ปราชญ์ สามสี เปิดแผล! จากทุนอเมริกาสู่เครือข่าย Thai PBS กับข้อสงสัยเรื่องความโปร่งใส และบทบาทสื่อ?

11 ตุลาคม 2569 เพจเฟซบุ๊ก "ปราชญ์ สามสี" โพสต์ข้อความระบุว่า จากทุนอเมริกาสู่เครือข่าย Thai PBS เปิดประวัติ The Isaan Record กับคำถามเรื่องเงินทุนและความโปร่งใส

The Isaan Record เป็นสำนักข่าวที่นำเสนอเรื่องราวของประชาชนในภาคอีสาน องค์กรก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2554 โดย Lizzie Presser และ Glenn Brown ชาวอเมริกันที่เข้ามาทำงานผ่านโครงการ Princeton in Asia ซึ่งเกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยขอนแก่น ต่อมาใน พ.ศ. 2556 David Streckfuss หรือเดวิด สเตร็คฟัสส์ เข้ามาดูแลสำนักข่าวต่อ

เดวิดเคยทำงานในโครงการแลกเปลี่ยนนักศึกษาอเมริกัน CIEE ที่จังหวัดขอนแก่น และมีความสัมพันธ์ด้านการทำงานกับสุลักษณ์ ศิวรักษ์ ตั้งแต่ประมาณ พ.ศ. 2537 โดยสุลักษณ์แนะนำให้เขารู้จักกับเดชา เปรมฤดีเลิศ และบำรุง บุญปัญญา ซึ่งทำงานด้านการพัฒนาเอกชนในภาคอีสาน

The Isaan Record เคยได้รับเงินสนับสนุนจาก National Endowment for Democracy หรือ NED ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรของสหรัฐอเมริกาที่ได้รับงบประมาณจากรัฐสภาสหรัฐฯ นอกจากนี้ยังได้รับการสนับสนุนจาก Heinrich Böll Foundation ของเยอรมนี และ Internews Europe

ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2568 หทัยรัตน์ พหลทัพ บรรณาธิการบริหาร The Isaan Record เปิดเผยว่า สำนักข่าวเคยพึ่งพาทุนจากต่างประเทศ โดยเฉพาะจากสหรัฐอเมริกา และได้รับผลกระทบจากการตัดงบสนับสนุนในสมัยรัฐบาลประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลทางการเงินครบถ้วนที่ระบุจำนวนเงินสนับสนุนทั้งหมด

ใน พ.ศ. 2564 เดวิดตกเป็นประเด็นเกี่ยวกับสถานะการทำงานและการพำนักในประเทศไทย สนธิ ลิ้มทองกุลกล่าวหาในรายการ SONDHI TALK ว่าเดวิดเกี่ยวข้องกับ CIA และตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับเงินทุน NED เดวิดปฏิเสธว่าเป็นเจ้าหน้าที่ CIA แต่ยอมรับว่า The Isaan Record เคยได้รับทุนจาก NED

The Isaan Record ออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 20 เมษายน พ.ศ. 2564 เพื่อชี้แจงประวัติองค์กรและปฏิเสธข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการผลิตเนื้อหาต่อต้านสถาบันพระมหากษัตริย์ ...แต่ก็เป็นการสื่อสารเพียงด้านเดียว

The Isaan Record รายงานประเด็นการชุมนุมทางการเมือง สิทธิมนุษยชน การแก้ไขรัฐธรรมนูญ และคดีมาตรา 112 รวมถึงผลงานชุด Article 112 Isaan Series ซึ่งนำเสนอเรื่องราวของผู้ได้รับผลกระทบจากการบังคับใช้มาตรา 112

วันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2569 The Isaan Record ร่วมกับ iLaw และเครือข่ายในพื้นที่จัดกิจกรรม “ขอนแก่นแล่นไปกา” ที่บึงสีฐาน มหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อรณรงค์ให้ประชาชนออกไปลงคะแนนและเห็นชอบการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ การปรากฏชื่อเป็นผู้ร่วมจัดกิจกรรมแตกต่างจากการทำหน้าที่รายงานข่าว

The Isaan Record ยังมีผลงานร่วมกับ Amnesty International Thailand และมีความสัมพันธ์กับประชาไทผ่านการใช้ข้อมูลข่าวสาร การร่วมเวทีอภิปราย และการทำงานในเครือข่ายสื่อทางเลือก

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2569 หทัยรัตน์ พหลทัพกล่าวถึงประชาไท The Isaan Record และ Lanner ในฐานะสื่อสามองค์กรที่อยู่ในกลไก Just Fund หรือกองทุนเพื่อความเป็นธรรมทางสังคม กองทุนนี้บริหารโดยมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม และมีการเปิดเผยยอดเงินสนับสนุนรวม 269,522.23 บาท ระหว่างเดือนมกราคมถึงมิถุนายน พ.ศ. 2569 แต่ยังไม่มีรายละเอียดเพียงพอที่จะระบุจำนวนเงินที่ The Isaan Record ได้รับ

ช่วง พ.ศ. 2564–2565 The Isaan Record เข้าร่วมโครงการ Journalism that Builds Bridges หรือ JBB ร่วมกับประชาไท Lanner Wartani และ Louder เอกสารโครงการระบุว่า Thai PBS โดยเฉพาะ Citizen+ เป็นพันธมิตรสำคัญ ขณะที่มูลนิธิเพื่อการศึกษาและสื่อภาคประชาชนอีสานเป็นหน่วยงานดำเนินโครงการ

หทัยรัตน์ พหลทัพ ซึ่งเข้ามาเป็นบรรณาธิการฝ่ายภาษาไทยของ The Isaan Record ใน พ.ศ. 2562 เคยทำงานกับ Thai PBS มาก่อน

ประเด็นที่ควรตรวจสอบคือ กระบวนการคัดเลือกองค์กรภายนอกเข้ามาทำงานร่วมกับ Thai PBS ใช้หลักเกณฑ์ใด มีการตรวจสอบประวัติองค์กร แหล่งเงินทุน และกิจกรรมที่ผ่านมาอย่างไร และมีการเปิดเผยความสัมพันธ์ที่อาจก่อให้เกิดผลประโยชน์ทับซ้อนหรือไม่

ควรเปิดเผยด้วยว่า ความร่วมมือดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาศักยภาพสื่อท้องถิ่น ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน หรือมีภารกิจด้านการรณรงค์ทางสังคมและการเมืองรวมอยู่ด้วย รวมถึงควรแยกให้ชัดเจนว่าอะไรเป็นงานข่าว อะไรเป็นกิจกรรมรณรงค์ และส่วนใดเกี่ยวข้องกับทรัพยากรของ Thai PBS

หาก Thai PBS มีการทำสัญญา จัดจ้าง หรือจ่ายเงินให้ The Isaan Record หรือมูลนิธิที่ดำเนินงานสำนักข่าว ก็ควรเปิดเผยจำนวนเงิน วัตถุประสงค์ของการใช้เงิน และผู้อนุมัติ

การรับทุนต่างประเทศ การทำข่าวมาตรา 112 หรือการรณรงค์แก้ไขรัฐธรรมนูญ ไม่ใช่หลักฐานของการแทรกแซงความมั่นคงโดยตัวมันเอง การประเมินประเด็นนี้ต้องพิจารณาจากเงื่อนไขของผู้ให้ทุน สัญญาโครงการ การกำหนดทิศทางเนื้อหา และหลักฐานเกี่ยวกับการตัดสินใจของผู้บริหาร

คำถามสำคัญคือ Thai PBS ใช้หลักเกณฑ์อะไรคัดเลือกองค์กรเหล่านี้เข้ามา วัตถุประสงค์ของความร่วมมือคืออะไร มีเงินสาธารณะเกี่ยวข้องเท่าใด และมีมาตรการป้องกันอิทธิพลจากผู้สนับสนุนภายนอกอย่างไร

การเปิดเผยเอกสาร สัญญา งบประมาณ และกระบวนการตัดสินใจอย่างครบถ้วน จะช่วยให้ประชาชนตรวจสอบความโปร่งใสและความเป็นอิสระขององค์กรได้

ปราชญ์ สามสี
#TheIsaanRecord #ThaiPBS #NED #ประชาไท #iLaw #สื่อสาธารณะ #ความโปร่งใส #ปราชญ์สามสี