ย้อนกลับไปครั้งเมื่อกว่าเจ็ดสิบปีในคราวที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยี่ยมพสกนิกรในถิ่นทุรกันดารทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ และได้ทอดพระเนตรเห็นราษฎรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมที่มีฐานะยากจน เนื่องจากผลผลิตการเกษตรขึ้นอยู่กับ ลม ฟ้า อากาศ ซึ่งเป็นปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ แต่ในการเสด็จฯไปที่ใด ก็ทรงพบว่าแต่ละท้องถิ่นมีงานหัตถกรรมที่งดงาม และศิลปะที่แสดงถึงความเป็นไทยให้พบเห็นอยู่ทั่วทุกภูมิภาค และเห็นสมควรอนุรักษ์ไว้เป็นสมบัติชาติ จึงทรงทุ่มเทพระวิริยอุตสาหะและพระราชทรัพย์ส่งเสริมอย่างเต็มพระกำลังด้วยมีพระราชประสงค์ให้ราษฎรมีรายได้เพิ่มใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ โดยไม่ให้ละทิ้งอาชีพหลักเดิม ต่อมาจึงทรงนำงานหัตถกรรมพื้นบ้านดังกล่าว เช่น งานจักสาน งานทอผ้า งานฝีมือในท้องถิ่นมาพัฒนาจนกลายเป็นอาชีพเสริม สร้างรายได้จุนเจือครอบครัวอย่างยั่งยืน นั่นคือที่มาของ “มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ”

ปีพุทธศักราช 2521 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปิดโรงฝึกศิลปาชีพ ในสวนจิตรลดา ปัจจุบัน คือ “สถาบันสิริกิติ์”ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการฝึกอบรมบุตรหลานชาวนา ชาวไร่ ผู้ยากจน เพื่อฝึกหัดเล่าเรียนศิลปะที่เป็นงานเอกลักษณ์ของชาติที่กำลังจะสูญหาย และเพื่อสร้างช่างมืออาชีพที่สร้างรายได้มั่นคง พร้อมทำหน้าที่สืบสานงานศิลปะชั้นสูงของไทยสืบไป ผลงานของสถาบันสิริกิติ์ ได้นำไปจัดแสดงในนิทรรศการศิลป์แผ่นดิน ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม และได้รับการตอบรับเข้าชมอย่างเนืองแน่น และรับคำเสนอแนะให้เปิดถาวร โดยใช้ชื่อว่า “พิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน” ขึ้นในปี 2551 โดยการจัดแสดงได้รวบรวมผลงานตั้งแต่เริ่มต้นฝึกหัด จนถึงผลงานประณีตศิลป์ชิ้นเอก (Masterpiece) ที่ช่างสถาบันสิริกิติ์รังสรรค์อย่างพิถีพิถัน ด้วยสองมือลูกหลานชาวนาชาวไร่ผู้ยากจนไม่มีแบบ ไม่มีพิมพ์ ไม่มีหุ่น ผลงานบางชิ้นใช้เทคนิคที่มีรากฐานจากศิลปไทยโบราณตั้งแต่สมัยอยุธยา และหลายชิ้นถูกสร้างสรรค์โดยใช้เทคนิคที่คิดค้นขึ้นเป็นครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

ปัจจุบัน “พิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน” ตั้งอยู่ที่ตำบลเกาะเกิด อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จัดแสดงผลงานอันทรงคุณค่าของสถาบันสิริกิติ์ เช่น พระที่นั่งพุดตานถมทอง เรือพระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์จำลอง เรือพระที่นั่งมงคลสุบรรณจำลอง เรือพระที่นั่งศรีประภัศรไชยจำลอง สีวิกากาญจน์ ตรีพิธพรรณบุกษกฉากปักไหมน้อยเรื่องหิมพานต์ ฉากจำหลักไม้เรื่องสังข์ทองและหิมพานต์ สัปคับคร่ำทอง ฉากปักไหมน้อยเรื่องอิเหนา ฯลฯ นอกจากนี้ยังแสดงผลงานหัตถศิลป์อันทรงคุณค่าอีกจำนวนมาก อาทิ จักสานย่านลิเภา จักสานไม้ไผ่ลายขิด ตกแต่งปีกแมลงทับงานลงยาสี เป็นต้น

พิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน จัดแสดงผลงานศิลปะชั้นสูงอันล้ำค่าของปวงชนชาวไทย ที่ไม่ใช่ผลงานจากศิลปินเอก แต่เป็นผลงานที่เกิดจากบุตรหลานชาวไร่ชาวนาที่มาจากสองมือที่จับจอบจับเสียม ทุ่มเวลาและแรงกายจนสามารถสร้างสรรค์ประณีตศิลป์ที่ทรงคุณค่า ที่ล้วนเกิดแต่พระมหากรุณาธิคุณในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระราชทานโอกาสให้ได้สร้างสมบัติของแผ่นดินไว้ให้ลูกหลาน ให้ได้ภาคภูมิใจในศิลปวัฒนธรรมความเป็นไทย

พิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน เปิดทำการวันพุธ-วันอาทิตย์ เวลา 10.00-15.30 น.ปิดทำการ : ทุกวันจันทร์-วันอังคาร, เทศกาลปีใหม่และเทศกาลสงกรานต์เข้าชมฟรี 3 มิถุนายน, 28 กรกฎาคม,12 สิงหาคม, 5 ธันวาคม และวันเด็กแห่งชาติโทรศัพท์ : 035-352995/035-355995/02-2839557 เว็บไซต์ : http://www.artsofthekingdom.com/เฟซบุ๊ค : Arts of the kingdom-ศิลป์แผ่นดิน