ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก เดินหน้ายกระดับเกษตรกรสู่มาตรฐาน GAP เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวคุณภาพ สร้างมูลค่าเพิ่มและโอกาสทางการตลาดอย่างยั่งยืน

ทุกเมล็ดข้าวบนผืนแผ่นดินไทย ล้วนสะท้อนเรื่องราวของความมุ่งมั่น ความอดทน และความตั้งใจของเกษตรกรผู้เป็นกำลังสำคัญในการผลิตอาหารของประเทศ แม้เกษตรกรแต่ละคนจะมีวิถีชีวิต แนวคิด และรูปแบบการทำนาที่แตกต่างกัน แต่ทุกคนต่างมีเป้าหมายเดียวกัน คือการผลิตข้าวให้มีคุณภาพ ปลอดภัย และเป็นที่ยอมรับของผู้บริโภค ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของภาคการเกษตรที่ต้องเผชิญทั้งต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น สภาพภูมิอากาศที่แปรปรวน และความต้องการของตลาดที่ให้ความสำคัญกับมาตรฐานสินค้าและความปลอดภัยด้านอาหารมากยิ่งขึ้น
ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก กรมการข้าว จึงเดินหน้าขับเคลื่อนการพัฒนาศักยภาพเกษตรกร ภายใต้โครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้า โดยมุ่งเน้นกิจกรรมยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าข้าว ตามระบบการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับข้าว หรือ GAP (Good Agricultural Practices) เพื่อส่งเสริม
ให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตจากวิถีการทำนาแบบเดิม สู่การบริหารจัดการแปลงนาอย่างเป็นระบบ สามารถควบคุมคุณภาพผลผลิต ลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัย และตรวจสอบย้อนกลับได้
นางสาวปฏิมาภรณ์ ศิวิลัย นักวิชาการเกษตรปฏิบัติการ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก ผู้ให้ข้อมูลด้านการดำเนินงานของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก อธิบายถึงแนวทางการส่งเสริมเกษตรกรเข้าสู่ระบบมาตรฐาน GAP ว่า การพัฒนาคุณภาพข้าวจำเป็นต้องเริ่มจากการสร้างความรู้ความเข้าใจให้เกษตรกรเห็นถึงความสำคัญ
ของกระบวนการผลิตที่ถูกต้อง ตั้งแต่การเลือกใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพ การตรวจวิเคราะห์ดิน การจัดการธาตุอาหารพืช การใช้ปุ๋ยและปัจจัยการผลิตอย่างเหมาะสม การบริหารจัดการน้ำ ตลอดจนการเฝ้าระวัง และจัดการศัตรูพืชอย่างปลอดภัย โดยมีเจ้าหน้าที่และนักวิชาการเกษตรทำหน้าที่ให้คำปรึกษา ถ่ายทอดเทคโนโลยี และติดตามการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อเตรียมความพร้อมให้เกษตรกรเข้าสู่กระบวนการตรวจประเมินและรับรองมาตรฐาน GAP
นอกจากนี้ ยังให้ความสำคัญกับการส่งเสริมการบันทึกข้อมูลการผลิตในแต่ละขั้นตอน เพื่อให้เกษตรกรสามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งที่มาและวิธีการผลิตได้อย่างชัดเจน ซึ่งไม่เพียงช่วยสร้างความเชื่อมั่นด้านคุณภาพและความปลอดภัยของผลผลิต แต่ยังเป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาสินค้าข้าวให้สามารถแข่งขันในตลาดที่มีความต้องการสินค้ามาตรฐานสูงขึ้น
เกษตรกรต้นแบบบ้านวังบัว ยกระดับข้าว GAP สู่ผลิตภัณฑ์สร้างมูลค่าเพิ่ม หนึ่งในตัวอย่างของการนำองค์ความรู้และมาตรฐาน GAP มาประยุกต์ใช้ในการผลิตข้าว คือ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรปลอดภัยบ้านวังบัว ตำบลพิกุลออก อำเภอบ้านนา จังหวัดนครนายก โดยมีนายลมัย เจริญนา เป็นประธานกลุ่ม ซึ่งให้ความสำคัญกับการผลิตข้าวคุณภาพบนพื้นที่เพาะปลูกประมาณ 20 ไร่ เน้นการปลูกข้าวพันธุ์ กข85 และขาวดอกมะลิ 105 ควบคู่กับการจัดการแปลงนาอย่างละเอียดรอบคอบในทุกขั้นตอน
โดยการดำเนินงานของกลุ่มได้รับคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก ทั้งด้านการตรวจวิเคราะห์ดิน การปรับปรุงบำรุงดิน การเลือกใช้เมล็ดพันธุ์จากแหล่งที่เชื่อถือได้ และการสำรวจศัตรูพืช เพื่อให้สามารถวางแผนการผลิตได้อย่างเหมาะสม ลดการใช้ปัจจัยการผลิตที่ไม่จำเป็น และรักษาคุณภาพผลผลิตให้สอดคล้องกับแนวทางมาตรฐาน GAP
นายลมัย เจริญนา ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรปลอดภัยบ้านวังบัว เปิดเผยว่า หัวใจสำคัญของการทำนาให้ได้ผลผลิตที่ดี คือการเตรียมดินอย่างถูกต้องตั้งแต่เริ่มต้น เพราะสภาพดินมีผลโดยตรงต่อการเจริญเติบโตของต้นข้าว โดยตนให้ความสำคัญกับการดูแลแปลงนาด้วยตนเอง เพื่อให้สามารถสังเกตความเปลี่ยนแปลงและแก้ไขปัญหาได้อย่างตรงจุด พร้อมเลือกใช้สมุนไพรในการป้องกันแมลงแทนการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในแปลงนา ซึ่งเป็นแนวทางที่ปฏิบัติมานานกว่า 10 ปี ช่วยลดต้นทุนการผลิต และคำนึงถึงความปลอดภัยของทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญ คือการเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวจากแหล่งผลิตที่เชื่อถือได้ โดยเฉพาะเมล็ดพันธุ์จากศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อให้มั่นใจในความบริสุทธิ์และความถูกต้องตรงตามพันธุ์ ช่วยให้ต้นข้าวเจริญเติบโตได้อย่างสม่ำเสมอ และสามารถบริหารจัดการแปลงนาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งความสำเร็จของกลุ่มไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการผลิตข้าวเปลือก แต่ยังต่อยอดผลผลิตสู่การแปรรูป เป็นข้าวสารบรรจุถุงสุญญากาศ เพื่อเพิ่มมูลค่าและตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค โดยมีการจำหน่ายทั้งในรูปแบบข้าวเปลือกและผลิตภัณฑ์ข้าวแปรรูป ผ่านการสั่งซื้อโดยตรงจากลูกค้า
ขณะเดียวกัน การพัฒนาคุณภาพข้าวไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะเกษตรกรรายบุคคล แต่ยังสามารถขยายผลผ่านการรวมกลุ่มเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน ดังเช่น กลุ่มแปลงใหญ่ข้าวตำบลทองหลาง อำเภอบ้านนา จังหวัดนครนายก ซึ่งมีสมาชิกจำนวน 41 ราย ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกรวมกว่า 1,258 ไร่ ที่ร่วมกันยกระดับกระบวนการผลิตข้าวด้วยองค์ความรู้ เทคโนโลยี และแนวทางมาตรฐาน GAP
นายประสาน พิกุลแก้ว ประธานกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวตำบลทองหลาง กล่าวว่า กลุ่มให้ความสำคัญกับการนำเทคโนโลยีมาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ตั้งแต่การตรวจวิเคราะห์สภาพดินก่อนเพาะปลูก การใช้เครื่องวัดค่าความเป็นกรด–ด่าง หรือ pH ของดิน เพื่อประกอบการวางแผนปรับปรุงบำรุงดินให้เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของต้นข้าว ตลอดจนการใช้โดรนสำรวจสภาพแปลงนา เพื่อติดตามการเจริญเติบโตและตรวจพบความผิดปกติได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งการรวมกลุ่มในรูปแบบแปลงใหญ่ยังช่วยสร้างโอกาสในการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และประสบการณ์ระหว่างสมาชิก ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีร่วมกัน และเพิ่มศักยภาพในการบริหารจัดการผลผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด
โดยมีศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายกเป็นหน่วยงานสนับสนุนด้านวิชาการและส่งเสริมการพัฒนากระบวนการผลิตตามแนวทางมาตรฐาน GAP อย่างต่อเนื่อง
จากการพัฒนากระบวนการผลิตในแปลงนาแล้ว กลุ่มแปลงใหญ่ข้าวตำบลทองหลางยังให้ความสำคัญกับการเพิ่มมูลค่าผลผลิต โดยนำข้าวที่ผลิตได้มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ข้าวสารและข้าวกล้อง เพื่อจำหน่ายถึงมือผู้บริโภคโดยตรง เป็นการสร้างทางเลือกทางการตลาดและเพิ่มโอกาสในการสร้างรายได้ให้แก่สมาชิก
นางสุภา พิกุลแก้ว เลขานุการกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวตำบลทองหลาง กล่าวเพิ่มเติมว่า กลุ่มดำเนินการแปรรูปและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ข้าวมาเป็นระยะเวลากว่า 10 ปี โดยมีช่องทางจำหน่ายผ่านตลาดเกษตรกรจังหวัดนครนายก ตลาดชุมชน และตลาดนัดต่าง ๆ ซึ่งช่วยให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงผลิตภัณฑ์ข้าวจากเกษตรกร ได้โดยตรง และเป็นช่องทางสำคัญในการสร้างรายได้หมุนเวียนกลับสู่ชุมชน
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าวแปรรูปดังกล่าว สะท้อนให้เห็นถึงการต่อยอดองค์ความรู้ด้านการผลิตข้าวคุณภาพสู่การสร้างมูลค่าเพิ่ม โดยเกษตรกรไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการเพิ่มปริมาณผลผลิต แต่ยังให้ความสำคัญกับคุณภาพสินค้า รูปแบบผลิตภัณฑ์ และการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภค ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาศักยภาพการแข่งขันของสินค้าข้าวในระดับชุมชน
จากการดำเนินงานของทั้งสองกลุ่ม สะท้อนให้เห็นว่า แม้เกษตรกรจะมีรูปแบบการผลิตและแนวทางการพัฒนาที่แตกต่างกัน แต่สามารถนำหลักการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับข้าว หรือ GAP มาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของตนเองได้ ทั้งการผลิตข้าวคุณภาพในระดับรายบุคคล การใช้เทคโนโลยีเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตในระดับแปลงใหญ่ ตลอดจนการพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและขยายโอกาสทางการตลาด และสิ่งสำคัญที่อยู่เบื้องหลังการพัฒนาคือ บทบาทของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก กรมการข้าว ในการทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงและหน่วยงานสนับสนุนทางวิชาการให้แก่เกษตรกร ผ่านการถ่ายทอดองค์ความรู้ การให้คำปรึกษา การส่งเสริมการใช้ปัจจัยการผลิตอย่างเหมาะสมและปลอดภัย การนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ ตลอดจนการส่งเสริมระบบบันทึกข้อมูลและการตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อเตรียมความพร้อมให้เกษตรกรสามารถเข้าสู่กระบวนการรับรองมาตรฐาน GAP และรักษาคุณภาพการผลิตได้อย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งพัฒนาคุณภาพสินค้า และเชื่อมโยงผลผลิตสู่ตลาดได้อย่างเหมาะสม อันเป็นรากฐานสำคัญของการสร้างความเข้มแข็งให้ภาคการผลิตข้าวไทยในระยะยาว






