จากกระแสไฟฟ้าสู่คริปโทฯ! ศาลฎีกาสร้างบรรทัดฐานใหม่ บิตคอยน์เป็นทรัพย์ แม้ไม่มีรูปร่าง ปิดช่องโหว่แก๊งปล้นสินทรัพย์ดิจิทัล

30 ตุลาคม 2569 วัส ติงสมิตร นักวิชาการอิสระ โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่า จากกระแสไฟฟ้าสู่คริปโทเคอร์เรนซี: บทพิสูจน์วิวัฒนาการคำว่า "ทรัพย์" ในศาลฎีกาไทยและต่างประเทศ

การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและนวัตกรรมทางเศรษฐกิจมักท้าทายกรอบกฎหมายดั้งเดิมเสมอ คำถามสำคัญทางกฎหมายอาญาที่มักเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าคือ "วัตถุที่ไม่มีรูปร่างตัวตนทางกายภาพ สามารถถือเป็น ‘ทรัพย์’ ที่ถูกลัก ชิง หรือปล้นได้หรือไม่?"

1.หมุดหมายใหม่ยุคดิจิทัล: ฎีกาที่ 4929/2569 (บิตคอยน์คือทรัพย์ตามกฎหมายอาญา)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4929/2569 (วินิจฉัยโดยมติที่ประชุมใหญ่) ได้สร้างบรรทัดฐานสำคัญยิ่งต่ออาชญากรรมทางเทคโนโลยีในประเทศไทย โดยวางหลักว่า คริปโทเคอร์เรนซี (Cryptocurrency) หรือบิตคอยน์ (Bitcoin) ถือเป็น "ทรัพย์" อันเป็นวัตถุแห่งการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ในทางอาญา

สรุปข้อเท็จจริงในคดี

กลุ่มจำเลยชาวต่างชาติร่วมกันใช้วิธีข่มขู่คุกคาม และทำร้ายร่างกายผู้เสียหาย ณ ร้านกาแฟแห่งหนึ่งในอำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยบังคับให้ผู้เสียหายใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่เปลี่ยนเงินดอลลาร์สหรัฐจำนวน 50,000 ดอลลาร์สหรัฐ (คิดเป็นเงินไทยประมาณ 1,878,000 บาท) แลกเปลี่ยนเป็นบิตคอยน์จำนวน 2.480801 BTC แล้วโอนเข้ากระเป๋าเงินดิจิทัล (Wallet) ของกลุ่มคนร้าย ก่อนจะใช้ยานพาหนะหลบหนีไป

ประเด็นข้อกฎหมายและมติที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา

จำเลยฎีกาต่อสู้ว่า การโอนคริปโทเคอร์เรนซีหรือบิตคอยน์ดังกล่าวไม่ใช่การเอา "ทรัพย์" ของผู้อื่นไป เนื่องจากไม่มีรูปร่าง และตามหนังสือธนาคารแห่งประเทศไทยก็ระบุว่าคริปโทเคอร์เรนซียังไม่ใช่เงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย

ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่พิพากษายืน โดยให้เหตุผลสำคัญดังนี้:

1)นิยามตาม พ.ร.ก. สินทรัพย์ดิจิทัลฯ: คริปโทเคอร์เรนซีคือหน่วยข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่สร้างขึ้นบนระบบหรือเครือข่ายอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีความประสงค์ใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยน

2) มูลค่าทางเศรษฐกิจและการถือเอาได้: แม้ธนาคารแห่งประเทศไทยจะระบุว่ายังไม่ใช่เงินที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย แต่มันเป็นสื่อกลางที่มีมูลค่าตามราคาตลาด เปลี่ยนเป็นเงินสดได้หากมีผู้ซื้อรองรับ และบุคคลทั่วไปถือครองได้จริง

3) การครบองค์ประกอบความผิด: การที่ผู้เสียหายถูกบังคับให้เปลี่ยนเงินตราไปเป็นคริปโทเคอร์เรนซีซึ่งมีรูปร่างอยู่บนระบบหรือเครือข่ายอิเล็กทรอนิกส์ จึงเป็นสิ่งที่มีราคาและอาจถือเอาได้ในจำนวนที่ไม่น้อยกว่ามูลค่าเงินที่โอนไป การโอนเงินดังกล่าวจึงเป็นการเอา "ทรัพย์" ไป ครบองค์ประกอบความผิดฐานปล้นทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา

2. รากฐานแห่งอดีต: ฎีกาที่ 877/2501 (กระแสไฟฟ้าเป็นทรัพย์ที่ลักได้)

หากย้อนกลับไปในอดีต ศาลฎีกาไทยเคยใช้วิธีการตีความกฎหมายในลักษณะเดียวกันนี้มาแล้วกับ "กระแสไฟฟ้า" ใน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 877/2501 (ประชุมใหญ่)

สาระสำคัญของคำพิพากษา

• ปัญหาเดิม: กระแสไฟฟ้าเป็นพลังงานธรรมชาติที่ผ่านการดัดแปลง ไม่มีรูปร่างจับต้องได้โดยตรงแบบวัตถุสิ่งของทั่วไป

• มติที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา: วินิจฉัยว่า แม้กระแสไฟฟ้าจะไม่มีรูปร่าง แต่เป็นพลังงานที่ถูกจำกัดให้อยู่ในสายไฟ มีมูลค่า สามารถคำนวณวัดปริมาณเพื่อซื้อขายเปลี่ยนเป็นเงินได้ จึงจัดเป็น "ทรัพย์" ที่อาจตกเป็นวัตถุแห่งการลักทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญาได้

บทเรียนทางกฎหมาย: ทั้งสองฎีกาแสดงให้เห็นว่า ศาลฎีกาไทยยึดถือหลัก "มูลค่าทางเศรษฐกิจและการยึดถือเอาได้" (Economic Value & Appropriability) ในการตีความบทบัญญัติเรื่องทรัพย์ มากกว่าการยึดติดกับสภาพกายภาพภายนอก

3. มุมมองและบรรทัดฐานในต่างประเทศ

ในเวทีสากล ศาลและฝ่ายนิติบัญญัติในหลายประเทศต่างต้องปรับตัวรับมือกับประเด็น "สิ่งไม่มีรูปร่าง" ทั้งในเรื่องสินทรัพย์ดิจิทัลและกระแสไฟฟ้าเช่นกัน:

คดีสินทรัพย์ดิจิทัล/คริปโทเคอร์เรนซี

• สหราชอาณาจักร (UK) 🇬🇧

ศาลสูงและศาลอุทธรณ์อังกฤษ (เช่น คดี AA v Persons Unknown [2019] และ R v Lakeman [2026]) วินิจฉัยรับรองว่า คริปโทเคอร์เรนซีจัดเป็น Intangible Property (ทรัพย์สินไม่มีรูปร่าง) ตามกฎหมายแพ่งและ Theft Act 1968 จึงตกเป็นวัตถุของการลักทรัพย์ หรือถูกอายัดทางแพ่งได้

• สหรัฐอเมริกา (USA) 🇺🇸

ศาลมลรัฐและศาลรัฐบาลกลางตีความบทลงโทษเกี่ยวกับการปล้น/ลักทรัพย์ (Grand Theft / Robbery) ครอบคลุมถึงคริปโทเคอร์เรนซี โดยมองว่ามีมูลค่าทางเศรษฐกิจ (Economic Value) คดีที่มีการใช้อิทธิพลหรือกำลังบังคับโอนคริปโทฯ (Crypto Robbery) ถูกดำเนินคดีในฐานปล้นทรัพย์เช่นเดียวกับเงินสด

• สาธารณรัฐประชาชนจีน 🇨🇳

แม้จะมีนโยบายห้ามการซื้อขายผ่านศูนย์แลกเปลี่ยน แต่ศาลประชาชนสูงสุด (เช่น ศาลเซี่ยงไฮ้) ได้วางบรรทัดฐานว่า คริปโทเคอร์เรนซีมีลักษณะเป็น "ทรัพย์สินเสมือน" (Virtual Property) ตามกฎหมายแพ่ง มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ ดังนั้น การขโมย แฮก หรือกรรโชกเอาคริปโทฯ ไป ย่อมมีความผิดเกี่ยวกับการลักทรัพย์หรือกรรโชกทรัพย์ตามกฎหมายอาญา

คดีการลักกระแสไฟฟ้า

ต่างจากประเทศไทยที่ใช้การตีความคำว่า "ทรัพย์" ครอบคลุมไปถึงกระแสไฟฟ้า ในต่างประเทศมี 2 แนวทางหลัก:

• ระบบ Common Law (อังกฤษ) 🇬🇧: ศาลดั้งเดิมมองว่ากระแสไฟฟ้าไม่ใช่สิ่งของที่มีรูปร่าง จึงไม่เข้าข่ายการลักทรัพย์ (Theft) รัฐสภาอังกฤษจึงต้องตรากฎหมายเฉพาะขึ้นมา คือ Theft Act 1968 Section 13 กำหนดความผิดฐาน "Fraudulent/Dishonest Use of Electricity" (การใช้ไฟฟ้าโดยทุจริต)

• ระบบ Civil Law (เยอรมนี) 🇩🇪: ศาลสูงเยอรมันเคยปฏิเสธว่าพลังงานไฟฟ้าไม่ใช่สิ่งของ (Sache) ตามประมวลกฎหมายอาญา (คดีปี 1899) สภาจึงต้องตรากฎหมายอาญาเพิ่มเติมใน StGB § 248b เพื่อเอาผิดการแอบใช้พลังงานไฟฟ้าโดยเฉพาะ

4. บทสรุป: ชัยชนะของกฎหมายอาญาในโลกยุคใหม่

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4929/2569 ไม่เพียงแต่เป็นการเดินตามรอยบรรทัดฐานประวัติศาสตร์ของการลักกระแสไฟฟ้าตามฎีกาที่ 877/2501 เท่านั้น แต่ยังเป็นการอุดช่องว่างทางกฎหมายที่สอดคล้องกับแนวทางสากลทั่วโลก

หากศาลตีความอย่างยึดติดตัวอักษรว่า บิตคอยน์ไม่มีตัวตนทางกายภาพจึงไม่ใช่ "ทรัพย์" ย่อมเปิดช่องให้กลุ่มอาชญากรข้ามชาติและมิจฉาชีพใช้เทคโนโลยีเป็นเกราะป้องกันตนเอง การวางหลักของศาลฎีกาในครั้งนี้จึงนับเป็นการส่งสัญญาณชัดเจนว่า "ไม่ว่าทรัพย์สินจะอยู่ในรูปแบบวัตถุกายภาพ สายไฟฟ้า หรือบล็อกเชน หากมีมูลค่าและถือเอาได้ กฎหมายอาญาย่อมแผ่คุ้มครองถึงเสมอ"

วัส ติงสมิตร
นักวิชาการอิสระ
30/10/69

หมายเหตุ:

• Blockchain (บล็อกเชน): เปรียบเสมือน ระบบบัญชีดิจิทัลที่บันทึกและตรวจสอบธุรกรรม

• Cryptocurrency (คริปโทเคอร์เรนซี): เปรียบเสมือน สินทรัพย์ดิจิทัลที่สามารถโอนหรือแลกเปลี่ยนกันได้ เช่น Bitcoin (BTC), Ether (ETH) และ BNB (เดิมชื่อ Binance Coin)

• Bitkub Exchange (บิทคับ): เปรียบเสมือน ตลาดกลางสำหรับซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัล เช่น Bitkub Exchange ในประเทศไทย และ Binance ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มซื้อขายคริปโทเคอร์เรนซี

#กฎหมายอาญา #ศาลฎีกา #ฎีกาเด็ด #คริปโทเคอร์เรนซี #บิตคอยน์ #ปล้นทรัพย์ #สินทรัพย์ดิจิทัล #ลักกระแสไฟฟ้า #ความรู้กฎหมาย #กฎหมายน่ารู้ #การตีความกฎหมาย #วัสติงสมิตร