“ส้มแขก” มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Garcinia atroviridis Griff. ex T. Anderson เป็นพืชสมุนไพรท้องถิ่นที่พบมากในภาคใต้ของประเทศไทย โดยมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น อาทิ ชะมวงช้าง มะขามแขก ส้มควาย และส้มพะงุน โดยลักษณะเด่นของส้มแขก คือ เป็นไม้ต้น มีผลทรงกลมแป้น มีร่องตามแนวตั้ง 12-16 ร่อง เมื่อสุกจะมีสีเหลืองสดถึงส้ม มีรสชาติเปรี้ยวจัด ดอกมีสีแดงเลือดนก ออกเป็นช่อตามปลายยอด

ส้มแขก มีสาระสำคัญคือ Hydroxycitric Acid (HCA) ซึ่งเป็นสารที่มีคุณสมบัติช่วยยับยั้งเอนไซม์ ในกระบวนการสร้างไขมัน จากการบริโภคอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรตสูง นอกจากนี้ยังมีกรดอินทรีย์อื่นๆ ได้แก่ กรดซิตริก (Citric Acid) กรดโดดีคาโนอิค (Dadecanoic acid) กรดออคตาดีคาโนอิค (Octadecanoic acid) และกรดเพนตาดีคาโนอิค (pentadecanoic acid) โดยกลไกการออกฤทธิ์ชอง HCA จะออกฤทธิ์ไปยับยั้งการทำงานของเอ็นไซม์ ATP Citrate Lyase ในวงจร Kreb’s cycle (วงจรการย่อยสลายกลูโคสของร่างกาย) ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ทำหน้าที่เปลี่ยน Citrate ไปเปลี่ยน acetyl CoA นำไปใช้สร้างกรดไขมัน ขณะเดียวกันจะนำน้ำตาลไปสะสมเป็น glycogen ที่ตับ เพื่อใช้เป็นพลังงานสำรองด้วย

ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมผลิตภัณฑ์สมุนไพร สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ดำเนินโครงการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปรับสมดุลธาตุในร่างกายจากส้มแขก เพื่อถ่ายทอดสู่เชิงพาณิชย์ในอุตสาหกรรมอาหารสุขภาพ ประสบผลสำเร็จวิจัยและพัฒนา “ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อลดความอยากอาหารจากสารสกัดส้มแขกในรูปแบบ jelly”  โดยมีลักษณะเด่นของผลิตภัณฑ์ ดังนี้ 1.เป็นการนำเอาสารสกัดจากส้มแขกผลกลมหรือส้มควาย ซึ่งพบมากที่จังหวัดภูเก็ต มาใช้ประโยชน์ โดยนำมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพในการปรับสมดุลน้ำหนัก ช่วยลดความอยากอาหาร เพื่อทดแทนการนำเข้าสารสกัดส้มแขกจากต่างประเทศที่มีราคาสูง และส่งเสริมให้มีการใช้พืชท้องถิ่นภาคใต้ของไทย ซึ่งในปัจจุบันส้มแขกผลกลมหรือส้มควายได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ส้มควายภูเก็ต ขึ้นทะเบียนเลขที่ สช 67100226 เรียบร้อยแล้ว , 2.ผลิตภัณฑ์ผ่านการศึกษาองค์ประกอบทางเคมี โดยพบว่ามีสาร HCA สูง ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาและกลไกการออกฤทธิ์ พบว่า สามารถช่วยปรับสมดุลน้ำหนัก โดยกระตุ้นการทำงานของสารสื่อประสาท serotonin และส่งผลต่อการสร้างฮอร์โมน ghrelin ซึ่งเป็นฮอร์โมนความหิวลดลง จึงช่วยควบคุมน้ำหนักได้ โดยการลดความอยากอาหารผ่านกลไกการกระตุ้นการทำงานของสารสื่อประสาท และทำให้ความหิวลดลง นอกจากนี้ยังผ่านการทดสอบประเมินความปลอดภัยทั้งในระดับเซลล์และสัตว์ทดลอง ขณะนี้อยู่ระหว่างการศึกษาขั้นคลินิก (phase 1-2) ในอาสาสมัคร โดยผลิตภัณฑ์ถูกพัฒนาขึ้นในรูปแบบ Jelly ที่รับประทานง่าย จึงช่วยเพิ่มมูลค่าทางการตลาด และส่งเสริมการใช้พืชสมุนไพรภายในประเทศ