เอ็ดดี้ ร่ายเป็นฉากๆ ปี 62 สมศักดิ์ เจาะรูรอทักษิณ - เล่าต๋า ได้อนิสงส์ หรือไม่!?

หนึ่ง ระบบราชทัณฑ์ของไทยมีอำนาจบริหารโทษหลังคำพิพากษาจริง และปัญหาตรงนี้ควรถูกตั้งคำถามอย่างจริงจัง

 

พ.ร.บ.ราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 ซึ่งออกก่อนสมศักดิ์ เทพสุทินเป็น รมว.ยุติธรรม ได้วางกลไกเรื่องลดวันต้องโทษและพักการลงโทษไว้แล้ว โดยมาตรา 52(7) เปิดทางให้พักการลงโทษเมื่อรับโทษมาแล้วตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

 

ดังนั้น การพูดว่า “ศาลตัดสินจำคุก แต่จำนวนวันที่คนหนึ่งอยู่ในเรือนจำจริง อาจแตกต่างจากคำพิพากษามาก เพราะยังมีกระบวนการบริหารโทษอีกชั้นหนึ่ง”

 

อันนี้ถูกต้อง และผมคิดว่าเป็นประเด็นใหญ่กว่าคดีเล่าต๋าด้วยซ้ำ

 

แต่คำว่า “ตำรวจจับ ศาลตัดสิน ราชทัณฑ์ปล่อย” เป็นวาทกรรมที่แรงและเข้าใจง่าย แต่ในทางกฎหมายยังไม่ครบ เพราะราชทัณฑ์ไม่ได้มีอำนาจลบคำพิพากษาศาลตามใจ เจ้าหน้าที่ต้องดำเนินการภายใต้ พ.ร.บ. กฎกระทรวง พระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษ และกระบวนการพักโทษต่าง ๆ

 

ปัญหาที่แท้จริงจึงไม่ใช่ “ราชทัณฑ์ใหญ่กว่าศาล” แต่คือ “กฎหมายว่าด้วยการบริหารโทษหลังคำพิพากษา เปิดช่องให้ผลของคำพิพากษาถูกลดทอนลงมากเกินไปหรือไม่?”

 

สอง ถ้าจะชี้ไปที่ยุคสมศักดิ์ ต้องชี้ให้ถูกฉบับ

กฎกระทรวง พ.ศ. 2562 ที่สมศักดิ์ลงนามวันที่ 27 ธันวาคม 2562 จริง ๆ แล้วไม่ได้เปิดกว้างเสียทีเดียว ในเรื่องพักโทษกรณีปกติ ข้อ 41 กำหนดว่า ต้องเป็นนักโทษที่ต้องโทษจำคุก “เป็นครั้งแรก” และข้อ 42 ยังแบ่งตามชั้นนักโทษ ตั้งแต่ชั้นดีขึ้นไป โดยให้พักได้สูงสุดแตกต่างกันตั้งแต่ 1/5 ถึง 1/3 ของกำหนดโทษ

 

จุดเปลี่ยนที่น่าสนใจกว่าคือ ปี 2564

 

กฎกระทรวงฉบับที่ 2 ซึ่งสมศักดิ์ลงนามเช่นกัน ยกเลิกข้อ 41 ไปเลย หมายความว่าเงื่อนไข “ต้องโทษจำคุกครั้งแรก” หายไป และแก้ข้อ 42 ให้นักโทษตั้งแต่ “ชั้นกลางขึ้นไป” สามารถได้รับพักการลงโทษได้ไม่เกินหนึ่งในสามของกำหนดโทษ

 

นี่ต่างหากที่ผมมองว่าเป็นเรื่องที่ควรขุดต่อ เพราะมันเป็น “การขยายประตู” อย่างเป็นรูปธรรม

จากเดิม

 

นักโทษครั้งแรก + ชั้นดีขึ้นไป กลายเป็น นักโทษตั้งแต่ชั้นกลางขึ้นไป และไม่ได้จำกัดว่าต้องเป็นการติดคุกครั้งแรก

ผมจะไม่เริ่มด้วยข้อกล่าวหาว่า “ปี 62 สมศักดิ์เจาะรูรอทักษิณ”

 

แต่ผมจะถามว่า “เหตุใดปี 2564 กระทรวงยุติธรรมจึงขยายสิทธิพักโทษอย่างมีนัยสำคัญ ใครเสนอ เหตุผลในเอกสารประกอบคืออะไร และผลในทางปฏิบัติหลังจากนั้นตกแก่ผู้ต้องขังประเภทใดบ้าง?”

 

และมีข้อเท็จจริงที่น่าสนใจมากคือ เมื่อทักษิณได้รับการพิจารณาพักโทษในปี 2569 กรมราชทัณฑ์ระบุเองอย่างชัดเจนว่า ใช้ พ.ร.บ.ราชทัณฑ์ มาตรา 52(7) ประกอบกฎกระทรวง พ.ศ. 2562 และฉบับแก้ไข พ.ศ. 2564 โดยทักษิณเข้าเกณฑ์เมื่อรับโทษครบ 2 ใน 3 และสามารถพักโทษได้ไม่เกิน 1 ใน 3

 

ฉะนั้นเราพูดได้เต็มปากว่า “กฎชุดนี้ภายหลังถูกนำมาใช้กับทักษิณจริง”

 

แต่ยังพูดไม่ได้ว่า “กฎชุดนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อทักษิณ”

เพราะไม่มีหลักฐาน!

สาม - กรณี “เล่าต๋า” ไม่ได้ตรงกับประเด็นข้างต้นเสียทั้งหมด กรมราชทัณฑ์ชี้แจงว่า เล่าต๋าถูกควบคุมตั้งแต่ 11 ตุลาคม 2559 และคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกตลอดชีวิตในเดือนธันวาคม 2562 จากนั้นได้รับพระราชทานอภัยโทษรวม 6 ครั้งในปี 2563, 2564, 2568 และ 2569 จนโทษลดลง ประกอบกับเกณฑ์สำหรับผู้ต้องขังอายุเกิน 70 ปี ทำให้กำหนดโทษสุทธิลดลง และได้รับการปล่อยตัวเมื่อ 14 สิงหาคม 2569

 

แปลว่า “เครื่องยนต์หลัก” ที่ทำให้โทษตลอดชีวิตของเล่าต๋าหดลงอย่างมหาศาล คือกระบวนการพระราชทานอภัยโทษหลายครั้งประกอบกับเกณฑ์การลดโทษ ไม่ใช่เพียงกฎพักโทษ พ.ศ. 2562–2564 อย่างเดียว

 

ที่น่าสนใจคือ รมว.ยุติธรรมคนปัจจุบันเองยอมรับหลังกรณีเล่าต๋าว่า หลักเกณฑ์บางส่วนมีปัญหาและ “ไม่เหมาะสม” และตั้งคณะทำงานทบทวน ขณะที่ยืนยันว่าเจ้าหน้าที่ดำเนินการตามระเบียบที่มีอยู่

ตรงนี้ต่างหากคือหลักฐานแรงมาก เพราะฝ่ายบริหารปัจจุบันกำลังยอมรับเองว่า “ตัวระบบมีช่องโหว่”

 

ดังนั้น สิ่งที่ผมคิดว่า สิ่งที่ผมจับประเด็นได้ ไม่ใช่เฉพาะ “สมศักดิ์ทำเพื่อทักษิณหรือไม่” แต่เป็นเรื่องใหญ่กว่านั้นมาก

 

ศาลพิพากษา “จำคุกตลอดชีวิต” หรือ “จำคุก 20 ปี” เพื่อสะท้อนความร้ายแรงของความผิด แต่หลังจากคำพิพากษา มีทั้งการจัดชั้นนักโทษ ลดวันต้องโทษ พักโทษ พักโทษกรณีพิเศษ พระราชทานอภัยโทษ และเกณฑ์ผู้สูงอายุ ซึ่งสามารถซ้อนกันหลายชั้นได้

 

คำถามคือ เมื่อสิทธิเหล่านี้ซ้อนกันจน “จำคุกตลอดชีวิต” ในทางปฏิบัติอาจเหลือไม่ถึงสิบปี ระบบยังรักษาความหมายของคำพิพากษาศาล สัดส่วนระหว่างความผิดกับโทษ และความปลอดภัยของสังคมไว้ได้หรือไม่?

 

“หลังศาลปิดคดี ใครเป็นคนกำหนดว่านักโทษจะติดคุกจริงกี่วัน?”

 

ถ้าขุดเรื่องนี้ ผมคิดว่าเราจะเจอ “ระบบ” ที่น่าสนใจกว่าการไล่เฉพาะทักษิณหรือเล่าต๋ามาก