'วรภัค' วิเคราะห์ดีลการค้าไทย-สหรัฐฯ ชี้ต้องรักษาตลาดส่งออก ควบคู่รักษาอำนาจ กำหนดอนาคตเศรษฐกิจไทย

สืบเนื่องจากวานนี้ 17 พฤศจิกายน 2569 นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทยและ โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาได้ลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าทั้งสองประเทศได้เจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ Agreement on Reciprocal Trade: ART จนได้ข้อยุติในสาระสำคัญแล้ว
ล่าสุดวันนี้ 18 พฤศจิกายน 2569 วรภัค ธันยาวงษ์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง โพสต์ร่ายยาวผ่านเฟซบุ๊ก Vorapak Tanyawong ถึงข้อตกลงการค้าไทย-สหรัฐฯ โดยระบุว่า "ข้อตกลงการค้าไทย-สหรัฐฯ: โอกาส ความเสี่ยง และโจทย์ใหญ่ของประเทศไทย

เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 นายกรัฐมนตรีไทยและประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาได้ลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่า ทั้งสองประเทศได้เจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน หรือ Agreement on Reciprocal Trade: ART จนได้ข้อยุติในสาระสำคัญแล้ว
นับเป็นพัฒนาการที่สำคัญสำหรับเศรษฐกิจไทย เพราะสหรัฐฯ เป็นหนึ่งในตลาดส่งออกที่สำคัญที่สุดของเรา และความไม่แน่นอนด้านภาษีการค้าได้ส่งผลต่อการตัดสินใจของผู้ส่งออก นักลงทุน และผู้ประกอบการไทยมาอย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ดี แถลงการณ์ร่วมฉบับล่าสุดมีเนื้อหาค่อนข้างสั้น โดยยังไม่ได้เปิดเผยตัวบทความตกลงฉบับสมบูรณ์ รายการสินค้า อัตราภาษีสุดท้าย หรือเงื่อนไขในประเด็นอ่อนไหวต่าง ๆ ทั้งสองประเทศยังต้องดำเนินกระบวนการภายในเพื่อเตรียมลงนามและทำให้ความตกลงมีผลใช้บังคับต่อไป
ดังนั้น สิ่งที่เราวิเคราะห์ได้ในวันนี้จึงต้องอาศัยทั้งแถลงการณ์ล่าสุดและกรอบเจรจาที่ไทยกับสหรัฐฯ เคยเผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคม 2568 โดยต้องยอมรับว่า รายละเอียดสุดท้ายอาจแตกต่างจากกรอบเดิม และจำเป็นต้องรอตรวจสอบตัวบทอย่างเป็นทางการ
ในความเห็นของผม คำถามสำคัญของข้อตกลงนี้ไม่ได้อยู่ที่อัตราภาษีเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่า ประเทศไทยจะรักษาตลาดส่งออก ยกระดับความสามารถแข่งขัน และยังคงมีพื้นที่ในการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจของตนเองได้อย่างไร
1. ตลาดสหรัฐฯ สำคัญต่อไทย แต่ต้องดูผลตอบแทนที่ได้รับจริง
ประเทศไทยมีเหตุผลชัดเจนที่จะต้องเจรจากับสหรัฐฯ เพื่อรักษาตลาดส่งออกและลดความไม่แน่นอนให้กับภาคธุรกิจ เพราะการเปลี่ยนแปลงภาษีเพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์อาจกระทบคำสั่งซื้อ การจ้างงาน และการตัดสินใจลงทุนของโรงงานในไทย
กรอบเจรจาเดิมเมื่อปี 2568 ระบุว่า ไทยจะขจัดภาษีสินค้าจากสหรัฐฯ ประมาณ 99% ขณะที่สหรัฐฯ จะคงภาษีตอบโต้สำหรับสินค้าไทยไว้ที่ 19% และพิจารณาสินค้าบางรายการที่อาจได้รับอัตราศูนย์ อย่างไรก็ดี แถลงการณ์ร่วมล่าสุดไม่ได้ยืนยันอัตราภาษีหรือรายการสินค้าสุดท้าย ขณะที่ประธานาธิบดีทรัมป์กล่าวว่าไทยจะยกเลิกภาษีสินค้าสหรัฐฯ ทั้งหมด ซึ่งมีความแตกต่างจากตัวเลขประมาณ 99% ในกรอบเดิม ประเด็นนี้จึงต้องตรวจสอบจากตารางภาษีและข้อยกเว้นในความตกลงฉบับสมบูรณ์ นอกจากนี้ ผู้ส่งออกยังต้องทราบว่า สินค้าของตนจะเสียภาษีสุทธิเท่าใดเมื่อคำนึงถึงมาตรการอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง และสิทธิประโยชน์ที่ได้รับจะมีความแน่นอนเพียงใดในระยะยาว
2. เกษตรกรและอุตสาหกรรมอาหารไทย: ใครได้ประโยชน์ ใครต้องปรับตัว
การเปิดตลาดให้สินค้าเกษตรและอาหารจากสหรัฐฯ อาจส่งผลทั้งด้านบวกและด้านลบ ด้านหนึ่ง ผู้ประกอบการที่ใช้วัตถุดิบนำเข้า เช่น ผู้ผลิตอาหารสัตว์หรือผู้แปรรูปอาหาร อาจได้ประโยชน์จากการมีแหล่งจัดหามากขึ้น และอาจมีต้นทุนต่ำลง แต่อีกด้านหนึ่ง เกษตรกรและผู้ผลิตในประเทศอาจต้องเผชิญการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรงขึ้น โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายเล็กที่มีต้นทุนสูงหรือมีอำนาจต่อรองจำกัดสินค้าอย่างข้าวโพดอาหารสัตว์ กากถั่วเหลือง และผลพลอยได้จากการผลิตเอทานอลที่ใช้เป็นอาหารสัตว์ หรือ DDGS จึงเป็นกลุ่มที่ควรประเมินผลกระทบอย่างละเอียดสำหรับผม การเปิดตลาดอาจช่วยให้เศรษฐกิจโดยรวมมีประสิทธิภาพมากขึ้นได้ แต่รัฐบาลควรตอบให้ได้ด้วยว่า เกษตรกรกลุ่มใดจะได้รับผลกระทบมากที่สุด และจะมีเวลา เงินทุน เทคโนโลยี หรือมาตรการใดช่วยให้ปรับตัวได้จริง
3. หมูสหรัฐฯ และสารเร่งเนื้อแดง: ประเด็นที่ต้องให้ความชัดเจนกับประชาชน
หนึ่งในเรื่องที่เป็นข่าวและประชาชนให้ความสนใจมาก คือการเปิดตลาดเนื้อสุกรจากสหรัฐฯ และประเด็นสารเร่งเนื้อแดง โดยเฉพาะสาร ractopamine ประเด็นนี้ต้องแยกออกเป็นสองเรื่องให้ชัดเจน:
เรื่องแรก: ไทยจะเปิดตลาดให้นำเข้าเนื้อสุกรจากสหรัฐฯ ในขอบเขตและเงื่อนไขใด
เรื่องที่สอง: ไทยจะเปลี่ยนมาตรฐานเกี่ยวกับสารเร่งเนื้อแดงหรือสารตกค้างหรือไม่ และเปลี่ยนอย่างไร
การเปิดตลาดหมูสหรัฐฯ ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติ ว่าไทยตกลงอนุญาตเนื้อสุกรที่มีสารเร่งเนื้อแดง เพราะยังต้องพิจารณามาตรฐานสุขอนามัย ข้อกำหนดการตรวจสอบ และเงื่อนไขในตัวบทจริงในขณะเดียวกัน เรื่องนี้ไม่ควรถูกมองเพียงด้านราคา เพราะเกี่ยวข้องทั้งกับความปลอดภัยอาหาร ความเชื่อมั่นของผู้บริโภค ตลอดจนรายได้และความอยู่รอดของผู้เลี้ยงสุกรไทย ผมเห็นว่ารัฐบาลควรเปิดเผยต่อสาธารณะอย่างตรงไปตรงมาว่า มาตรฐานเดิมของไทยจะเปลี่ยนหรือไม่ หน่วยงานไทยยังมีอำนาจตรวจสอบอะไรได้บ้าง และจะมีมาตรการรองรับเกษตรกรอย่างไร
4. เอทานอล พลังงาน และอุตสาหกรรมต่อเนื่อง
กรอบเจรจาปี 2568 กล่าวถึงการออกใบอนุญาตนำเข้าเอทานอลจากสหรัฐฯ เพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงหากเกิดขึ้นจริง ผู้ใช้หรือผู้ผสมเชื้อเพลิงอาจมีทางเลือกมากขึ้น แต่ผู้ผลิตเอทานอลไทยซึ่งใช้วัตถุดิบอย่างอ้อยและมันสำปะหลังอาจเผชิญการแข่งขันเพิ่มขึ้น ขึ้นอยู่กับราคา ปริมาณนำเข้า และเงื่อนไขที่กำหนดผลกระทบจึงอาจส่งต่อไปถึงเกษตรกร ผู้ผลิตวัตถุดิบ และอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะโรงงานเอทานอล นอกจากนี้ กรอบเดิมยังกล่าวถึงข้อตกลงเชิงพาณิชย์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นระหว่างบริษัทไทยและสหรัฐฯ ในด้านพลังงาน เกษตร และการบิน อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่ประกาศไว้ควรตรวจสอบเป็นรายโครงการว่าใครเป็นผู้ซื้อ มีสัญญาผูกพันแล้วหรือไม่ และมีเงื่อนไขเชิงพาณิชย์อย่างไร
5. ยานยนต์ ยา และเครื่องมือแพทย์: ประสิทธิภาพกับการกำกับดูแล
กรอบเดิมระบุถึงการยอมรับรถยนต์ที่ผลิตตามมาตรฐานของสหรัฐฯ และการยอมรับเอกสารรับรองของหน่วยงานสหรัฐฯ สำหรับยาและเครื่องมือแพทย์ตามที่กำหนดในกรอบการลดขั้นตอนที่ซ้ำซ้อนอาจช่วยให้ผู้บริโภคและผู้ประกอบการไทยเข้าถึงสินค้า เทคโนโลยี และผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ได้รวดเร็วขึ้นอย่างไรก็ดี ไทยควรพิจารณาผลต่อฐานการผลิตเดิมและผู้ประกอบการในประเทศ รวมทั้งต้องรักษาความสามารถของหน่วยงานไทยในการกำกับดูแลด้านความปลอดภัย
คำถามสำคัญคือ เมื่อรับรองมาตรฐานหรือเอกสารจากต่างประเทศแล้ว หน่วยงานไทยยังมีสิทธิขอข้อมูลเพิ่มเติม ตรวจสอบ หรือระงับการนำเข้าเมื่อพบความเสี่ยงใหม่ได้เพียงใด
6. ดิจิทัล โทรคมนาคม และการชำระเงิน: ความสามารถแข่งขันในระยะยาว
ประเด็นที่ผมเห็นว่าสำคัญอย่างยิ่งต่ออนาคตเศรษฐกิจไทย คือข้อเสนอในกรอบเดิมเกี่ยวกับเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่งครอบคลุมเรื่องต่าง ๆ เช่น: การไม่เก็บภาษีบริการดิจิทัลหรือใช้มาตรการที่เลือกปฏิบัติต่อบริการและผลิตภัณฑ์ดิจิทัลของสหรัฐฯ การเคลื่อนย้ายข้อมูลทางธุรกิจข้ามพรมแดน การผ่อนคลายข้อจำกัดการลงทุนของสหรัฐฯ ในโทรคมนาคม การยกเลิกข้อกำหนดให้ประมวลผลในประเทศสำหรับธุรกรรมชำระเงินค้าปลีกภายในประเทศที่ใช้บัตรเดบิตซึ่งออกในไทย
การงดกำหนดโควตาฉายภาพยนตร์
ข้อเสนอเหล่านี้อาจเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงเงินทุน เทคโนโลยี และบริการใหม่ ๆ แต่ในอีกด้านหนึ่งก็อาจมีผลต่อผู้ประกอบการไทย การแข่งขันกับแพลตฟอร์มขนาดใหญ่ และความสามารถของรัฐบาลในการออกแบบนโยบายในอนาคต โดยเฉพาะระบบชำระเงินและโทรคมนาคมนั้น เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคง ไทยจึงควรตรวจสอบให้แน่ใจว่า หน่วยงานกำกับดูแลยังสามารถดูแลความปลอดภัยไซเบอร์ ข้อมูลส่วนบุคคล ความต่อเนื่องของบริการ และการแข่งขันที่เป็นธรรมได้อย่างเพียงพอ ในส่วนของภาษีดิจิทัล ก็ต้องดูว่าถ้อยคำในความตกลงจะจำกัดเพียงภาษีบางประเภท หรือกว้างจนกระทบทางเลือกของไทยในการจัดเก็บภาษีจากเศรษฐกิจดิจิทัลในอนาคต
7. การลงทุนของจีนในไทย: โจทย์ใหญ่ท่ามกลางการแข่งขันของมหาอำนาจ
อีกประเด็นหนึ่งที่อาจมีผลต่อเศรษฐกิจไทยอย่างมาก คือความสัมพันธ์ระหว่างข้อตกลงนี้กับการค้าและการลงทุนของจีนในประเทศไทยจีนเป็นทั้งแหล่งลงทุน คู่ค้า และส่วนสำคัญของห่วงโซ่อุปทานไทย ขณะที่สหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกสำคัญ ไทยจึงอยู่ในตำแหน่งที่ต้องบริหารความสัมพันธ์กับทั้งสองฝ่ายอย่างรอบคอบ แถลงการณ์ล่าสุด ไม่ได้กล่าวถึงจีนโดยตรง และยังไม่มีหลักฐานว่าไทยตกลงห้ามการลงทุนของจีน หรือให้สหรัฐฯ มีสิทธิอนุมัติหรือคัดค้านโครงการลงทุนจีนในไทย อย่างไรก็ตาม กรอบเจรจาเดิมระบุว่า ไทยและสหรัฐฯ จะร่วมมือด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การควบคุมการส่งออก ความมั่นคงด้านการลงทุน และการป้องกันการหลบเลี่ยงภาษี รวมถึงการรับมือแนวปฏิบัติทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมของประเทศที่สาม ในบริบทการแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ กับจีน ข้อกำหนดเหล่านี้อาจส่งผลต่อการลงทุนและห่วงโซ่อุปทานของจีนในไทยได้ โดยเฉพาะในสามด้าน
ด้านแรก การตรวจสอบแหล่งกำเนิดสินค้า
บริษัทจีนที่ลงทุนผลิตสินค้าในไทยเพื่อส่งออกไปสหรัฐฯ อาจถูกตรวจสอบมากขึ้นว่า สินค้านั้นผลิตหรือแปรสภาพในไทยเพียงพอตามกฎที่เกี่ยวข้องหรือไม่ หรือเป็นเพียงการนำสินค้าจากประเทศอื่นมาผ่านไทยเพื่อหลบเลี่ยงภาษี ทั้งนี้ ต้องย้ำว่า การที่บริษัทจีนตั้งโรงงานในไทยและส่งออกไปสหรัฐฯ ไม่ได้ถือว่าผิดหรือเป็นการหลบเลี่ยงภาษีโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและกฎที่ใช้กับสินค้าแต่ละประเภทเป็นรายกรณี โรงงานที่มีการผลิตจริงและสร้างมูลค่าเพิ่มในไทยอาจยังดำเนินธุรกิจได้ แต่ควรเตรียมเอกสารเกี่ยวกับวัตถุดิบ กระบวนการผลิต แหล่งเงินทุน และโครงสร้างผู้ถือหุ้นให้พร้อมรับการตรวจสอบ
ด้านที่สอง เทคโนโลยีและ Data Center
หากโครงการในไทยใช้ชิป ซอฟต์แวร์ หรือเทคโนโลยีที่อยู่ภายใต้กฎควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ การมีผู้ลงทุน คู่ค้า หรือผู้ใช้บริการจากจีนอาจทำให้ต้องตรวจสอบเงื่อนไขเพิ่มเติมเรื่องนี้มีความสำคัญต่อแผนพัฒนา data center และ AI ของไทย เพราะผู้ประกอบการอาจต้องคำนึงพร้อมกันทั้งเรื่องแหล่งเงินทุน การเข้าถึงชิป ลูกค้าปลายทาง และข้อกำหนดของประเทศที่เกี่ยวข้อง แต่ต้องแยกให้ชัดว่า กฎควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ ที่มีอยู่ กับข้อผูกพันใหม่ที่อาจปรากฏใน ART เป็นคนละเรื่องกัน เราต้องดูว่าตัวบทไทยจะกำหนดหน้าที่เพิ่มเติมไว้อย่างไร
ด้านที่สาม การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ
การลงทุนในโทรคมนาคม พลังงาน ท่าเรือ แร่สำคัญ หรือโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล อาจถูกพิจารณาในมุมความมั่นคงมากขึ้น หากตัวบทสุดท้ายกำหนดกลไกความร่วมมือหรือการตรวจสอบเพิ่มเติมอย่างไรก็ดี ปัจจุบันยังสรุปไม่ได้ว่าไทยตกลงจำกัดการลงทุนจีนเป็นพิเศษ หรือสหรัฐฯ จะมีสิทธิเข้ามาตัดสินใจแทนไทยในโครงการเหล่านี้สิ่งที่ควรถามคือ ไทยจะยังมีอิสระเพียงใดในการรับการลงทุนจากจีน เลือกใช้เทคโนโลยีจีน และทำข้อตกลงทางเศรษฐกิจกับจีน โดยไม่กระทบสิทธิประโยชน์ทางการค้ากับสหรัฐฯ
8. บทเรียนที่ควรตรวจสอบจากกรณีมาเลเซีย
ข้อตกลงการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับมาเลเซียที่เผยแพร่เมื่อปี 2568 มีข้อบทด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจที่ค่อนข้างละเอียด ทั้งเรื่องการควบคุมการส่งออก การพิจารณากลไกตรวจสอบการลงทุนขาเข้า และเงื่อนไขบางประการเกี่ยวกับข้อตกลงเศรษฐกิจกับประเทศที่สามกรณีมาเลเซียเป็นสัญญาณว่ารายละเอียดของข้อตกลงการค้าอาจขยายไปไกลกว่าเรื่องภาษีสินค้า แต่ต้องย้ำว่า ข้อตกลงของมาเลเซียไม่ใช่ข้อตกลงของไทย จึงไม่สามารถนำข้อบทของมาเลเซียมาสรุปว่าไทยยอมรับเงื่อนไขเดียวกันได้อย่างไรก็ตาม เมื่อมีการเปิดเผยตัวบทไทย–สหรัฐฯ ก็ควรตรวจสอบอย่างรอบคอบว่ามีข้อกำหนดลักษณะคล้ายกันหรือไม่ และหากมี ข้อยกเว้นกับกระบวนการตัดสินใจของไทยเป็นอย่างไร
9. เปิดเผยข้อมูลและประเมินผลกระทบอย่างรอบด้าน
ก่อนที่ประเทศไทยจะตัดสินใจลงนามและดำเนินการตามความตกลงฉบับสมบูรณ์ รัฐบาลควรเปิดเผยข้อมูลให้ประชาชน ภาคธุรกิจ เกษตรกร และรัฐสภาได้พิจารณาอย่างเพียงพอ โดยเฉพาะ:
1. ตัวบทความตกลง ภาคผนวก ตารางภาษี และรายการสินค้าที่ได้รับการยกเว้น
2. ผลกระทบต่อเกษตรกร ผู้ผลิตอาหาร อุตสาหกรรมเอทานอล และผู้ประกอบการรายย่อย
3. ข้อกำหนดเกี่ยวกับหมูสหรัฐฯ สารเร่งเนื้อแดง และอำนาจตรวจสอบด้านสุขอนามัยของไทย
4. ข้อบทเกี่ยวกับข้อมูล ระบบชำระเงิน โทรคมนาคม และการจัดเก็บภาษีดิจิทัล
5. ข้อกำหนดที่อาจเกี่ยวข้องกับการลงทุน การค้า และเทคโนโลยีจากประเทศที่สาม รวมถึงจีน
6. สิทธิของแต่ละฝ่ายในการเปลี่ยนแปลงมาตรการภาษี ระงับสิทธิ หรือยกเลิกความตกลง
7. มาตรการช่วยเหลือและกรอบเวลาปรับตัวสำหรับอุตสาหกรรมและเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ
การรักษาตลาดสหรัฐฯ เป็นเรื่องสำคัญต่อประเทศไทยอย่างไม่ต้องสงสัย แต่การประเมินความสำเร็จของข้อตกลงควรครอบคลุมมากกว่ามูลค่าการส่งออกหรืออัตราภาษีในวันนี้ แต่จากประสบการณ์ตรงของผมที่เคยสัมผัสกับทีมทั้งข้าราชการ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงต่างประเทศและภาคเอกชนไทยที่เข้ามาช่วยดูเรื่องการ เจรจาภาษีการค้ากับสหรัฐนี้ ทุกคนมีความมุ่งมั่นที่จะเห็น ประเทศไทยได้ประโยชน์ที่แน่นอนและยั่งยืน ผู้ประกอบการและเกษตรกรไทยยังจะแข่งขันได้ และประเทศจะยังมีความยืดหยุ่นเพียงพอในการดูแลสุขภาพประชาชน พัฒนาอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ และรักษาความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับทั้งสหรัฐฯ และจีนโจทย์สำคัญของไทยจึงอยู่ที่การรักษาความสามารถในการแข่งขัน ควบคู่ไปกับการรักษาทางเลือกและอำนาจในการกำหนดอนาคตทางเศรษฐกิจของประเทศครับ"






ขอขอบคุณข้อมูลและภาพจาก เฟซบุ๊ก Vorapak Tanyawong
