เสี่ยงอันตราย! ‘ขนมขัดฟันจากฉลาม’ พบสารหนูเกินค่าใน 50% ของตัวอย่าง

วันที่ 10 พฤศจิกายน 2568 สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) ร่วมกับ องค์กรไวล์ดเอด (WildAid) และ โอเชียน บลู ทรี (Ocean Blue Tree) เปิดเผยผลการตรวจสอบโลหะหนักและสารอาหารในผลิตภัณฑ์ขนมขัดฟันสัตว์เลี้ยงที่ทำจากฉลาม ซึ่งเป็นที่นิยมในตลาดออนไลน์ที่มีร้านค้ากว่า 100 ร้านค้าในไทย

ทีมวิจัยได้วิเคราะห์ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ฉลาม 62 ตัวอย่าง (กระดูกอ่อนฉลาม 50 ตัวอย่าง และฉลามอบแห้งทั้งตัว 12 ตัวอย่าง) เพื่อตรวจหาปริมาณสารหนู แคดเมียม และปรอท เนื่องจากฉลามเป็นผู้ล่าลำดับต้นๆ ในห่วงโซ่อาหาร ทำให้มีแนวโน้มสะสมสารพิษสูง โดยพบสารหนูในผลิตภัณฑ์ทั้งสองประเภท โดยเฉพาะ ‘ฉลามอบแห้งทั้งตัว’ ที่ร้อยละ 50 ของตัวอย่าง มีปริมาณสารหนูที่เกินค่าความปลอดภัยตามเกณฑ์มาตรฐานสากล

ผศ.ดร.วัลย์ลดา กลางนุรักษ์ หัวหน้าทีมวิจัย สจล. เตือนว่า การบริโภคต่อเนื่องอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพสัตว์เลี้ยง จากการสะสมของโลหะหนัก ซึ่งงานวิจัยในต่างประเทศพบความเชื่อมโยงกับความเสี่ยงของการเกิด โรคตับ ไต และโรคทางผิวหนัง ในสุนัข

ตรวจพบโลหะหนักเหล่านี้ในผลิตภัณฑ์ทั้ง 2 ประเภท แม้จะอยู่ในระดับที่ไม่เกินค่าความปลอดภัยตามเกณฑ์มาตรฐาน แต่มีผลการวิจัยชี้ว่าการสะสมระยะยาวอาจก่อให้เกิดโรคในไต โรคระบบประสาท และกระทบกระบวนการสร้างกระดูกในสุนัขและแมว

ทีมวิจัยแนะนำให้ใช้แหล่งแคลเซียมทางเลือก เช่น ปลากระดูกแข็ง ซึ่งจากการศึกษาพบปริมาณสารหนูในระดับต่ำกว่า และไม่พบแคดเมียมและปรอท จึงอาจเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยกว่า โดยการสำรวจความคิดเห็นผู้เลี้ยงสัตว์เลี้ยงในกรุงเทพฯ และจังหวัดสำคัญ พบว่า แรงจูงใจในการซื้อขนมจากฉลาม เพราะเชื่อว่ามีคุณค่าทางโภชนาการที่ดี (67%)

ขณะที่ ดร.เพชร มโนปวิตร ที่ปรึกษาองค์กรไวล์ดเอด ชี้ว่า ผู้ค้าส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าผลิตภัณฑ์เหล่านี้เป็นเพียง ‘ผลพลอยได้’ ที่ยั่งยืนจากการประมง แต่ในความเป็นจริง การใช้ประโยชน์ทุกส่วนไม่ได้หมายถึงการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน ตรงกันข้าม อาจ กระตุ้นความต้องการจับฉลามเพิ่มขึ้น ซึ่งปัจจุบันฉลามกว่า 1 ใน 3 ของชนิดทั่วโลกกำลังเผชิญความเสี่ยงสูญพันธุ์

ดร.เพชร กล่าวย้ำว่า ตราบใดที่เรายังไม่สามารถยืนยันได้ว่าผลิตภัณฑ์จากฉลามเหล่านั้น มีแหล่งที่มาจากการทำประมงและการนำเข้า-ส่งออกที่ถูกกฎหมาย ทางเลือกที่ดีที่สุดก็คือการหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ทำจากฉลามโดยสิ้นเชิง

องค์กรไวล์ดเอดและโอเชียน บลู ทรี มีแผนรณรงค์เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับภัยเงียบของขนมขัดฟันสัตว์เลี้ยงจากฉลาม และจะทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐเพื่อผลักดันการตรวจสอบแหล่งที่มาและการค้าผลิตภัณฑ์เหล่านี้ให้เข้มงวดมากขึ้น

////-026