คลินิกสิ่งแวดล้อม

การดำเนินคดีอาญาต่อเด็กและเยาวชน

การดำเนินคดีอาญาต่อเด็กและเยาวชนนั้น ในประเทศไทยเป็นไปตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 ได้มีบทนิยามของเด็กเยาวชนไว้ดังนี้

เด็ก หมายความว่าบุคคลที่ยังอายุไม่เกินสิบห้าปี บริบูรณ์

เยาวชน หมายความว่าบุคคลที่อายุเกิน 15 ปีบริบูรณ์ แต่ยังไม่ถึง 18 ปีบริบูรณ์

ส่วนในการดำเนินคดีอาญาทั้งเด็กและเยาวชนนั้นจะต้องดำเนินคดีผ่านศาลเยาวชนและครอบครัวกลางหรือศาลเยาวชนและครอบครัวของจังหวัดนั้นๆ

ซึ่งความแตกต่างในคดีของเด็กและเยาวชนกับคดีอาญาของผู้ใหญ่ทั่วไปนั้นมีความแตกต่างดังนี้

1. การจับกุมและการควบคุมตัว ห้ามจับกุมเด็ก เว้นแต่

กระทำความผิดซึ่งหน้า หรือมีหมายจับจากศาลเจ้าหน้าที่ต้องแจ้งผู้ปกครองและสถานพินิจฯ ทันทีเมื่อมีการจับกุมต้องนำตัวเด็กหรือเยาวชนไปศาลเยาวชนและครอบครัวเพื่อตรวจสอบการจับกุมภายใน 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่เด็กมาถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน

2. การสอบสวนปากคำ ต้องจัดให้มีสหวิชาชีพเข้าร่วมฟังการสอบสวน ได้แก่ พนักงานอัยการ นักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ และบุคคลที่เด็กไว้วางใจต้องจัดหาที่ปรึกษากฎหมายให้แก่เด็กหรือเยาวชนทุกคดีสถานพินิจฯ จะสืบเสาะประวัติครอบครัว สิ่งแวดล้อม และสภาพจิตใจเพื่อจัดทำรายงานและแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเสนอต่อศาลภายใน 30 วัน

3. การผัดฟ้องและการฟ้องคดี กฎหมายกำหนดให้พนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการต้องทำสำนวนและยื่นฟ้องต่อศาลภายใน 30 วันนับแต่วันจับกุม หากฟ้องไม่ทันต้องขอผัดฟ้องต่อศาลดังนี้

กรณีโทษจำคุกเกิน 6 เดือน แต่ไม่เกิน 5 ปี ผัดฟ้องได้ 2 ครั้ง ครั้งละไม่เกิน 15 วันโทษจำคุกเกิน 5 ปีขึ้นไป ผัดฟ้องได้ 4 ครั้ง ครั้งละไม่เกิน 15 วัน

 4. มาตรการพิเศษแทนการดำเนินคดีอาญา ในคดีที่อัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 5 ปี และเด็กไม่เคยรับโทษจำคุกมาก่อน หากเด็กสำนึกผิดและยินยอมเข้าสู่กระบวนการจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟู ร่วมกับผู้เสียหายและสถานพินิจฯ เมื่อปฏิบัติตามแผนสำเร็จ พนักงานอัยการจะสั่งสั่งไม่ฟ้องและสิทธินำคดีอาญามาฟ้องเป็นอันระงับ เพื่อให้โอกาสเด็กได้กลับตัวโดยไม่มีประวัติอาชญากรรม

ซึ่งในคดีเด็กและเยาวชนนั้นจะมีมาตรการพิเศษ ที่เรียกว่าการเปลี่ยนโทษและการใช้วิธีการสําหรับเด็กและเยาวชนตามมาตรา 142 ศาลที่มีอํานาจพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวมีอํานาจใช้วิธีการสําหรับเด็กและเยาวชนแทนการลงโทษอาญาหรือวิธีการเพื่อความปลอดภัยได้ดังต่อไปนี้

(1) เปลี่ยนโทษจําคุกหรือวิธีการเพื่อความปลอดภัย

(2) เปลี่ยนโทษปรับเป็นการคุมความประพฤติ

รวมทั้ง มาตรา 144 คดีอาญาที่อยู่ในอํานาจของศาลเยาวชนและครอบครัวนั้น ศาลที่มีอํานาจพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวจะพิพากษาว่ามีความผิดแต่รอการกําหนดโทษหรือกําหนดโทษไว้แต่รอการลงโทษเด็กหรือเยาวชนตามประมวลกฎหมายอาญาก็ได้แม้ว่า

(1) เด็กหรือเยาวชนนั้นได้เคยรับโทษจําคุกหรือโทษอย่างอื่นตามคําพิพากษามาก่อน

(2) โทษที่จะลงแก่เด็กหรือเยาวชนเป็นโทษอย่างอื่นนอกจากโทษจําคุก

 (3) ศาลจะกําหนดโทษจําคุกเกินกว่าสามปี

ซึ่งจะเห็นได้ว่าวัตถุประสงค์และเจตนารมณ์ในการดำเนินคดีอาญากับเด็กและเยาวชนนั้นเน้นในการปรับปรุงแก้ไขเป็นหลัก แต่ในส่วนของ ความรับผิดในทางแพ่งนั้น บิดามารดาต้องร่วมรับผิดตามกฎหมายละเมิดมาตรา 429 บุคคลใดแม้ไร้ความสามารถเพราะเหตุเป็นผู้เยาว์หรือวิกลจริตก็ยังต้องรับผิดในผลที่ตนทำละเมิด บิดามารดาหรือผู้อนุบาลของบุคคลเช่นว่านี้

ย่อมต้องรับผิดร่วมกับเขาด้วย เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าตนได้ใช้ความระมัดระวังตามสมควรแก่หน้าที่ดูแลซึ่งทำอยู่นั้น

036