แพทย์ มช. เปิด 5 สัญญาณ เตือนปอดอักเสบ ใคร หอบเหนือย-ซึม-สับสน อย่าชะล่าใจ

วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ผศ.พญ.ณัฐชนก นิยติวัฒน์ชาญชัย อาจารย์หน่วยวิชาโรคระบบการหายใจ เวชบำบัดวิกฤตและภูมิแพ้ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ออกมาเตือนให้รู้ทันอาการปอดอักเสบ ซึ่ง หลายคนอาจคุ้นเคยกับอาการไอ มีไข้ หรือมีเสมหะ และคิดว่าเป็นเพียงไข้หวัดทั่วไป แต่รู้หรือไม่ว่า อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ “โรคปอดอักเสบ” หรือที่เรียกกันว่า “ปอดบวม” ซึ่งเป็นภาวะที่ไม่ควรมองข้าม เพราะหากอาการรุนแรงขึ้น อาจส่งผลกระทบต่อการหายใจและการแลกเปลี่ยนออกซิเจนในร่างกาย

ปอดอักเสบเกิดจากอะไร?

ปอดอักเสบคือการอักเสบของเนื้อปอด โดยเฉพาะบริเวณถุงลมเล็ก ๆ ซึ่งทำหน้าที่รับออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย เมื่อเกิดการอักเสบจะทำให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลง

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อ ทั้งเชื้อแบคทีเรีย เช่น นิวโมคอคคัส และเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 และ RSV ส่วนเชื้อราพบได้ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง นอกจากนี้ การสำลักอาหาร น้ำลาย หรืออาเจียนลงไปในปอด ก็อาจทำให้เกิดปอดอักเสบได้เช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ที่มีระดับความรู้สึกตัวลดลง

อาการแบบไหนที่ต้องระวัง ไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา

อาการของปอดอักเสบที่พบได้บ่อย ได้แก่ ไอ มีหรือไม่มีเสมหะ มีไข้ หนาวสั่น อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และอาจมีอาการเจ็บหน้าอกเวลาไอหรือหายใจเข้า บางรายมีอาการเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่บางรายค่อย ๆ เป็นมากขึ้นในช่วงหลายวัน

สิ่งที่ควรสังเกตเป็นพิเศษคือ หายใจเร็ว เหนื่อยง่ายกว่าปกติ หอบเหนื่อย เจ็บหน้าอก หรืออ่อนเพลียมาก เพราะอาจเป็นสัญญาณว่าการเจ็บป่วยลุกลามลงไปถึงปอด อย่างไรก็ตาม อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่าเป็นปอดอักเสบได้ จำเป็นต้องได้รับการตรวจจากแพทย์ ซึ่งอาจมีการตรวจร่างกาย วัดระดับออกซิเจนในเลือด และเอกซเรย์ปอดเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

5 สัญญาณอันตราย ปอดอักเสบอาจกำลังรุนแรงขึ้น

หากมีอาการป่วยและสงสัยว่าอาจเป็นปอดอักเสบ ควรสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย โดยเฉพาะสัญญาณต่อไปนี้1. หอบเหนื่อยมากขึ้น หายใจลำบาก เหนื่อยแม้ขณะอยู่นิ่ง หรือพูดไม่เป็นประโยค

2. ค่าออกซิเจนในเลือดลดลง หากวัดด้วยเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วขณะพักซ้ำแล้วพบว่าต่ำกว่า 93–94% ควรไปโรงพยาบาลทันที

3. ริมฝีปากหรือลิ้นมีสีคล้ำ หรือผิวหนังมีสีผิดปกติ

4. ซึมลงหรือสับสน พูดคุยไม่รู้เรื่อง ปลุกตื่นยาก หรือมีความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลง

5. เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือมีอาการเจ็บแน่นหน้าอกอย่างต่อเนื่อง

หากมีอาการหอบมาก พูดไม่เป็นประโยค ซึม หรือสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่จำเป็นต้องรอวัดค่าออกซิเจนหรือรอให้มีไข้สูงก่อน

เด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ อาจแสดงอาการแตกต่างกัน

ปอดอักเสบไม่ได้แสดงอาการเหมือนกันในทุกช่วงวัย โดยเด็กเล็กอาจมีอาการหายใจเร็ว หน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ กินนมน้อยลง หรือซึมลง ส่วนผู้ใหญ่มักมีไข้ ไอ อ่อนเพลีย และอาจเจ็บหน้าอกหรือหอบเหนื่อย

สำหรับผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เพราะบางรายอาจไม่มีไข้หรือไออย่างชัดเจน แต่อาจแสดงอาการผ่านความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม เช่น อ่อนแรง ซึม เบื่ออาหาร กินได้น้อยลง หรือสับสนมากกว่าปกติ

ดังนั้น หากพบว่าผู้สูงอายุมีอาการเปลี่ยนแปลงจากเดิม ไม่ควรมองว่าเป็นเพียงอาการตามวัย ควรพาไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ โดยเฉพาะกรณีสับสนเฉียบพลันหรือปลุกตื่นยาก ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อปอดอักเสบรุนแรง?

กลุ่มที่ควรระมัดระวังและสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ได้แก่

• เด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กอายุไม่เกิน 2 ปี และผู้สูงอายุอายุ 65 ปีขึ้นไป

• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคปอดเรื้อรัง โรคหัวใจ เบาหวาน โรคไต หรือโรคตับ

• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน

• ผู้ที่มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม หรือผู้ที่เสี่ยงต่อการสำลัก

• ผู้สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือมีภาวะขาดสารอาหาร

หากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงและเริ่มมีอาการไอ มีไข้ หายใจเร็ว หรือเหนื่อยผิดปกติ ควรพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอให้อาการรุนแรงก่อน

การป้องกันปอดอักเสบ เริ่มต้นได้จากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

โดยการลดความเสี่ยงในการรับและแพร่กระจายเชื้อโรค ด้วยวิธีง่าย ๆ เช่น หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่มีไข้ ไอ หรือเป็นหวัด ไม่ใช้แก้วน้ำและช้อนส้อมร่วมกัน ล้างมือบ่อย ๆ ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม และสวมหน้ากากเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยหรืออยู่ในสถานที่แออัด

นอกจากนี้ ควรดูแลสุขภาพให้แข็งแรง งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และมลพิษทางการหายใจอื่นๆ รับประทานอาหารให้ครบถ้วน พักผ่อนให้เพียงพอ ดูแลโรคประจำตัวให้เหมาะสม และจัดสภาพแวดล้อมภายในบ้านให้มีอากาศถ่ายเท

สำหรับผู้ที่มีปัญหาการกลืนหรือสำลักบ่อย ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับวิธีรับประทานอาหารและการดูแลที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงจากการสำลักลงปอด

วัคซีนเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการลดความเสี่ยง

การรับวัคซีนที่เหมาะสมเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการป้องกันโรคติดเชื้อที่อาจนำไปสู่ปอดอักเสบ โดยวัคซีนสำคัญที่ควรพิจารณา ได้แก่

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ควรรับทุกปีตามคำแนะนำ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง

• วัคซีนโควิด-19 รับตามคำแนะนำในปัจจุบัน โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยรุนแรง

• วัคซีนนิวโมคอคคัส พิจารณาในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันต่ำ

• วัคซีน RSV ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์ตามข้อบ่งใช้

• วัคซีนพื้นฐานในเด็ก ควรได้รับครบตามวัย เช่น วัคซีนฮิบ ไอกรน และหัด

ทั้งนี้ วัคซีนแต่ละชนิดช่วยป้องกันเชื้อแตกต่างกัน และไม่สามารถป้องกันปอดอักเสบได้ทุกสาเหตุ จึงควรปรึกษาสถานพยาบาลเพื่อวางแผนการรับวัคซีนให้เหมาะสมกับอายุ สุขภาพ และประวัติการได้รับวัคซีนของแต่ละคน

ปอดอักเสบเป็นภาวะที่ไม่ควรรอให้มีอาการรุนแรงแล้วจึงไปพบแพทย์ การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย โดยเฉพาะอาการหายใจผิดปกติ เหนื่อยง่าย ซึมลง หรือสับสน จะช่วยให้เข้าถึงการตรวจรักษาได้เร็วขึ้น สำหรับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว ควรใส่ใจเป็นพิเศษ เพราะบางครั้งอาการเริ่มต้นอาจไม่ชัดเจนอย่างที่คิด