Around W. By หมูอ้วน : จาก ‘ผ้าทอ’ กลางมืดมิดบนดอยสูง สู่..เทคโนโลยีเปลี่ยนชีวิต ‘ผู้สูงวัย’

ในโลกยุคใหม่ที่คำว่า “พลังงาน” มักถูกผูกโยงอยู่กับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจมหภาคหรือ “อุตสาหกรรมขนาดใหญ่” แต่ในมิติของชุมชนรากหญ้า พลังงานกลับมีความหมายที่ลึกซึ้งและใกล้ตัวกว่านั้น มันคือ “แสงสว่าง” ที่ต่อลมหายใจให้กับการทำงาน คือ “เครื่องมือ” ที่ช่วยทลายข้อจำกัด และคือ “โอกาส” ที่ยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนให้เติบโตอย่างยั่งยืน

ภาพสะท้อนอันเด่นชัดนี้เกิดขึ้นผ่านวาระฉลองครบรอบ 15 ปี ของโครงการ “พลังเปลี่ยนแปลงเพื่อสังคม” (Banpu Champions for Change : BC4C) ซึ่งริเริ่มโดย บมจ.บ้านปู ร่วมกับ สถาบัน ChangeFusion โดยจัดโปรแกรมพิเศษภายใต้แนวคิด “Energy of Possibility: พลังดี ไม่มีดรอป” พร้อมมอบทุนสนับสนุนรวม 500,000 บาท ให้กับ 2 กิจการเพื่อสังคม ได้แก่ “Karen Design” และ “ช่างเอก” เพื่อนำพลังงานสะอาดไปจัดการ แก้ไขปัญหา และต่อยอดธุรกิจอย่างเป็นรูปธรรม

การเดินทางของ Karen Design เริ่มต้นจากหัวใจที่ต้องการสร้างทางเลือกและรายได้ที่มั่นคงให้แก่ชุมชนบ้านแม่โถน้อย จ.แม่ฮ่องสอน ผ่านการต่อยอดภูมิปัญญา “การทอผ้า” อันประณีตของชาวกะเหรี่ยง เพื่อลดการพึ่งพาการปลูกข้าวโพดเชิงเดี่ยวอันเป็นต้นเหตุสำคัญของปัญหาหมอกควันและฝุ่น PM2.5 โดยปัจจุบันมีสมาชิกกลุ่มทอผ้าในชุมชนร่วมทำงานกว่า 50 ชีวิต และยังนำกำไรส่วนหนึ่งกลับไปดูแลผืนป่าในพื้นที่

ทว่า อุปสรรคชิ้นใหญ่ที่คอยขัดขวางการเติบโตคือ “ระบบไฟฟ้าที่ไม่เสถียร” โดยเฉพาะในฤดูฝนที่มักเกิดเหตุการณ์ไฟฟ้าดับติดต่อกันหลายวัน เนื่องจากสมาชิกต้องแบ่งเวลาช่วงกลางวันไปทำไร่ทำนาและดูแลครอบครัว ทำให้ “เวลากลางคืน” กลายเป็นช่วงเวลาสำคัญที่สุดในการทอผ้า การขาดแคลนแสงสว่างจึงส่งผลกระทบโดยตรงต่อการสร้างรายได้

ทุนสนับสนุนจาก BC4C จึงเข้ามาทำหน้าที่เป็น “แสงสว่างแห่งความหวัง” โดย Karen Design เตรียมนำไป ติดตั้งระบบพลังงานแสงอาทิตย์พร้อมแบตเตอรี่กักเก็บพลังงานจำนวน 4 จุด (ครอบคลุมราว 30 ครัวเรือน) เพื่อให้มีไฟฟ้าสำรองใช้ทำงานได้ไม่สะดุด ควบคู่กับการลงทุนด้านวัตถุดิบ ค่าแรง สต๊อกสินค้า และการตลาด

จากการพัฒนาทั้งระบบพลังงานและโครงสร้างธุรกิจ กิจการตั้งเป้าหมายที่จะเพิ่มรายได้ให้เติบโตขึ้นประมาณ 1 ล้านบาท ภายในระยะเวลา 1 ปี พร้อมทั้งมุ่งส่งเสริมให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลระบบพลังงาน เพื่อพัฒนาเป็น “ชุมชนต้นแบบ” สำหรับขยายผลสู่พื้นที่ใกล้เคียงในอนาคต

ข้ามฟากจาก “ยอดดอยสูง” มาสู่พื้นที่ราบภาคเกษตรกรรม “ช่างเอก” คืออีกหนึ่งกิจการเพื่อสังคมที่เข้ามาตอบโจทย์ความท้าทายในการก้าวสู่สังคมสูงวัย โดยมองเห็นข้อจำกัดของเครื่องมือการเกษตรแบบดั้งเดิมที่มีน้ำหนักมาก เสียงดัง และสร้างมลพิษ ทำให้ผู้สูงอายุใช้งานได้อย่างยากลำบาก

“ช่างเอก” จึงนำเทคโนโลยีไฟฟ้าและพลังงานสะอาดมาพัฒนานวัตกรรมเครื่องมือเกษตรสำหรับผู้สูงอายุโดยเฉพาะ เพื่อให้พวกเขาสามารถประกอบอาชีพและพึ่งพาตนเองได้ โดยมีผลิตภัณฑ์เรือธงอย่าง เครื่องตัดหญ้าไฟฟ้าแบบรถเข็นและแบบสะพาย ซึ่งจำหน่ายไปแล้วเกือบ 1,000 เครื่อง

แผนการดำเนินงานที่นำเสนอต่อโครงการ BC4C ครอบคลุมการเพิ่มกำลังผลิต สต๊อกสินค้า และการพัฒนามาตรฐานสินค้า หนึ่งในแนวทางต่อยอดที่น่าสนใจอย่างยิ่งคือ การนำแผงโซลาร์เซลล์ที่ปลดระวางแล้วกลับมาใช้ประโยชน์เพื่อทำเป็นระบบไฟฟ้าสำรองของบ้านผู้สูงอายุ หรือ “ไฟเฟส 2” ซึ่งเป็นระบบแรงดันต่ำ 12 โวลต์ แยกอิสระจากระบบไฟฟ้าหลัก เพื่อใช้จ่ายไฟให้จุดจำเป็น เช่น ห้องน้ำ ทางเดิน ห้องครัว และจุดชาร์จโทรศัพท์ยามเกิดเหตุไฟฟ้าดับ

นอกจากนี้ ช่างเอกยังมีวิสัยทัศน์ในการสร้าง “ช่างพลังงานชุมชน” ผ่านความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในพื้นที่ เพื่อถ่ายทอดความรู้ด้านพลังงานสะอาดให้นักศึกษาและคนรุ่นใหม่ สร้างทักษะ ทางเลือกอาชีพ และเพิ่มบุคลากรที่สามารถดูแลระบบพลังงานให้ชุมชนได้ในระยะยาว

นายรัฐพล สุคันธี ผู้อำนวยการสายอาวุโส สื่อสารองค์กร บมจ.บ้านปู กล่าวว่า โปรแกรมพิเศษฉลองครบรอบ 15 ปี ของ BC4C ต้องการส่งเสริมการนำพลังงานไปต่อยอดเพื่อขยายธุรกิจและสร้างอิมแพกต์ต่อสังคม ทั้ง Karen Design และช่างเอก ต่างมีความโดดเด่นในด้านความเข้าใจบริบทชุมชนอย่างลึกซึ้ง มีแนวทางการนำพลังงานมาใช้แก้ไขปัญหาได้ตรงจุด และมีพื้นฐานธุรกิจที่พร้อมเติบโต

“ทางโครงการจะทำงานร่วมกับ ‘เมนทอร์’ (Mentor) ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เพื่อให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิดแก่ทั้งสองทีม ตั้งแต่การวางแผนดำเนินงาน การบริหารจัดการทุน ไปจนถึงการวัดผลทางธุรกิจและประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับชุมชน พร้อมทั้งติดตามความก้าวหน้าอย่างใกล้ชิดเพื่อช่วยแก้ปัญหา บ้านปูเชื่อมั่นว่าประสบการณ์ของผู้ประกอบการประกอบกับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง จะช่วยให้ทั้งสองทีมเดินหน้าธุรกิจไปสู่เป้าหมายที่วางไว้ได้อย่างมั่นคง” นายรัฐพล กล่าว

เรื่องราวของ Karen Design และ ช่างเอก เป็นบทพิสูจน์ที่ชัดเจนว่า เมื่อพลังงานสะอาดถูกนำไปใช้อย่างถูกที่และถูกทาง มันไม่เพียงแต่ช่วยแก้โจทย์ธุรกิจ แต่ยังเป็นพลังขับเคลื่อนที่สร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก ลดความเหลื่อมล้ำ และส่งต่อโอกาสที่ยั่งยืนให้แก่สังคมไทยตามแนวคิด “Energy of Possibility: พลังดี ไม่มีดรอป” อย่างแท้จริง