'ดร.สุวินัย' ชูวิสัยทัศน์ นายกฯ มองข้ามช็อตข้อตกลง ART สู่ยุคดาต้านิยมและยุทธศาสตร์ใหม่ประเทศ

สืบเนื่องจากที่วานนี้ (17 พ.ย. 2569) นายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย และนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ได้ร่วมลงนามแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างสหรัฐอเมริกาและราชอาณาจักรไทย (ART) ณ กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ ก่อนการประชุมสุดยอดอาเซียน–สหรัฐฯ สมัยพิเศษ โดยยืนยันว่าได้ข้อสรุปในสาระสำคัญแล้ว ซึ่งถือเป็นความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศที่มุ่งสร้างความชัดเจนด้านการค้า และรักษาความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยในตลาดสหรัฐฯ
ล่าสุดวันนี้ 18 พฤศจิกายน 2569 ดร.สุวินัย ภรณวลัย นักเขียนและอดีตอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โพสต์เฟซบุ๊กถึงประเด็นดังกล่าว โดยระบุว่า "สุดยอดวิสัยทัศน์ของนายกฯ อนุทิน : จากข้อตกลงการค้า ART สู่ยุทธศาสตร์เปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจเข้าสู่ยุคดาต้านิยม เสริมอำนาจภูมิรัฐศาสตร์ให้แก่ประเทศไทย

1. มองข้อตกลงการค้าให้ไกลกว่าภาษีศุลกากร
วันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 อาจเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของเศรษฐกิจไทยเมื่อประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล ลงนามในแถลงการณ์ร่วม เพื่อเดินหน้าข้อตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา หรือ ART (Agreement on Reciprocal Trade) สาระสำคัญคือ ไทยเตรียมเปิดตลาดให้สินค้าสหรัฐฯ อย่างกว้างขวาง ลดอุปสรรคทางการค้า และเพิ่มการนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐฯ มูลค่าประมาณ 2.6 พันล้านดอลลาร์
แม้ความตกลงฉบับสมบูรณ์ยังต้องผ่านกระบวนการทางกฎหมายและการลงนามอย่างเป็นทางการ แต่สำหรับผม สิ่งที่น่าสนใจที่สุดมิใช่เรื่องภาษี หากเป็น วิสัยทัศน์ทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ที่ประเทศไทยสามารถสร้างขึ้นจากข้อตกลงนี้ (ขีดเส้นใต้ตรงนี้) คนที่มองเพียงว่าไทยยอมลดภาษีให้สหรัฐฯ เท่าใด อาจมองเห็นเพียงต้นทุนของการเจรจา แต่คนที่มองไกลกว่านั้น จะเห็นโอกาสในการดึงดูดเงินลงทุน เทคโนโลยี อุตสาหกรรมใหม่ การจ้างงาน และการยกระดับเศรษฐกิจไทยทั้งระบบ นี่คือความแตกต่างระหว่างการคิดแบบพ่อค้า กับการคิดแบบนักยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ และเป็นเหตุผลที่ผมเห็นว่าการเดินหน้า ART ของรัฐบาลอนุทิน มีศักยภาพจะกลายเป็นผลงานเชิงยุทธศาสตร์ที่สำคัญอย่างยิ่ง
.....
2. จากเศรษฐกิจการค้าสู่เศรษฐกิจการลงทุน
ประเทศไทยติดอยู่กับปัญหาเชิงโครงสร้างมานาน
- อุตสาหกรรมดั้งเดิมเติบโตช้า
- ผลิตภาพแรงงานเพิ่มขึ้นไม่ทันค่าครองชีพ
- ธุรกิจจำนวนมากแข่งขันกันด้วยต้นทุนต่ำ มากกว่าการสร้างเทคโนโลยีและนวัตกรรม
- ขณะที่เศรษฐกิจไทยต้องพึ่งพาการท่องเที่ยว การส่งออก และการบริโภคภายในประเทศอย่างต่อเนื่อง
คำถามคือ เราจะหลุดออกจากกับดักนี้ได้อย่างไร?
คำตอบหนึ่งคือ การดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ หรือ FDI (Foreign Direct Investment) เพราะการลงทุนมิใช่เพียงเงินที่ไหลเข้าประเทศ แต่หมายถึงโรงงาน เครื่องจักร เทคโนโลยี บุคลากร การจ้างงาน และเครือข่ายธุรกิจที่ตามมา เมื่อบริษัทข้ามชาติเข้ามาตั้งฐานการผลิต ย่อมเกิดความต้องการซื้อสินค้าและบริการจากธุรกิจไทย เกิดการจ้างงาน เกิดรายได้ เกิดการถ่ายทอดความรู้และเกิดมูลค่าเพิ่มในระบบเศรษฐกิจ นี่คือพลังของการลงทุนที่สามารถขยาย GDP ได้ในระยะยาว ART จึงควรถูกใช้เป็นประตูเชื่อมประเทศไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานของสหรัฐฯ ญี่ปุ่น และพันธมิตรทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ไม่ใช่เป็นเพียงข้อตกลงซื้อขายสินค้า
.....
3. ยุคดาต้านิยม : เมื่อข้อมูลกลายเป็นปัจจัยการผลิตแห่งอนาคต
โลกเศรษฐกิจในศตวรรษที่ 21 กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างลึกซึ้งในอดีต ประเทศที่มั่งคั่งคือประเทศที่มีที่ดิน แรงงาน ทุน และทรัพยากรธรรมชาติจำนวนมาก ต่อมา ประเทศที่ครอบครองเทคโนโลยีอุตสาหกรรมกลายเป็นผู้นำเศรษฐกิจโลก แต่วันนี้ โลกกำลังเข้าสู่ยุคที่ผมเรียกว่า ยุคดาต้านิยม (Dataism) หรือยุคที่ข้อมูล พลังประมวลผล ปัญญาประดิษฐ์ และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล กลายเป็นปัจจัยการผลิตเชิงยุทธศาสตร์ ประเทศที่มีศูนย์ข้อมูล (Data Center) ระบบคลาวด์ AI เซมิคอนดักเตอร์ และโครงข่ายดิจิทัลที่แข็งแกร่ง ย่อมมีโอกาสสร้างอุตสาหกรรมแห่งอนาคตได้มากกว่า
ประเทศไทยจึงไม่ควรหยุดอยู่เพียงการเป็นฐานประกอบรถยนต์หรือผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ แต่ควรขยับไปสู่การเป็นฐานเศรษฐกิจดิจิทัลและอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ART มีความสำคัญในจุดนี้ เพราะกรอบการเจรจาครอบคลุมการค้าดิจิทัล การเคลื่อนย้ายข้อมูลข้ามพรมแดน การลงทุน และความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานด้วยหากรัฐบาลสามารถใช้ข้อตกลงนี้ดึงดูดบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกให้เข้ามาลงทุน และเชื่อมโยงบริษัทเหล่านั้นเข้ากับผู้ประกอบการและแรงงานไทยได้จริงประเทศไทยก็มีโอกาสเปลี่ยนจากผู้ใช้เทคโนโลยี ไปเป็นผู้ร่วมสร้างมูลค่าจากเทคโนโลยีอย่างไรก็ตาม การมี Data Center จำนวนมากเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ ไทยต้องมีพลังงานที่แข่งขันได้ บุคลากรด้าน AI ระบบวิจัยและพัฒนา ตลอดจนธุรกิจไทยที่สามารถใช้ข้อมูลสร้างผลิตภาพได้จริง มิฉะนั้น เราอาจกลายเป็นเพียงสถานที่ตั้งเครื่องคอมพิวเตอร์ของต่างชาติโดยไม่ได้ครอบครองมูลค่าเพิ่มที่สำคัญของยุคดาต้านิยม
.....
4. ภูมิรัฐศาสตร์ใหม่ : ไทยต้องมีอำนาจต่อรองมากกว่าการพึ่งพาจีน
นี่คือประเด็นที่ผมให้ความสำคัญเป็นพิเศษตลอดหลายปีที่ผ่านมา อิทธิพลทางเศรษฐกิจของจีนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องประเทศไทยเองก็มีความสัมพันธ์ทางการค้า การลงทุน และห่วงโซ่อุปทานกับจีนอย่างลึกซึ้งความสัมพันธ์ดังกล่าวมีประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยไม่น้อยแต่การพึ่งพาเศรษฐกิจประเทศใดประเทศหนึ่งมากเกินไป ย่อมสร้างความเสี่ยงทางยุทธศาสตร์โดยเฉพาะเมื่อโลกกำลังเผชิญการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจหากประเทศไทยมีเงินลงทุนจากสหรัฐฯ ญี่ปุ่น และประเทศพันธมิตรเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญไทยก็จะมีทางเลือกมากขึ้นมีแหล่งเทคโนโลยีมากขึ้น มีตลาดมากขึ้นและมีอำนาจต่อรองมากขึ้น (ขีดเส้นใต้ตรงนี้) นี่มิใช่การประกาศตัวเป็นศัตรูกับจีน แต่เป็นการสร้างดุลยภาพทางเศรษฐกิจ
ประเทศที่มีทางเลือกมาก ย่อมมีอิสระในการตัดสินใจมากกว่าประเทศที่ต้องฝากอนาคตไว้กับมหาอำนาจเพียงฝ่ายเดียวในทางภูมิรัฐศาสตร์ เรียกแนวคิดนี้ว่า Strategic Autonomy หรือความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ผมจึงมองว่า ART สามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มอำนาจต่อรองของประเทศไทยได้ หากรัฐบาลอนุทินบริหารความสัมพันธ์กับมหาอำนาจอย่างชาญฉลาด ซึ่งผมมั่นใจว่ารัฐบาลอนุทินจะทำได้ดีถ้าดูจากผลงานและความตั้งใจทำงานในช่วงที่ผ่านมา
.....
5. จากเศรษฐกิจสีเทาสู่เศรษฐกิจที่สร้างมูลค่าจริง
อีกปัญหาหนึ่งที่ประเทศไทยต้องเผชิญคือ การไหลเข้าของสินค้าราคาถูกและธุรกิจที่แข่งขันกับผู้ประกอบการไทยอย่างไม่เป็นธรรมสินค้าจีนบางประเภทได้รับสิทธิภาษีต่ำหรือศูนย์ภายใต้ข้อตกลงการค้าเสรีขณะที่บางส่วนอาจเข้าสู่ตลาดผ่านการสำแดงเท็จ การหลบเลี่ยงภาษี หรือช่องทางผิดกฎหมาย เราต้องแยกสองเรื่องนี้ออกจากกันการค้ากับจีนที่ถูกต้องตามกฎหมายมิใช่ปัญหาในตัวเองแต่ธุรกิจผิดกฎหมาย ทุนสีเทา และเครือข่ายฟอกเงินข้ามชาติของจีนเทา เป็นปัญหาที่รัฐไทยต้องจัดการอย่างจริงจัง
คำถามสำคัญคือ ประเทศไทยต้องการเศรษฐกิจแบบใด?
เศรษฐกิจที่เติบโตจากการนำเข้าสินค้าราคาถูก การเก็งกำไร และเงินทุนที่ตรวจสอบไม่ได้หรือเศรษฐกิจที่เติบโตจากการลงทุนจริง การผลิตจริง เทคโนโลยีจริง และการจ้างงานจริงผมเลือกอย่างหลังการดึงดูดบริษัทที่มีมาตรฐานการดำเนินธุรกิจและระบบตรวจสอบสูง สามารถช่วยยกระดับเศรษฐกิจในระบบได้แต่รัฐบาลก็ต้องปราบปรามทุนสีเทาควบคู่กันไป เพราะการลงทุนจากต่างประเทศไม่อาจทดแทนการบังคับใช้กฎหมายที่มีประสิทธิภาพได้
.....
6. วิสัยทัศน์จะยิ่งใหญ่ได้ ต้องเปลี่ยนข้อตกลงให้เป็นผลลัพธ์
แน่นอนว่า ART มิใช่ข้อตกลงที่ประเทศไทยได้ประโยชน์โดยไม่มีต้นทุนการเปิดตลาดย่อมทำให้ผู้ผลิตบางกลุ่มต้องแข่งขันรุนแรงขึ้นเกษตรกรและผู้ประกอบการรายเล็กบางส่วนอาจต้องปรับตัวขณะที่กรอบข้อตกลงเดิมยังระบุอัตราภาษีตอบโต้ของสหรัฐฯ ต่อสินค้าไทยที่ 19% โดยมีข้อยกเว้นบางรายการ ซึ่งต้องรอดูรายละเอียดฉบับสมบูรณ์ ดังนั้น ความสำเร็จของ ART จึงไม่ควรวัดเพียงจำนวนสินค้าที่ไทยยอมลดภาษี แต่ควรวัดจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงในอีกห้าถึงสิบปีข้างหน้า
ประเทศไทยได้รับ FDI เพิ่มขึ้นเท่าใด?
เกิดอุตสาหกรรมใหม่กี่ประเภท?
แรงงานไทยมีรายได้เพิ่มขึ้นเพียงใด?
ธุรกิจไทยเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่การผลิตระดับโลกมากขึ้นหรือไม่?
และที่สำคัญที่สุดประเทศไทยมีอำนาจต่อรองทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์เพิ่มขึ้นจริงหรือเปล่า?
นี่ต่างหากคือเครื่องวัดความสำเร็จของยุทธศาสตร์รัฐบาลจึงต้องมีนโยบายอุตสาหกรรมที่ชัดเจน ไม่ใช่เพียงรอให้นักลงทุนต่างชาติเดินเข้ามาเอง (ขีดเส้นใต้ตรงนี้) เราต้องพัฒนาทักษะแรงงาน สร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานและดิจิทัล สนับสนุนผู้ประกอบการไทย และรักษาผลประโยชน์ของประเทศในการเจรจา
.....
7. จากประเทศผู้ตาม สู่ประเทศที่กำหนดอนาคตของตัวเอง
ผมมองการเดินหน้า ART ของนายกรัฐมนตรีอนุทินในแง่บวก
เพราะมันเปิดโอกาสให้ประเทศไทยใช้การค้าเป็นเครื่องมือสร้างการลงทุน ใช้การลงทุนเป็นเครื่องมือเปลี่ยนโครงสร้างอุตสาหกรรม และใช้โครงสร้างอุตสาหกรรมใหม่เป็นฐานสร้างอำนาจทางภูมิรัฐศาสตร์นี่คือการคิดเชื่อมโย เศรษฐศาสตร์กับยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศ อย่างไรก็ตาม วิสัยทัศน์ที่ยิ่งใหญ่ต้องพิสูจน์ด้วยการปฏิบัติ
การลงนามเป็นเพียงจุดเริ่มต้น
ความสำเร็จที่แท้จริงคือการเปลี่ยนโอกาสทางการค้าให้กลายเป็นความมั่งคั่งที่ประชาชนไทยสัมผัสได้หากรัฐบาลอนุทินสามารถผลักดันให้เกิดการลงทุน เทคโนโลยี การจ้างงาน และการยกระดับอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่อง ART ก็อาจกลายเป็นหนึ่งในจุดเปลี่ยนสำคัญของประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทยจากประเทศที่เคยแข่งขันด้วยแรงงานราคาถูกสู่ประเทศที่แข่งขันด้วยข้อมูล เทคโนโลยี และความสามารถในการสร้างมูลค่าเพิ่ม จากประเทศที่ต้องระมัดระวังอิทธิพลของมหาอำนาจสู่ประเทศที่มีทางเลือกและอำนาจต่อรองของตนเองและจากเศรษฐกิจที่เติบโตอย่างเชื่องช้า สู่เศรษฐกิจที่มีเครื่องยนต์ใหม่สำหรับอนาคต เพราะความสำเร็จของผู้นำประเทศ มิได้วัดจากการเจรจาว่าใครยอมใครมากกว่ากัน
แต่วัดจากความสามารถในการเปลี่ยนข้อตกลงระหว่างประเทศ ให้กลายเป็นพลังสร้างอนาคตแก่ประชาชนของตนนี่คือโอกาสทางประวัติศาสตร์ที่รัฐบาลอนุทินกำลังเผชิญและเป็นโอกาสที่ประเทศไทยไม่ควรปล่อยให้ผ่านไปอย่างสูญเปล่า ด้วยความปรารถนาดี ~ สุวินัย ภรณวลัย"






ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก เฟซบุ๊ก สุวินัย ภรณวลัย
