระบวนการของงาน เราจะได้ประโยชน์สองทาง ทางหนึ่งคือการให้ข้อมูลความรู้ทางวิชาการ อีกทางหนึ่งคือการทำงานร่วมกันกับชาวบ้านในท้องถิ่น คนกลุ่มนี้ต่อไปก็จะเป็นฟันเฟืองที่จะช่วยอนุรักษ์ หรือใช้ทรัพยากรสัตว์น้ำในทะเลไทยให้เกิดความยั่งยืนมากขึ้น เราเป็นนักวิชาการนานๆ ที จะเข้าไปครั้งหนึ่ง แต่ชาวบ้านต้องใช้ทรัพยากรอยู่เป็นประจำ ถ้าเมื่อไหร่ ทำให้ชาวบ้านให้เห็นถึงความสำคัญของการกระทำของเขาที่มีต่อทะเลเขาก็จะมองเห็นถึงจุดที่ดีของการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล และจะทำให้มีความยั่งยืนมากขึ้นตามไปด้วย” ผศ.เตือนตากล่าวทิ้งท้าย