จี้หนูคุมเอง นั่งหัวโต๊ะบูรณาการ เร่งแก้วิกฤตสารพิษ

จี้หนูคุมเอง
นั่งหัวโต๊ะบูรณาการ
เร่งแก้วิกฤตสารพิษ
รัฐบาลตรวจสารพิษแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย 333 จุด กางแผนแบ่งกลุ่มสีเขียว-เหลือง-แดง คุมเข้มพื้นที่เสี่ยง ด้านกรมชลฯ เร่งแก้ปัญหาสารโลหะหนักเกินมาตรฐาน สั่งเก็บตัวอย่างน้ำตรวจวิเคราะห์สารพิษ ส่วนประปาเชียงราย ยันน้ำที่ผลิตปลอดภัย สภาเกษตรฯ จี้รัฐแบ่งโซนสร้างความมั่นใจผู้บริโภค ขณะที่ฝ่ายค้านจี้รัฐบาล เร่งแก้ต้นตอสารพิษข้ามแดน เร่งบูรณาการทำงาน ชงแก้กฎหมายคุมเข้ม จัดการปัญหาเร่งด่วน
เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ร.อ.หญิงภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวถึงความคืบหน้าการรับมือสถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำกก และลุ่มน้ำสาย ว่ากระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ลงพื้นที่ตรวจสอบการปนเปื้อนของโลหะหนักอย่างครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยทางอาหารและปกป้องผลผลิตของเกษตรกร
สำหรับการลงพื้นที่ปฏิบัติการเชิงรุกแบ่งภารกิจให้ 5 หน่วยงานหลัก ระดมเก็บตัวอย่างในพื้นที่เป้าหมายรวม 333 จุด โดยกรมการข้าว กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน จะร่วมกันเก็บตัวอย่างดินและน้ำจากแปลงเพาะปลูกของเกษตรกรรวม 250 ตัวอย่าง ขณะที่กรมชลประทานเก็บตัวอย่างน้ำจากแหล่งน้ำชลประทาน 83 จุด ส่วนกรมประมงตรวจพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และกรมปศุสัตว์ตรวจวิเคราะห์โลหะหนักในปศุสัตว์ที่เลี้ยงในพื้นที่เสี่ยง
รองโฆษกประจำสำนักนายกฯ กล่าวต่อว่า ตัวอย่างทั้งหมดจะถูกส่งเข้าห้องปฏิบัติการของกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ทันทีภายในวันที่ 27 พฤศจิกายนนี้ และคาดว่าจะทราบผลวิเคราะห์ที่แม่นยำภายใน 1-2 สัปดาห์ โดยกรมพัฒนาที่ดิน จะวางมาตรฐานการเก็บข้อมูลแบบระบุพิกัด GPS เพื่อนำเข้าสู่ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ผ่านแอปพลิเคชัน Agri-Map จัดทำเป็นแผนที่เฝ้าระวังแบ่งระดับความรุนแรงเป็น 3 สี คือ เขียว เหลือง และแดง
ทั้งนี้ ข้อมูลจากแผนที่ 3 สีจะเป็นตัวชี้วัดสำคัญในการออกมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรแบบพุ่งเป้า หากพบพื้นที่ใดเข้าขั้นวิกฤตระดับ สีแดง กระทรวงเกษตรฯ ได้เตรียมมาตรการรองรับไว้ 3 ระยะ คือระยะเร่งด่วน เน้นคุมเข้มผลผลิต ออกใบรับรองผลผลิตที่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัย เพื่อสร้างความมั่นใจให้ผู้บริโภคและใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการรับซื้อ-จำหน่าย รวมถึงเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะอย่างโปร่งใส
ขณะที่ระยะกลาง มุ่งแก้ปัญหาแหล่งน้ำ หากมีเกษตรกรไม่สามารถใช้น้ำจากแหล่งน้ำเดิมได้ กรมพัฒนาที่ดิน พร้อมสนับสนุนงบประมาณและเครื่องจักรจัดทำบ่อจิ๋ว เพื่อเป็นแหล่งกักเก็บน้ำสำรองขนาดเล็กในไร่นา ส่วนระยะยาว จะส่งเสริมให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนไปปลูกพืชเศรษฐกิจทางเลือกที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และความปลอดภัย เช่น ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ยืนต้นเศรษฐกิจอื่นๆ ควบคู่กับการถ่ายทอดเทคโนโลยีการฟื้นฟูและบำรุงดิน
ด้านนายพงศ์ไท ไทโยธิน รองปลัดกระทรวงเกษตรฯ กล่าวว่า จากกรณีนายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกฯ และ รมว.การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มีหนังสือด่วนที่สุด ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เตรียมพร้อมประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ และสถานการณ์ปัญหาคุณภาพน้ำในแม่น้ำกก และแม่น้ำสายนั้น นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รมว.เกษตรฯ ด้สั่งการให้หน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรฯ ที่เกี่ยวข้อง ขับเคลื่อนแนวทางแก้ปัญหาการปนเปื้อนสารโลหะหนักในลุ่มน้ำกก และลุ่มน้ำสาย แล้ว
ทั้งนี้ ให้ส่งชุดปฏิบัติการเข้าเก็บตัวอย่างน้ำและดินในพื้นที่ ไปตรวจในห้องปฏิบัติการ ขณะที่กรมปศุสัตว์ ตรวจวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักที่ปนเปื้อนในปศุสัตว์ ที่เพาะเลี้ยงในพื้นที่เสี่ยง ระหว่างวันที่ 23-25 พฤศจิกายนนี้ และส่งตรวจในห้องปฏิบัติการ คาดว่าจะทราบผลภายใน 1-2 สัปดาห์ นอกจากนี้ยังให้จัดทำข้อมูลผลผลิตที่ผ่านเกณฑ์ เพื่อใช้ประกอบการรับซื้อ จำหน่าย และชี้แจงให้ประชาชนทราบเพื่อความมั่นใจในการบริโภค และระยะกลางให้จัดเตรียมแผนสำหรับการจัดหาแหล่งน้ำสำรอง หากเกษตรกรได้รับผลกระทบ ซึ่งกรมพัฒนาที่ดิน มีงบประมาณในการจัดทำบ่อจิ๋ว เพื่อใช้สนับสนุนการจัดทำพื้นที่เก็บน้ำขนาดเล็กในพื้นที่ของเกษตรกรได้
ส่วนในระยะยาว หากเกษตรกรต้องปรับเปลี่ยนการเพาะปลูก กระทรวงเกษตรฯ เตรียมแผนการปรับเปลี่ยนพืชเศรษฐกิจอื่นๆ อาทิ ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ หรือไม้เศรษฐกิจอื่นๆ พร้อมทั้งให้องค์ความรู้ในการปรับสภาพและฟื้นฟูบำรุงดิน โดยมอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดิน จัดเตรียมข้อมูลให้เกษตรกร
ด้านนายวิทยา แก้วมี อธิบดีกรมชลประทาน กล่าวว่า ได้ติดตามสถานการณ์และเก็บตัวอย่างน้ำรวมถึงตะกอนดินในพื้นที่เขตชลประทานดังกล่าว เพื่อตรวจวิเคราะห์หาสารตกค้างร่วมกับกรมควบคุมมลพิษ เพื่อประเมินผลกระทบต่อการใช้น้ำในภาคการเกษตร ส่วนแนวทางในระยะยาว หากพบสารปนเปื้อนในปริมาณมาก อาจต้องสำรวจและออกแบบสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อจัดหาน้ำต้นทุนที่ปลอดภัย มาใช้ทดแทนการดึงน้ำจากลำน้ำทั้งสองสาย มาใช้ประโยชน์
ขณะที่การประปาภูมิภาค สาขาเชียงราย นำตัวอย่างน้ำประปาที่ผลิตได้จากสถานีผลิตน้ำประปาสาขาเชียงราย และน้ำประปาที่ส่งผ่านไปยังครัวเรือนของประชาชน ทดสอบหาค่าสารหนูซ้ำอย่างละเอียด ทั้งแหล่งน้ำที่การประปาผลิตได้ ก่อนส่งต่อไปยังผู้ใช้บริการกว่า 40,000 ครัว และน้ำที่ออกไปสู่ปลายทางบ้านเรือนประชาชน เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชน
นายนิมิตร ปิ่นธานี ผู้จัดการการประปาส่วนภูมิภาค สาขาเชียงราย เปิดเผยว่า การประปาส่วนภูมิภาคในเชียงราย มี 6 สาขา ดูแลพื้นที่ 10 อำเภอ มีการดูแลและเฝ้าระวังในการผลิตน้ำ ควบคุมน้ำให้ได้ตามมาตรฐานอนามัยโลก ในปี 2568 มีการวัด 48 ครั้ง ไม่พบค่าสารหนูเกินมาตรฐาน และในปี 2569 มีการเดือนละ 4 ครั้ง โดยวัดที่แลปกลาง 2 ครั้ง และส่วนของประปาเองอีก 2 ครั้ง โดยไม่พบค่าสารหนูเกิน
“ขบวนการผลิตน้ำประปา มีมาตรฐานดำเนินการถึง 6 ขั้นตอน ตั้งแต่ใช้น้ำยา การตกตะกอน การแยกตัวของสารเจือปน และขั้นตอนการกรอง ซึ่งแต่ละขั้นตอนมีการตรวจสารหนูทุกขั้นตอน อย่างไรก็ตาม การดำเนินการเป็นขั้นตอนผลิตน้ำประปาส่วนภูมิภาค ไม่ได้ก้าวล่วงไปตรวจสอบประปาชุมชน ที่มีตามอำเภอต่างๆ แต่ก็พร้อมที่จะให้คำปรึกษาในระบบการตรวจสอบคุณภาพ หรือการระบบการผลิตให้ได้มาตรฐาน” นายนิมิต กล่าว
ส่วนนางสุวรรณา ปิ่นสุวรรณ์ เลขาฯ สมาคมโรงแรม จ.เชียงราย กล่าวว่า ปัญหาการตรวจสอบสารหนูในน้ำประปาเกินมาตรฐานได้สร้างผลกระทบด้านการท่องเที่ยว โดยเฉพาะการจองที่พักตามโรงแรมต่างๆ ประมาณร้อยละ 1-2 โรงแรมขนาดเล็ก มีการยกเลิกห้องพักไปบางแห่ง แต่ที่น่าห่วงคือโรงแรมขนาดใหญ่ที่มีห้องพักนับร้อยห้อง และช่วงนี้เป็นช่วงไฮซีซั่น ที่มีการใช้บริการเป็นกลุ่มใหญ่ มีการจัดสัมมนา ข่าวการตรวจพบสารหนูในน้ำประปาที่คลาดเคลื่อน ทำให้ผู้ที่จองที่พักไม่มั่นใจแจ้งมาสอบถาม ซึ่งเสี่ยงต่อการยกเลิกห้องพักนับร้อยห้องได้ หากภาครัฐหรือหน่วยงานที่เกี่ยวไม่เร่งสะท้อนความจริงและสร้างความเชื่อมั่น เพราะเป็นชื่อเสียงและเศรษฐกิจของจังหวัดจากข่าวสารที่ไม่เป็นความจริง
นายธนรัตน์กร สุวรรณปราการ ประธานสภาเกษตรกร อ.แม่สาย เปิดเผยถึงสถานการณ์ความเดือดร้อนของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวและพืชผักในพื้นที่ ว่ามีการพบตะกอนสีแดงปะปนมากับน้ำ ทำให้เกษตรกรและประชาชนมีความกังวลเรื่องสารพิษตกค้าง ที่จะส่งผลกระทบต่อผลผลิตทางการเกษตรและน้ำประปา จึงอยากเรียกร้องให้ภาครัฐ เข้ามาดำเนินการแบ่งโซนพื้นที่เสี่ยง และพื้นที่ปลอดภัยให้ชัดเจน เพื่อความเชื่อมั่นของผู้บริโภค ส่วนมาตรการระยะยาว ควรจัดหาแหล่งน้ำใหม่ทดแทน เช่น โครงการอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ มีการผันน้ำช่วยเหลือพื้นที่ อ.แม่สาย ด้วย
ขณะเดียวกัน นายสมศักดิ์ รุ่งจรุงลาภกุล ผู้จัดการน้ำดื่มเจมศักดิ์ อ.แม่สาย จ.เชียงราย เปิดเผยว่า โรงงานผลิตน้ำดื่มของตนตั้งแต่เริ่มเปิดดำเนินกิจการได้เลือกใช้น้ำบาดาลเป็นแหล่งน้ำดิบ ไม่ได้นำน้ำจากแม่น้ำสายหรือระบบน้ำประปา มาใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิต ที่ผ่านมาได้มีการเก็บตัวอย่างน้ำบาดาลไปตรวจสอบและไม่พบสารปนเปื้อน นอกจากนี้ยังมีระบบกรองน้ำหลายขั้นตอน เริ่มจากการปรับสภาพน้ำผ่านระบบ Softener ก่อนเข้าสู่กระบวนการกรอง 4 ขั้นตอน และผ่านระบบ Reverse Osmosis (RO) ซึ่งเป็นระบบแยกสิ่งเจือปนออกจากน้ำก่อนนำไปบรรจุจำหน่าย จึงยืนยันความมั่นใจในความสะอาดและปลอดภัย
ด้าน น.ส.พลอยทะเล ลักษมีแสงจันทร์ รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า ประชาชนที่กังวลต่อน้ำประปา รัฐบาลขออย่าตื่นตระหนก เนื่องจากแหล่งน้ำดิบ ที่การประปานครหลวง (กปน.) ใช้ผลิตน้ำประปา ไม่ได้มาจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก แม่น้ำโขง หรือบางปะกง ไม่มีเส้นทางเชื่อมต่อทางน้ำกับแหล่งน้ำดิบหลักของ กปน.จึงไม่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากสถานการณ์ดังกล่าว สามารถใช้อุปโภคบริโภคได้
ที่รัฐสภา นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.เชียงใหม่ พรรคประชาชน ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการ (กมธ.) การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สภาผู้แทนราษฎร และประธานอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษามลพิษทางน้ำข้ามแดน กล่าวถึงการประชุม กมธ.ว่าจะพิจารณา 2 ประเด็นหลัก คือ 1.การรับมือวิกฤตเฉพาะหน้าเรื่องมลพิษทางน้ำข้ามแดนและน้ำประปา โดยเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เข้าชี้แจง และ 2.การติดตามการแก้ปัญหาที่ต้นตอของกระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เนื่องจากการเจรจาระหว่างนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.ต่างประเทศ กับ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย ผู้นำรัฐบาลทหารเมียนมา รวมถึงหารือนอกรอบกับฝ่ายจีน ช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา
นายภัทรพงษ์ กล่าวแสดงความกังวลถึงผลกระทบต่อภาคการเกษตรในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำกก และแม่น้ำสาย กว่า 120,000 ไร่ ว่าผลการตรวจพบการปนเปื้อนของสารหนู และตะกั่ว ในผลผลิต โดยเฉพาะข้าว รัฐบาลกลับล้มเหลวในการจัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยง รวมถึงไม่มีมาตรการตรวจคัดกรองข้าว ก่อนปล่อยสู่ตลาดและเยียวยาเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ
ขณะเดียวกัน ในส่วนของน้ำอุปโภคบริโภค นายภัทรพงษ์ ระบุว่า แม้ กปภ.จะพอรับมือได้ แต่ในพื้นที่ จ.เชียงราย ประชาชนพึ่งพาน้ำประปาส่วนภูมิภาคเพียง 15% ขณะที่อีก 85% ใช้ระบบประปาหมู่บ้านและน้ำบาดาล จึงเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งจัดสรรงบกลาง เพื่อก่อสร้างสถานีบำบัดน้ำประปาหมู่บ้าน และระบบน้ำผิวดินใน จ.เชียงราย อย่างเร่งด่วน เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีความคืบหน้าแต่อย่างใด
ส่วนนางรัดเกล้า อินทวงศ์ สุวรรณคีรี ,นางการดี เลียวไพโรจน์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์ รวมถึงนายชูชีพ เอื้อการณ์ และ น.ส.มณีรัฐ เขมะวงศ์ สว.แถลงถึงปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำกก และแม่น้ำสาย ว่าปัญหาเข้าขั้นวิกฤตแล้ว ภาครัฐเพิ่งตามแก้ ทั้งที่ต้นเหตุมาจากการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในประเทศเมียนมา สร้างผลกระทบวิกฤตให้กับประชาชนในพื้นที่ ถึงเวลาที่นายกรัฐมนตรี ต้องใช้อำนาจตามมาตรา 9 พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 ประกาศครอบคลุมพื้นที่ดังกล่าว เพราะกระทบกับชีวิตและสุขภาพของประชาชน เพื่อแก้ไขโดยเร่งด่วน ไม่ใช่ให้แต่ละหน่วยงานรัฐแยกกันทำ
“รัฐบาลควรออกมาตรการอายัดทรัพย์สินบริษัทต้นเหตุ ไม่ให้หนี หรือล้มละลาย และบังคับใช้กฎหมาย และลงพื้นที่ตรวจมลพิษให้ครบทุกจุด” นางรัดเกล้า กล่าวและว่า นายกฯ ต้องนั่งหัวโต๊ะบูรณาการคุมทุกกระทรวงที่เกี่ยวข้อง ใช้งบกลางแก้ปัญหา พร้อมเปิดเผยตัวเลขมลพิษตามความเป็นจริงต่อประชาชน ว่าจุดใดที่ปนเปื้อนต้องฟื้นฟูอย่างเป็นระบบ พร้อมยกตัวอย่างการแก้ไขโรคมินามาตะในประเทศญี่ปุ่น ที่รัฐบาลญี่ปุ่นไม่ได้ปล่อยให้บริษัทที่เป็นต้นเหตุล้มละลาย และหนีหายไป แต่ใช้กลไกเงินพันธบัตรเยียวยาประชาชนที่ได้รับผลกระทบ โดยมีกฎหมายพิเศษให้บริษัทที่เป็นต้นเหตุ รับภาระชดเชยประชาชน
ขณะที่ น.ส.มณีรัฐ เขมะวงศ์ สว.กล่าวว่า ประชาชนในพื้นที่ต่างสะท้อนปัญหามลพิษข้ามแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำแม่สาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขงมากว่า 2 ปี แต่เราเห็นภาพรัฐมนตรีลงพื้นที่โชว์ดื่มน้ำล้างหน้า แต่วิกฤตขณะนี้เกินเยียวยา กระทบต่อสุขภาพ สร้างโรคร้าย ดังนั้นทุกส่วนต้องเร่งดำเนินการไปพร้อมกัน โดยขอเสนอให้รัฐบาลตั้งศูนย์บัญชาการเฉพาะกิจ ( Single Command ) สั่งการแก้ไขเป็นการเฉพาะเพราะปัจจุบันน้ำสะอาดยังขาดแคลน ผลผลิตทางการเกษตรถูกตั้งคำถามว่าปลอดภัยจริงหรือไม่ ทั้งยังขาดมาตรการเชิงรุกในการเจรจาทางการทูต ทั้งที่รัฐควรกำหนดมาตรการอื่นๆ เช่น มาตรการทางเศรษฐกิจเพื่อกดดันให้ประเทศต้นทางที่ปล่อยมลพิษ ตระหนักถึงการจัดการกิจกรรมเหมืองแร่ ให้ปลอดภัยกับประเทศปลายน้ำ จึงเรียกร้องให้รัฐบาลประกาศเขตภัยพิบัติ ควบคุมการนำเข้าและส่งออกแร่
