เปลี่ยน ‘ผู้รับ’ เป็น ‘ผู้สร้าง’ สกสว. ปลดล็อกวิจัย 4 ภูมิภาค ดึงชาวบ้านร่วมสร้างนวัตกรรม

งานวิจัยและวิทยาศาสตร์ในประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อวิทยาศาสตร์ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในห้องปฏิบัติการหรือรายงานวิชาการหนาเตอะบนหิ้งอีกต่อไป แต่กำลังถูกเปิดกว้างและส่งตรงถึงมือชุมชนเพื่อใช้แก้ปัญหาพื้นที่อย่างแท้จริง
เมื่อเร็วๆนี้ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จับมือกับ มูลนิธิสถาบันวิจัยเพื่อท้องถิ่น และ เครือข่ายงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ร่วมกันจัดงานประชุมเชิงปฏิบัติการและเปิดตัวอย่างเป็นทางการ “การขับเคลื่อน Open Science for Community (OSC) ครั้งที่ 1 : ระบบนิเวศการวิจัยของประเทศ” ณ โรงแรมอีสติน แกรนด์ พญาไท กรุงเทพฯ โดยมุ่งหวังให้เครือข่ายวิจัย 4 ภูมิภาค ร่วมกันปลดล็อกระบบนิเวศ ววน. (วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม) เปลี่ยนชาวบ้านและชุมชนจากเพียง "ผู้รับประโยชน์" ให้กลายเป็น “หุ้นส่วนร่วมสร้าง” นวัตกรรมระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน
ศ.เกียรติคุณ ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ประธานกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กสว.) เปิดเผยว่า ประเทศไทยมีการลงทุนด้าน ววน. อย่างต่อเนื่อง โจทย์สำคัญนับจากนี้คือการทลายข้อจำกัดของการทำงานแบบต่างคนต่างทำ แล้วเชื่อมโยงทรัพยากรวิจัยเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบและเป็นธรรม
โดยหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อน Open Science for Community (OSC) ประกอบด้วย 3 ประการหลัก 1.ยกระดับบทบาทชุมชน เปลี่ยนจาก "ผู้รับความรู้" สู่ "ผู้ร่วมสร้างองค์ความรู้" โดยใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย ไม่ซับซ้อน เข้าถึงได้ทันที , 2.สร้างกลไกตัวกลางความรู้ พัฒนาบุคลากรให้เป็น "นักจัดสรรและถ่ายทอดความรู้" ไม่ใช่พึ่งพาเพียงแค่แพลตฟอร์มดิจิทัล และ 3.การค้ำจุนระยะยาว ยึดหลักการบริหารระบบ ววน. คือ "รวมศูนย์ความชัดเจน พูดด้วยความจริง ลงมือทำอย่างต่อเนื่อง" เพื่อให้เกิด "OSC in Action" ที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่มีคุณค่าต่อประเทศอย่างแท้จริง

ด้าน ศ.ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. ย้ำว่า การประชุมครั้งนี้ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการวางทิศทางทำงานร่วมกัน โดยมี 3 เป้าหมายหลัก คือ การสร้างความเข้าใจร่วมกัน ทั้งในระดับนโยบายและระดับปฏิบัติการเชิงพื้นที่ การถอดบทเรียนและแลกเปลี่ยนแนวคิด ขับเคลื่อน OSC ในแต่ละภูมิภาคที่เน้นการลงมือทำจริงเพื่อให้ได้ตัวแบบ ที่ตรงกับบริบทพื้นที่ พร้อมทั้ง การสร้างพื้นที่เชื่อมโยงเครือข่าย เพื่อให้นักวิจัยและภาคีในพื้นที่สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างแน่นแฟ้นและยาวนาน
"เวทีนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการกำหนดแนวทางการทำงานที่เป็นรูปธรรม โดยขอให้แต่ละภูมิภาคร่วมกันระบุโจทย์ที่จะใช้เป็นจุดเริ่มต้นของการขับเคลื่อน OSC เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนว่า OSC คืออะไร และ สกสว. จะเข้าไปสนับสนุนอย่างไร" ผู้อำนวยการ สกสว. กล่าว
ภายในงานเต็มไปด้วยการแลกเปลี่ยนมุมมองจากผู้ทรงคุณวุฒิระดับประเทศ อาทิ รศ. ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ (สกสว.) ที่นำเสนอประเด็น "การขับเคลื่อน Open Science ในแผนด้าน ววน. พ.ศ. 2571-2575" พร้อมด้วย ดร.สมคิด แก้วทิพย์ หัวหน้าโครงการพัฒนาแพลตฟอร์ม OSC ที่มาเจาะลึกถึงความหมายและความสำคัญของการเปิดกว้างข้อมูลความรู้เพื่อชุมชน
นอกจากนี้ ยังมีเวทีเสวนา "OSC in Action เพื่อการพัฒนาประเทศ" ที่รวบรวมตัวแทนจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งนักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านป่าไม้ สิ่งแวดล้อม ความหลากหลายทางชีวภาพ ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อบต.บ่อสวก จ.น่าน) เครือข่ายเกษตรกรทางเลือก และภาคีด้านความปลอดภัยทางถนน มาร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์จริงในการใช้องค์ความรู้เปิดกว้างแก้ปัญหาท้องถิ่น
พร้อมกันนี้ ผู้แทนจากทั้ง 4 ภูมิภาค ยังได้ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิอย่าง ศ. ดร.ปิยะวัติ บุญ-หลง, รศ. ดร.นิรมล สุธรรมกิจ, ดร.สุรอรรถ ศุภจัตุรัส และ ผศ. ดร.บัญชร แก้วส่อง ในการระบุโจทย์วิจัยและวางแนวทางขับเคลื่อน OSC ที่ตอบโจทย์ความต้องการของแต่ละพื้นที่อย่างแท้จริง
